Anksiyete bozukluğu, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümünde Madde 16/A-1 (geçirilmiş nevrotik bozukluklar) kapsamında değerlendirilir. ICD-10 sınıflandırmasında F41.9 kodu “Anksiyete bozukluğu, tanımlanmamış” olarak tanımlanmıştır ve bu kod poliklinik pratiğinde en sık kullanılan psikiyatri tanı kodlarından biridir. Sınav kaygısı, uyum güçlükleri veya geçici bir stres döneminde psikiyatri polikliniğine başvuran kişilere sıklıkla F41.9 kodu yazılmakta ve bu kayıt e-Nabız’da kalıcı olarak yer almaktadır. Askeri öğrenci adaylarında tam sağlam olma şartı arandığından, sağlık kurulunun e-Nabız’da F41.9 kaydı tespit etmesi halinde aday 16/A-1 kapsamında değerlendirmeye alınır.
Ancak F41.9 kaydının varlığı tek başına kesin elenme anlamına gelmez. Ekim 2024 ve Eylül 2025 tarihlerinde yönetmeliğin 16/A-1 maddesine eklenen AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 ile sağlık kurullarına somut değerlendirme kriterleri getirilmiştir. Bu değişikliklere göre, geçmiş anksiyete tanısı reaktif ve tekrarlamayan nitelikte ise, tedavi süresi 3 aydan kısa ise, tıbbi kayıtlarda hastane yatışı, psikotik belirti, intihar girişimi, madde kullanımı veya kendine zarar verici davranış tanımlanmıyorsa ve hâlihazırda ruhsal muayene ve psikometrik inceleme sonuçlarına göre psikopatolojik bir unsur saptanmıyorsa psikiyatri uzmanı adayı sağlam kabul edecektir. Askeri öğrenci adayları için ek olarak son 3 yıla ait psikiyatrik bir tanı veya tedavi kaydının bulunmaması şartı aranmaktadır.
Geçmişte F41.9 Tanısı Alan Adaylar Sağlam Rapor Alabilir Mi?
Geçmişte F41.9 tanısı almış bir askeri öğrenci adayının sağlam rapor alabilmesi için AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2’deki koşulların tamamının sağlanması gerekmektedir. AÇIKLAMA-1 kapsamında psikiyatri uzmanı, geçmiş tanı ile ilgili içerik, seyir ve prognostik faktörleri değerlendirir ve gerekirse tanının konulduğu sağlık kuruluşundan epikriz talep eder. Geçmiş F41.9 tanısının reaktif (yani belirli bir stresör veya tetikleyiciye bağlı olarak gelişmiş) ve tekrarlamayan nitelikte olması, tedavi süresinin 3 aydan kısa olması ve tıbbi kayıtlarda ağırlaştırıcı unsurların bulunmaması gerekmektedir. AÇIKLAMA-2 kapsamında ise askeri öğrenci adaylarında son 3 yıla ait psikiyatrik bir tanı veya tedavi kaydının bulunmaması şartı aranmaktadır.
Pratikte şu anlama gelir: bir aday 4 yıl önce sınav kaygısı nedeniyle tek seferlik psikiyatri polikliniğine başvurmuş, F41.9 tanısı konulmuş, tedavi süresi 3 aydan kısa olmuş, son 3 yılda herhangi bir psikiyatri polikliniği girişi veya reçete kaydı yoksa ve muayene anında psikopatolojik bulgu saptanmıyorsa sağlam kabul edilmesi gerekmektedir. Ancak son 3 yıl içinde e-Nabız’da herhangi bir psikiyatri girişi veya ilaç reçetesi bulunan adaylarda AÇIKLAMA-2 koşulu sağlanamaz. Uygulamada sık karşılaşılan bir sorun, bazı sağlık kurullarının AÇIKLAMA koşullarını detaylı değerlendirmeden, e-Nabız’da F41.9 kaydını görür görmez doğrudan olumsuz rapor düzenlemesidir. Bu durum yönetmelik değişikliğinin amacıyla çelişmekte ve iptal davalarında sıklıkla hukuka aykırılık gerekçesi olarak ileri sürülmektedir.
