Tiroid hastalıkları, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde İç Salgı Bezi (Endokrin) Hastalıkları bölümünde Madde 41 kapsamında değerlendirilir. Tiroid bezi fonksiyon bozuklukları (hipotiroidi, hipertiroidi), yapısal anormallikler (guatr, nodül, kist) ve tiroid ameliyat geçmişi bu madde altında farklı dilimlere kodlanmaktadır. Yönetmeliğin 36. maddesi gereğince her aday ve personelden TSH, serbest T3 ve serbest T4 değerleri zorunlu olarak ölçülür. Tiroid hastalığının subaylığa engel olup olmadığı, hastalığın türüne, şiddetine, tedavi gereksinimine ve başvurulan sınıfın muharip veya yardımcı oluşuna göre değişmektedir.
Dış kaynaktan subay olarak alınacak adaylarda EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nde Madde 41’in A dilimine giren tiroid hastalıklarının karşılığı başvurulan sınıfa göre farklılık göstermektedir. Muharip sınıflarda (piyade, topçu, zırhlı, istihkam gibi) tam sağlam olma şartı arandığından, A dilimine giren bir tiroid hastalığı dahi elenme sebebi oluşturabilir. Yardımcı sınıflarda (ikmal, ulaştırma, muhabere, personel gibi) ise A dilimine giren bazı tiroid hastalıkları kabul edilebilmektedir. B ve D dilimlerine giren tiroid hastalıkları ise sınıf farkı gözetmeksizin tüm aday türlerinde elenme sebebidir.
Tiroid Hastalıkları Yönetmelikte Hangi Madde Kapsamındadır?
Tiroid hastalıkları, Hastalıklar Listesi’nin 41. maddesinde İç Salgı Bezi Hastalıkları başlığı altında derecelere göre düzenlenmiştir. A diliminde hafif düzeyde endokrin bozukluklar, komplikasyonsuz ve tedaviyle kontrol altına alınmış tiroid fonksiyon bozuklukları ile yapısal anomaliler yer almaktadır. 2023 yılında bu maddeye eklenen açıklama ile tiroid bezinde saptanan 10 mm’nin altındaki basit kolloidal kistlerin tüm aday türlerinde sağlam kabul edileceği düzenlenmiştir. Bu değişiklik, ultrasonografide tesadüfen tespit edilen küçük kistler nedeniyle gereksiz elenmelerin önüne geçilmesi amacıyla yapılmıştır.
B diliminde orta düzeyde endokrin hastalıklar yer alır: tedaviye rağmen tam kontrol sağlanamayan tiroid fonksiyon bozuklukları, toksik multinodüler guatr, operasyon gerektiren tiroid patolojileri ve komplikasyon gelişmiş tiroid hastalıkları bu kategoride değerlendirilir. D diliminde ise ileri düzeyde ve tedaviye dirençli endokrin hastalıklar, tiroid kanseri ve metastatik tiroid hastalıkları yer alır. C dilimi tedavi ve nekahet dönemini ifade eder; tiroid ameliyatı geçirmiş ve iyileşme sürecindeki kişiler bu dilimdedir. Hava Harp Okulu adaylarında tiroid ultrasonografisi zorunlu bir tetkik olduğundan, klinik olarak palpe edilmeyen küçük nodüller ve kistler dahi tespit edilebilir ve değerlendirmeye alınır.
Hipotiroidi ve İlaç Kullananlar İçin Durum
Hipotiroidi (tiroid bezinin yetersiz çalışması) subay adaylarında en sık karşılaşılan tiroid hastalığıdır. Hastalığın değerlendirilmesinde belirleyici olan, hipotiroidinin geçici mi yoksa kalıcı mı olduğu ve aktif ilaç tedavisi gerektirip gerektirmediğidir. Subakut tiroidit veya doğum sonrası tiroidit gibi geçici nedenlere bağlı hipotiroidi epizotları, hastalık düzeldikten ve ilaç tedavisi kesildikten sonra sağlam kabul edilebilir. Bu durumda sağlık kurulu, güncel TSH ve serbest T4 değerlerinin normal aralıkta olduğunu doğrulayarak adayı sağlam kabul eder.
Hashimoto tiroiditine bağlı kalıcı hipotiroidide ise durum farklıdır. Bu hastalıkta ömür boyu levotiroksin tedavisi (Euthyrox, Tefor, Levotiron gibi preparatlar) gerekmektedir. Aktif ilaç kullanımı, kronik bir endokrin hastalık tanısı taşındığı anlamına geldiğinden sağlık kurulları bu durumu genellikle A veya B dilimine kodlar. Muharip sınıf subay adaylarında A dilimine dahi girilmemesi gerektiğinden, kalıcı hipotiroidi ve aktif levotiroksin kullanımı elenme sebebi oluşturur. Yardımcı sınıf subay adaylarında ise ilaç tedavisiyle ötiroid durumda (TSH ve serbest T4 normal) olan adaylarda A dilimine kodlama yapıldığında kabul edilebilir. Ancak uygulamada sağlık kurullarının ilaç kullanan hipotiroidi hastalarına yaklaşımı standartlaşmamıştır; bazı kurullar ötiroid durumu yeterli görürken, bazıları aktif ilaç kullanımını doğrudan elenme gerekçesi yapmaktadır.
