Astigmatizma (astigmat), gözün kornea veya lens yapısındaki düzensizlik nedeniyle ışığın retina üzerinde tek bir noktada odaklanamaması sonucu oluşan bir kırılma kusurudur. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde astigmatizma, Göz Hastalıkları bölümünde Madde 6 (Kırılma Kusurları) kapsamında miyopi ve hipermetropi ile birlikte değerlendirilir. Astsubay adaylarında astigmatızmanın engel olup olmadığı, diyoptri değerine, başvurulan okul veya alım türüne ve astigmatizmanın düzenli mi düzensiz mi olduğuna göre değişmektedir.
Astsubaylık yolunda farklı alım türleri bulunmaktadır: KAMYO, DAMYO, HAMYO gibi MSÜ bünyesindeki astsubay meslek yüksekokulları, JSGA bünyesindeki ASEM, dış kaynaktan astsubay alımı ve uzman erbaştan astsubaylığa geçiş. Bu alım türlerinin tamamında TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği geçerlidir; ancak başvurulan okulun türüne göre göz derecesi sınırlarında farklılıklar bulunmaktadır. Sağlık kurullarında astigmatizma değerlendirmesi göz hastalıkları uzmanı tarafından sikloplejik refraksiyon yöntemiyle yapılır; bu yöntemde göze damla damlatılarak akomodasyonun (uyumun) devre dışı bırakılması sağlanır ve gerçek kırılma kusuru ölçülür.
Astigmat Yönetmelikte Nasıl Değerlendirilir?
Astigmatizma, yönetmeliğin EK-C Hastalıklar Listesi’nin 6. maddesinde kırılma kusurları başlığı altında miyopi ve hipermetropi ile birlikte düzenlenmiştir. Yönetmelikte astigmatızma değerlendirmesinde iki farklı ölçüt kullanılmaktadır: astigmatizmanın yüksek çapı (en yüksek diyoptri değeri) ve iki eksen arasındaki kırılma farkı. Askeri okullara alınacak öğrenci adaylarında düzeltme ile her iki gözde görmeler ayrı ayrı tam olmak koşuluyla, yüksek çapı belirlenen diyoptri sınırını geçmeyen veya iki ekseni arasında kırılma farkı bu sınırı geçmeyen astigmatizmalar kabul edilir.
A diliminde hafif düzeyde kırılma kusurları yer alır. Askeri öğrenci adaylarında A dilimine giren göz dereceleri, başvurulan okul türüne göre farklı sınırlarla değerlendirilir. B diliminde orta düzeyde kırılma kusurları, D diliminde ise ileri düzeyde kırılma kusurları ve görme kaybı yer almaktadır. Astigmatızmanın tek başına değerlendirilmesinin yanı sıra miyopi veya hipermetropi ile birlikte bulunması halinde toplam sferik eşdeğer değer de dikkate alınır. Ölçümün sikloplejik refraksiyon ile yapılması zorunludur; otorefraktometre ile yapılan ölçümler sağlık kurulunca yeterli kabul edilmez ve sikloplejik ölçüm sonuçları esas alınır.
Astsubay Adaylarında Astigmat Sınırı Kaç Diyoptridir?
Astsubay meslek yüksekokullarına (KAMYO, DAMYO, HAMYO) ve ASEM’e alınacak öğrenci adaylarında astigmatizma sınırı 1 diyoptridir (1 dahil). Yüksek çapı 1 diyoptriyi geçmeyen veya iki ekseni arasında kırılma farkı 1 diyoptriyi geçmeyen astigmatizmalar kabul edilir. Bu sınır, harp okullarıyla (Kara, Deniz, Hava) aynıdır. BAMYO (Bando Astsubay MYO) ve TSK adına eğitim görülen diğer fakültelere alınacak öğrenci adaylarında ise bu sınır 3 diyoptriye kadar genişletilmiştir.
Dış kaynaktan alınacak astsubay adaylarında göz derecesi sınırı başvurulan sınıfa göre değişmektedir. Muharip sınıf astsubay adaylarında askeri öğrenci adaylarındaki sınırlar (1 diyoptri) esas alınır. Yardımcı sınıf astsubay adaylarında ise A dilimine giren kırılma kusurları kabul edilebileceğinden daha esnek bir değerlendirme söz konusu olabilir. Uzman erbaştan astsubaylığa geçiş yapacak personelde askeri öğrenci adaylarında aranan sağlık şartları aranmaktadır; dolayısıyla 1 diyoptri sınırı bu geçiş için de geçerlidir. Sınırda değerlerde (0.75 – 1.25 diyoptri arası) sikloplejik refraksiyon ile otorefraktometre sonuçları arasında farklılık çıkabilir; bu durum adayın kabulü veya elenmesi açısından belirleyici olabilir.
