Bel fıtığı, tıbbi adıyla lomber disk hernisi, MSÜ sağlık muayenelerinde ortopedi ve nöroşirürji değerlendirmesi açısından önem taşıyan omurga hastalıklarından biridir. Askeri öğrencilikte adayın yalnızca günlük hayatını sürdürebilmesi değil; uzun süre ayakta kalma, koşu, yük taşıma, ani hareketlere uyum sağlama, eğitim parkurlarına katılma ve fiziksel dayanıklılık gerektiren faaliyetleri sorunsuz şekilde yerine getirebilmesi beklenir. Bu nedenle bel fıtığı geçmişi bulunan adaylarda sağlık kurulu, hastalığın yalnızca tanı olarak varlığına değil, omurga hareketlerini, sinir fonksiyonlarını ve fiziksel yeterliliği etkileyip etkilemediğine bakar.
TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde disk hernileri, vertebral kolon hastalıkları içinde değerlendirilir. Yönetmelikte opere edilmemiş disk hernileri ve opere edilmiş tek seviyeli disk hernileri ayrıca düzenlenmiştir. Burada kritik ayrım, bel fıtığının semptom ve bulgu verip vermediğidir. Ağrı, hareket kısıtlılığı, bacakta uyuşma, kuvvet kaybı, refleks kaybı, his kusuru, sinir basısı bulgusu veya stabilite bozukluğu bulunan adayların durumu daha riskli değerlendirilir. Buna karşılık görüntülemede hafif disk protrüzyonu bulunan, aktif şikayeti olmayan, nörolojik muayenesi normal olan ve fiziksel fonksiyon kaybı göstermeyen adaylarda değerlendirme daha farklı olabilir.
MSÜ adayları açısından bel fıtığı konusu yalnızca MR sonucundaki ifade üzerinden yorumlanmamalıdır. MR raporunda bulging, protrüzyon, ekstrüzyon, sekestrasyon, sinir kökü basısı, kanal darlığı veya foraminal daralma gibi ifadeler bulunabilir. Bu ifadelerin her biri aynı ağırlıkta değildir. Sağlık kurulu açısından önemli olan, görüntüleme bulgusunun adayda klinik karşılığının olup olmadığıdır. Adayın muayenesinde düz bacak kaldırma testi, kas gücü, duyu muayenesi, refleksler, yürüme şekli, bel hareket açıklığı ve ağrı durumu birlikte incelenir. Bu nedenle yalnızca MR’da bel fıtığı yazması her durumda kesin elenme anlamına gelmez; ancak aktif ve fonksiyonel etkisi bulunan bel fıtığı ciddi elenme riski doğurur.
Ameliyat Geçmişi Olan Adaylar Nasıl Değerlendirilir?
Bel fıtığı nedeniyle ameliyat geçirmiş adaylarda sağlık kurulu değerlendirmesi daha ayrıntılı yapılır. Ameliyat geçmişi, adayın otomatik olarak eleneceği anlamına gelmez; ancak ameliyatın hangi seviyede yapıldığı, kaç disk aralığını ilgilendirdiği, ameliyat sonrası şikayet kalıp kalmadığı ve nörolojik bulgu bulunup bulunmadığı belirleyici olur. Yönetmelik sistematiğinde semptom ve bulgu vermeyen tek seviyeli disk hernisi ameliyatlarının sağlam kabul edilebildiği açıkça önem taşır. Bu nedenle ameliyat geçirmiş bir adayda temel soru, ameliyatın başarılı şekilde sonuçlanıp sonuçlanmadığı ve geride askeri öğrencilik görevlerini etkileyen bir sorun bırakıp bırakmadığıdır.
Sağlık kurulu ameliyat geçmişi olan adaylarda yalnızca ameliyat raporunu değil, güncel klinik durumu da inceler. Ameliyat sonrası bel ağrısı devam ediyorsa, bacakta uyuşma veya kuvvet kaybı varsa, refleks kaybı bulunuyorsa, bel hareketleri kısıtlıysa veya MR’da nüks fıtık, yapışıklık, sinir kökü basısı, kanal darlığı gibi bulgular görülüyorsa adayın elenme riski artar. Buna karşılık tek seviyeli ameliyat sonrası tamamen iyileşmiş, ağrısız, nörolojik muayenesi normal, hareket açıklığı korunmuş ve fiziksel kapasitesi etkilenmemiş adaylarda sağlık kurulunun daha dikkatli ve aday lehine değerlendirme yapması gerekir.
Ameliyat türü de önemlidir. Mikrodiskektomi, endoskopik disk cerrahisi veya klasik disk cerrahisi gibi işlemler farklı tekniklerle yapılabilir. Sağlık kurulu açısından ameliyatın yöntemi kadar sonucu önemlidir. Adayın ameliyat sonrası kalıcı implant taşıyıp taşımadığı, omurgada stabilite problemi olup olmadığı, aynı seviyede nüks gelişip gelişmediği ve birden fazla seviyeye müdahale edilip edilmediği değerlendirmeye girer. Özellikle iki veya daha fazla seviyeyi ilgilendiren ameliyatlar, tek seviyeli başarılı ameliyatlara göre daha riskli kabul edilir.