F41.9 Tanısı Sildirilebilir Mi?
e-Nabız’daki sağlık kayıtları, kişisel sağlık verisi niteliğinde olup 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamındadır. Hatalı konulmuş bir tanının düzeltilmesi veya silinmesi teorik olarak mümkündür; ancak pratikte süreç oldukça karmaşıktır. Tanıyı koyan sağlık kuruluşuna başvurarak kaydın hatalı olduğunun tespit edilmesi ve düzeltme talep edilmesi ilk adımdır. Sağlık kuruluşu, tanının hatalı konulduğunu kabul ederse kaydı düzeltebilir veya silebilir. Ancak tanının hatalı olup olmadığı tıbbi bir değerlendirme gerektirdiğinden, çoğu sağlık kuruluşu bu talebi reddedebilmektedir.
Tanı silme talebi reddedildiğinde Sağlık Bakanlığı Kişisel Sağlık Verileri Komisyonu’na veya KVKK Kurulu’na başvurulabilir. Ancak bu süreçlerin sonuçlanması uzun zaman alabilir ve askeri sağlık muayenesine yetişmeyebilir. Burada kritik olan husus şudur: e-Nabız’dan tanı silinmiş olsa dahi sağlık kurulları Medula sisteminden reçete geçmişine, hastane bilgi yönetim sistemlerinden poliklinik girişlerine ve epikriz kayıtlarına ayrıca erişebilmektedir. Dolayısıyla yalnızca e-Nabız kaydının silinmesi, sağlık kurulunun geçmiş psikiyatri kaydını tespit etmesini tamamen engellemez. Tanı silme yerine daha etkili olan yol, 2024 ve 2025 yönetmelik değişiklikleriyle getirilen AÇIKLAMA koşullarının sağlandığını kanıtlamaktır; çünkü yönetmelik artık geçmiş tanının otomatik elenme sebebi olmadığını açıkça düzenlemiştir.
F41.9 Uzman Erbaş Olmaya Engel Midir?
EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nde 16/A-1 maddesinin uzman erbaş adayları sütununda (-) eksi işareti bulunmaktadır; bu, F41.9 dahil tüm nevrotik bozukluk tanılarının uzman erbaş olmaya engel teşkil ettiğini gösterir. Sözleşmeli erbaş ve er adaylarında da aynı durum geçerlidir. Ancak AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 koşullarının tamamı sağlanıyorsa psikiyatri uzmanı adayı sağlam kabul edebilir. Uzman erbaş adaylarında da geçmiş F41.9 tanısının reaktif ve tekrarlamayan nitelikte olması, tedavi süresinin 3 aydan kısa olması, son 3 yılda psikiyatrik tanı/tedavi kaydı olmaması ve muayene anında psikopatolojik unsur saptanmaması gerekmektedir.
Uzman erbaş alımlarında F41.9 nedeniyle elenme oranı oldukça yüksektir. Bunun başlıca sebebi, uzman erbaş adaylarının askerlik öncesi dönemde veya askerlik sırasında psikiyatri polikliniğine başvurmuş olmasıdır. Askerlik döneminde uyum güçlükleri, stres veya geçici anksiyete nedeniyle konulan F41.9 tanısı, yıllar sonra uzman erbaş başvurusunda adayın karşısına çıkmaktadır. Sağlık kurullarının çoğunluğu AÇIKLAMA koşullarını ayrıntılı değerlendirmeden doğrudan olumsuz rapor düzenlemekte ve bu durum haksız elenmelere yol açmaktadır.
F41.9 Subay ve Astsubay Olmaya Engel Midir?