Düzensiz Astigmat ile Düzenli Astigmat Farkı
Düzenli astigmatizmada (regular astigmatism) korneadaki eğrilik düzenli bir eksende yer alır ve gözlük veya temas lensi ile tam düzeltme sağlanabilir. Miyopik, hipermetropik veya mikst düzenli astigmatizma bu gruba girer. Yönetmelikteki diyoptri sınırları esas olarak düzenli astigmatızma için belirlenmiştir; çünkü düzenli astigmatizmada düzeltme ile tam görme sağlanabilmektedir. Sağlık kurullarında düzenli astigmatızma tespit edilen adaylarda diyoptri sınırı aşılmadığı ve düzeltme ile tam görme sağlandığı sürece sağlam rapor verilir.
Düzensiz astigmatizmada (irregular astigmatism) ise korneadaki eğrilik düzensiz ve asimetrik bir dağılım gösterir; gözlük ile tam düzeltme sağlanamaz, yalnızca sert kontakt lens ile kısmi düzeltme mümkün olabilir. Düzensiz astigmatizma genellikle keratokonus, korneal skar, kornea ameliyat geçmişi veya korneal distrofi gibi patolojik nedenlere bağlı olarak gelişir. Yönetmelikte düzensiz astigmatizma, diyoptri değerinden bağımsız olarak daha ağır kategorilerde değerlendirilir; çünkü tam görme düzeltmesi sağlanamaz ve altta yatan kornea patolojisi ayrıca kodlanır. Özellikle keratokonusa bağlı düzensiz astigmatizma, kornea topografisinde tespit edilerek ayrı bir madde kapsamında B veya D dilimine kodlanabilir. Sağlık kurullarında kornea topografisi yapılması halinde düzenli ve düzensiz astigmatizma ayrımı net olarak ortaya konulur.
Astigmat Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz Süreci
Astigmatizma nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen adaylar, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda göz hastalıkları uzmanınca yeniden muayene yapılır ve sikloplejik refraksiyon tekrarlanır. Astigmatizma davalarında itirazın başarılı olma olasılığı, özellikle sınırda diyoptri değerlerinde (0.75 – 1.25 diyoptri arası) yüksektir; çünkü sikloplejik ölçüm tekrarlanan muayenelerde farklı sonuçlar verebilmektedir.
İtiraz aşamasında dikkat edilmesi gereken en önemli husus, ölçüm yönteminin standartlığıdır. Sikloplejik refraksiyon, göze damlatılan ilacın türüne (siklopentolat, tropikamid, atropin), damlama sonrası bekleme süresine ve ölçümü yapan cihazın kalibrasyonuna göre farklı sonuçlar verebilir. Aynı adayın farklı hastanelerde yapılan sikloplejik refraksiyon ölçümlerinde 0.25-0.50 diyoptrilik farklar oluşması sık karşılaşılan bir durumdur. Sınırda değerlerde bu fark adayın kabulü veya elenmesi anlamına gelebildiğinden, itiraz sürecinde bağımsız bir göz kliniğinde yapılan ölçüm sonuçları güçlü bir kanıt oluşturur.
Astigmat Nedeniyle Elenme Halinde İptal Davası
Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılık gerekçeleri arasında sikloplejik refraksiyon ölçümünün standart protokole uygun yapılmaması, farklı ölçümlerde farklı diyoptri değerleri çıkmasına rağmen en yüksek değerin esas alınması, düzenli ve düzensiz astigmatizma ayrımının yapılmadan genel bir olumsuz kodlama yapılması ve düzeltme ile tam görme sağlanmasına rağmen yalnızca diyoptri değerine bakılarak karar verilmesi yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, astigmatizma nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan astsubay, subay, uzman erbaş ve askeri öğrenci adaylarına iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek göz hastalıkları uzmanınca sikloplejik refraksiyon, otorefraktometre, kornea topografisi ve düzeltme ile görme değerlendirmesi yaptırabilmektedir. Ölçüm hatası veya sınırda değerlerde hatalı kodlama tespit edilmesi halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