Adayların bu süreçte ameliyat belgelerini, epikriz raporunu, ameliyat sonrası kontrol muayenelerini, güncel MR sonuçlarını ve ortopedi veya beyin cerrahisi uzman değerlendirmelerini düzenli şekilde hazırlaması önemlidir. Sağlık kurulunda ameliyat geçmişinin eksik belgeyle açıklanması, adayın durumunun olduğundan daha ağır yorumlanmasına neden olabilir. Buna karşılık ameliyatın tek seviyeli olduğu, semptom ve bulgu bırakmadığı, nörolojik muayenenin normal olduğu ve fonksiyon kaybı bulunmadığı belgelerle ortaya konulursa değerlendirme daha sağlıklı yapılabilir.
Tek Seviyeli Disk Ameliyatı Kabul Edilebilir mi?
Tek seviyeli disk ameliyatı, bel fıtığının yalnızca bir disk aralığında cerrahi olarak tedavi edilmesi anlamına gelir. Örneğin L4-L5 veya L5-S1 seviyesinde yapılan tek bir disk cerrahisi bu kapsamda değerlendirilebilir. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde semptom ve bulgu vermeyen tek seviyeli disk hernisi ameliyatlarının sağlam kabul edilebileceğine ilişkin düzenleme bulunduğu için, tek seviyeli başarılı ameliyat geçmişi MSÜ adayları açısından her durumda kesin elenme sebebi olarak yorumlanmamalıdır.
Buradaki en önemli şart, ameliyat sonrası adayda semptom ve bulgu kalmamış olmasıdır. Semptom; ağrı, uyuşma, yanma, karıncalanma, hareketle artan bel veya bacak şikayeti gibi adayın hissettiği yakınmaları ifade eder. Bulgu ise hekim muayenesinde saptanan objektif durumlardır. Kas gücü kaybı, refleks azalması, duyu kusuru, yürüme bozukluğu, bel hareketlerinde kısıtlılık, sinir germe testlerinde pozitiflik veya görüntülemede anlamlı sinir basısı bu kapsama girebilir. Tek seviyeli ameliyatın kabul edilebilir sayılabilmesi için hem adayın şikayetinin olmaması hem de muayenede askeri öğrenciliğe engel objektif bulgu bulunmaması gerekir.
Tek seviyeli disk ameliyatı ile çok seviyeli disk problemi birbirinden ayrılmalıdır. Aday yalnızca bir seviyeden ameliyat olmuş olsa bile güncel MR’da başka seviyelerde fıtık, dar kanal, sinir kökü basısı veya dejeneratif disk hastalığı varsa sağlık kurulu bunu ayrıca değerlendirebilir. Yani geçmiş ameliyatın tek seviyeli olması tek başına yeterli değildir; adayın güncel omurga durumu da yönetmelik açısından uygun olmalıdır. Aynı şekilde ameliyat sonrası nüks fıtık gelişmişse veya eski seviyede yeniden bası oluşmuşsa sağlam değerlendirmesi yapılması zorlaşabilir.
MSÜ’den Bel Fıtığı Nedeniyle Elenme Halinde İptal Davası
MSÜ sağlık kurulunda bel fıtığı nedeniyle Askeri Öğrenci Olamaz kararı verilmesi halinde adayın idari itiraz ve iptal davası yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. Bu tür dosyalarda ilk incelenmesi gereken konu, olumsuz raporun hangi gerekçeye dayandığıdır. Rapor yalnızca disk hernisi veya geçirilmiş disk ameliyatı ifadesine dayanıyorsa, adayın gerçekten semptom ve bulgu taşıyıp taşımadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Özellikle tek seviyeli disk ameliyatı geçirmiş, ameliyat sonrası şikayeti kalmamış ve nörolojik muayenesi normal olan adaylarda sağlık kurulunun yönetmelik hükmünü doğru uygulayıp uygulamadığı dava konusu yapılabilir. Mahkeme gerekli görürse adayı yeniden sağlık kuruluna sevk edebilir, güncel MR, ortopedi, beyin cerrahisi veya nöroloji değerlendirmesi üzerinden işlemin hukuka uygunluğunu inceleyebilir.
Bel fıtığı nedeniyle elenme işlemlerinde MR raporunun, ameliyat epikrizinin, nörolojik muayene bulgularının ve yönetmelikteki tek seviyeli disk hernisi ayrımının doğru yorumlanması büyük önem taşır. Özellikle semptom ve bulgu vermeyen tek seviyeli ameliyatların hatalı şekilde elenme gerekçesi yapıldığı durumlarda hukuki değerlendirme yapılması gerekir. MSÜ sağlık kurulu işlemleri ve bel fıtığı nedeniyle iptal davası süreci hakkında destek almak isteyen adaylar, Ulus Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçerek sağlık raporlarının ve başvuru yollarının detaylı şekilde incelenmesini talep edebilir.