Dış kaynaktan alınacak subay ve astsubay adaylarında F41.9 tanısının değerlendirmesi uzman erbaş adaylarındaki prensiplerle aynıdır. EK-D Çizelgesi’nde 16/A-1 maddesinin dış kaynak subay ve astsubay adayları sütununda (-) eksi işareti bulunmaktadır. AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 koşullarının tamamı sağlanıyorsa sağlam kabul edilmesi mümkündür. Dış kaynak subay ve astsubay adaylarında son 3 yıl kuralı (AÇIKLAMA-2) askeri öğrenci adaylarında olduğu gibi geçerlidir.
Görevdeki muvazzaf subay ve astsubaylarda F41.9 tanısı konulması halinde A dilimine giren bir hastalık görev yapmaya engel sayılmaz ve personel görevine devam eder. Ancak sözleşmeli er veya uzman erbaştan astsubaylığa geçiş yapacak personelde askeri öğrenci adaylarında aranan sağlık şartları aranmaktadır. Bu durumda geçiş sürecindeki adayda e-Nabız’da F41.9 kaydı bulunması, AÇIKLAMA koşulları sağlanmadığı takdirde geçişe engel oluşturabilir. Uygulamada sık karşılaşılan bir durum, yıllardır başarıyla görev yapan bir uzman erbaşın astsubaylığa geçiş muayenesinde geçmiş F41.9 kaydı nedeniyle elenmesidir; bu durum hem adayın hem de TSK’nın yetişmiş personel kaybı açısından olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.
Anksiyete Tanısı Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz Süreci
F41.9 tanısı nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen adaylar, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda psikiyatri uzmanınca yeniden muayene yapılır. İtiraz sürecinde adayın geçmiş tanının konulduğu sağlık kuruluşundan epikriz talep etmesi, tedavinin süresini ve niteliğini gösteren belgeler hazırlaması ve varsa güncel psikiyatrik muayene sonuçlarını sunması büyük önem taşımaktadır.
İtiraz aşamasında dikkat edilmesi gereken en önemli husus, sağlık kurulunun AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 koşullarını değerlendirip değerlendirmediğidir. İtiraz dilekçesinde Ekim 2024 ve Eylül 2025 tarihli yönetmelik değişikliklerine açıkça atıfta bulunulması ve AÇIKLAMA koşullarının aday tarafından sağlandığının somut belgelerle ortaya konması itirazın başarı şansını artırmaktadır. e-Nabız’daki tek seferlik poliklinik girişinin kronik hastalık geçmişi olarak yorumlanmaması gerektiği, fiilen kullanılmamış bir ilaç reçetesinin tedavi geçmişi anlamına gelmediği ve muayene anında psikopatolojik bulgu saptanmadığı hususları itirazda vurgulanmalıdır.
Anksiyete Tanısı Nedeniyle Elenme Halinde İptal Davası ve Emsal Kararlar
Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılık gerekçeleri arasında sağlık kurulunun AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 koşullarını hiç değerlendirmeden doğrudan olumsuz rapor vermesi, tek seferlik poliklinik girişinin kronik hastalık geçmişi gibi yorumlanması, fiilen kullanılmamış ilaç reçetesinin tedavi geçmişi olarak kabul edilmesi, epikriz talep edilmeden karar verilmesi ve muayene anında psikopatolojik unsur saptanmamasına rağmen yalnızca e-Nabız kaydına dayanılarak kodlama yapılması yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, F41.9 anksiyete bozukluğu tanısı nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan askeri öğrenci, subay, astsubay ve uzman erbaş adaylarına iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. İdare mahkemelerinin yerleşik içtihatları, sağlık kurullarının salt e-Nabız kaydına dayanarak ve güncel klinik değerlendirme yapmadan verdiği olumsuz raporları hukuka aykırı bulmaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek güncel psikiyatrik muayene ve psikometrik değerlendirme yaptırabilmekte; yönetmelik değişikliklerinin uygulanmadığının veya değerlendirme prosedürünün izlenmediğinin tespiti halinde olumsuz raporu iptal edebilmektedir.