Tiroid Subay Olmaya Engel Midir?
Dış kaynaktan alınacak subay adaylarında tiroid hastalığının engel olup olmadığı, başvurulan sınıfa göre değişmektedir. Muharip sınıf subay adaylarında tam sağlam olma şartı arandığından, Madde 41’in A dilimine giren tiroid hastalıkları (ilaç kullanan hipotiroidi, ötiroid guatr, 10 mm üzeri nodül gibi durumlar) dahi elenme sebebi oluşturabilir. Yardımcı sınıf subay adaylarında ise A dilimine giren tiroid hastalıkları kabul edilebilir; bu durumda ilaçla kontrol altında olan hipotiroidi veya klinik olarak önemsiz nodüller engel teşkil etmeyebilir.
Görevdeki muvazzaf subaylarda tiroid hastalığı tanısı konulması halinde A dilimine giren durumlar görev yapmaya engel sayılmaz ve subay görevine devam eder. B dilimine giren durumlar sınıf değişikliği gerektirebilir; uçucu personelde ve komando ihtisasında tiroid fonksiyon bozukluğu doğrudan görev yapamaz kararı alınmasına neden olabilir. D dilimine giren ileri düzeyde tiroid hastalıkları ise TSK’dan ayırma sebebi oluşturabilir. 10 mm altı basit kolloidal kistler ise 2023 değişikliğiyle tüm personel ve aday gruplarında sağlam kabul edilmektedir.
Tiroid Astsubay Olmaya Engel Midir?
Dış kaynaktan alınacak astsubay adaylarında tiroid hastalığı değerlendirmesi subay adaylarındaki prensiplerle aynı şekilde yürütülür. EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nde Madde 41’in A dilimine giren tiroid hastalıklarının astsubay adayları sütunundaki karşılığı sınıfa göre değişmektedir. Muharip sınıf astsubay adaylarında A dilimine giren tiroid hastalıkları elenme sebebi oluştururken, yardımcı sınıflarda kabul edilebilir. Uzman erbaştan astsubaylığa geçiş yapacak personelde ise askeri öğrenci adaylarında aranan sağlık şartları aranmaktadır; dolayısıyla tam sağlam olma şartı geçerlidir ve A dilimine giren tiroid hastalıkları geçişe engel oluşturabilir.
ASEM (Astsubay Eğitim Merkezi) adaylarında tam sağlam olma şartı arandığından, Madde 41’in A dilimine giren tiroid hastalıkları ASEM’e girmeye de engel teşkil eder. KAMYO, DAMYO ve HAMYO adaylarında da aynı kural geçerlidir. Ancak tüm bu okullarda 10 mm altı basit kolloidal kistler 2023 değişikliğiyle sağlam kabul edilmektedir. Uygulamada astsubay adaylarında en sık karşılaşılan sorun, sağlık kurulunun ultrasonografide tespit edilen küçük kistleri 2023 değişikliğini dikkate almadan elenme gerekçesi yapmasıdır.
Tiroid Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz Süreci
Tiroid hastalığı nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen adaylar, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda dahiliye veya endokrinoloji uzmanınca yeniden muayene yapılır, tiroid fonksiyon testleri (TSH, sT3, sT4) tekrarlanır ve gerekirse tiroid ultrasonografisi yeniden çekilir. İtiraz sürecinde adayların güncel hormon paneli sonuçlarını, tiroid USG raporlarını, varsa biyopsi sonuçlarını ve kullandığı ilaçların reçete geçmişini hazır bulundurması büyük önem taşımaktadır.
İtiraz aşamasında dikkat edilmesi gereken en önemli husus, sağlık kurulunun 2023 yönetmelik değişikliğiyle getirilen 10 mm altı basit kolloidal kist istisnasını uygulayıp uygulamadığıdır. Ultrasonografide tespit edilen küçük kistlerin bu istisna kapsamında sağlam kabul edilmesi gerekmektedir. Ayrıca geçici hipotiroidi epizotları ile kalıcı hipotiroidi arasındaki ayrımın doğru yapılıp yapılmadığı, ötiroid durumda olan adayların güncel klinik durumunun mı yoksa yalnızca e-Nabız kaydının mı esas alındığı itirazda sorgulanması gereken hususlardır.
Tiroid Nedeniyle Elenme Halinde İptal Davası
Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılık gerekçeleri arasında 10 mm altı basit kolloidal kistlerin 2023 yönetmelik değişikliğine rağmen elenme gerekçesi yapılması, geçici hipotiroidi epizotlarının kalıcı hastalık olarak kodlanması, ötiroid durumda olan ve ilaç kullanmayan adayların geçmiş tanı kaydı nedeniyle olumsuz değerlendirilmesi ve güncel klinik muayene yerine yalnızca e-Nabız kaydına dayanılarak karar verilmesi yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, tiroid hastalığı nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan subay, astsubay, uzman erbaş ve askeri öğrenci adaylarına iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek güncel endokrinolojik değerlendirme, hormon paneli ve tiroid USG yaptırabilmektedir. Sağlık kurulunun yönetmelik değişikliklerini uygulamadığının veya tanıyı hatalı kodladığının tespiti halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
