Tiroid hastalıkları, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde İç Salgı Bezi (Endokrin) Hastalıkları bölümünde Madde 41 kapsamında değerlendirilir. Yönetmeliğin 36. maddesi gereğince her askeri öğrenci adayının kan tahlillerinde TSH, T3 ve T4 değerleri zorunlu olarak ölçülür; Hava Harp Okulu adaylarında ise bu tetkiklere ek olarak tiroid ultrasonografisi de istenmektedir. Tiroid bezine ilişkin anormal bir değer tespit edilmesi halinde dahiliye veya endokrinoloji uzmanının değerlendirmesi talep edilir ve hastalığın türüne, şiddetine ve tedavi durumuna göre dilim kodu belirlenir.
Askeri öğrenci adaylarında tam sağlam olma şartı arandığından, Hastalıklar Listesi’nin A, B veya D dilimlerine giren bir tiroid hastalığı elenme sebebi oluşturabilir. Ancak her tiroid hastalığı aynı derecede değerlendirilmez; hipotiroidi, hipertiroidi, guatr, tiroid nodülü ve tiroid ameliyat geçmişi farklı madde ve dilimlere karşılık gelir. Özellikle 2023 yılında yönetmeliğe eklenen açıklama ile tiroid bezindeki 10 mm’nin altındaki basit kolloidal kistlerin sağlam kabul edileceği düzenlenmiştir. Bu değişiklik, sağlık kurullarında daha önce gereksiz yere elenmeye neden olan küçük kistler konusunda önemli bir esneklik getirmiştir.
Hipotiroidi Olanlar ve İlaç Kullananlar İçin Durum
Hipotiroidi (tiroid bezinin yetersiz çalışması), toplumda en yaygın tiroid hastalıklarından biridir ve genellikle Hashimoto tiroiditine bağlı olarak gelişir. Yönetmelikte hipotiroidi, Madde 41 kapsamında değerlendirilir. Aktif hipotiroidi tanısı olan ve levotiroksin (Euthyrox, Tefor, Levotiron gibi preparatlar) tedavisi altında olan adaylar, sağlık kurulunca ilaç kullanım durumuna ve hormon değerlerinin stabilizasyonuna göre değerlendirilir. Ötiroid durumda (yani ilaç tedavisiyle TSH ve serbest T4 değerleri normal aralıkta) olan hastalar bile, kronik bir endokrin hastalık tanısı taşıdıklarından askeri öğrencilik açısından tartışmalı bir konumda yer alır. Sağlık kurullarının bir kısmı ilaç kullanımını doğrudan elenme gerekçesi olarak değerlendirirken, bir kısmı hormonal değerlerin stabil olmasını yeterli görmektedir.
Burada kritik olan husus, hipotiroidinin geçici mi yoksa kalıcı mı olduğudur. Subakut tiroidit veya doğum sonrası tiroidit gibi geçici nedenlere bağlı hipotiroidi epizotları, hastalık düzeldikten ve ilaç kesildikten sonra sağlam kabul edilebilir. Ancak Hashimoto tiroiditine bağlı kalıcı hipotiroidide ömür boyu ilaç kullanımı gerektiğinden, sağlık kurulları bu durumu genellikle A veya B dilimine kodlar. Askeri öğrenci adaylarında A dilimine dahi girilmemesi gerektiğinden, kalıcı hipotiroidi ve aktif ilaç kullanımı büyük olasılıkla elenme sebebi oluşturur. Bununla birlikte, e-Nabız’da geçmiş dönemlere ait hipotiroidi kaydı bulunup hâlihazırda ilaç kullanmayan ve hormon değerleri tamamen normal olan adaylarda durum farklı değerlendirilebilir; bu noktada sağlık kurulunun güncel klinik muayene ve laboratuvar sonuçlarını esas alması gerekmektedir.
Guatr ve Tiroid Nodülü Nasıl Değerlendirilir?
Guatr (tiroid bezinin büyümesi) ve tiroid nodülleri, askeri öğrenci sağlık muayenelerinde sık karşılaşılan bulgulardır. Yönetmeliğin Hastalıklar Listesi’nde guatr, büyüklüğüne, fonksiyonel durumuna ve eşlik eden patolojilere göre değerlendirilir. Diffüz guatr (bezin genel büyümesi) hormon fonksiyonları normal ise (ötiroid guatr) ve bası belirtisi yapmıyorsa nispeten hafif değerlendirilir. Ancak toksik multinodüler guatr veya Graves hastalığına bağlı guatr gibi fonksiyonel bozukluk eşlik eden durumlarda elenme olasılığı yüksektir. Tiroid nodüllerinde ise 2023 yılında yönetmeliğe eklenen açıklama büyük önem taşır: buna göre tiroid bezinde saptanan 10 mm’nin altındaki basit kolloidal kistler sağlam kabul edilir ve askeri öğrenciliğe engel teşkil etmez.
Ancak 10 mm’nin üzerindeki nodüller, birden fazla nodül varlığı (multinodüler guatr), şüpheli ultrasonografik özellikler gösteren nodüller veya ince iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) gerektiren durumlar farklı bir kategorizasyona tabi tutulur. Bu durumlarda sağlık kurulu, nodülün boyutu, karakteri (solid, kistik, mikst), kalsifikasyon varlığı ve biyopsi sonucuna göre karar verir. Tiroid ameliyatı (tiroidektomi) geçmişi olan adaylar ise ameliyatın nedeni (iyi huylu nodül, kanser, hipertiroidi) ve ameliyat sonrası hormon replasmanı gerekliliğine göre değerlendirilir. Total tiroidektomi sonrası ömür boyu hormon replasmanı gerektiren adaylarda kronik hastalık statüsü nedeniyle elenme olasılığı yüksektir. Hava Harp Okulu adaylarında tiroid USG zorunlu bir tetkik olduğundan, klinik olarak palpe edilmeyen (elle hissedilemeyen) küçük nodüller dahi tespit edilebilir; bu nedenle HHO adaylarının tiroid açısından daha dikkatli değerlendirildiği söylenebilir.
MSÜ’den Tiroid Nedeniyle Elenme Halinde İptal Davası
Tiroid hastalığı nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen askeri öğrenci adayları, öncelikle raporun tebliğ tarihinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde aday farklı bir sağlık kuruluşunda yeniden muayene edilir; iki rapor arasında çelişki olması halinde hakem hastaneye sevk yapılır. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılmalıdır. Tiroid davalarında yürütmeyi durdurma talebi kritik öneme sahiptir; çünkü MSÜ kayıt süreleri kısıtlıdır ve dava sonuçlanana kadar adayın eğitim hakkını kaybetmemesi gerekmektedir.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, askeri sağlık hukuku alanında tiroid hastalığı nedeniyle verilen olumsuz sağlık raporlarına karşı itiraz ve iptal davası süreçlerinde adaylara hukuki destek sağlamaktadır. Sağlık kurullarının yönetmelik hükümlerini yanlış veya eksik uyguladığı durumlarda, yürütmeyi durdurma talebi, üniversite hastanesine yeniden sevk ve bilirkişi incelemesi gibi hukuki araçlar etkin şekilde kullanılarak adayın haklarının korunması amaçlanmaktadır. İdare mahkemeleri, sağlık kurulunun güncel yönetmelik değişikliklerini dikkate almadığını veya klinik muayene yapmadan yalnızca kayıt bazlı karar verdiğini tespit ettiğinde olumsuz raporu iptal edebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verebilmektedir. Tiroid nedeniyle elenme sürecinde doğru taleplerin zamanında ileri sürülmesi, yasal sürelerin kaçırılmaması ve yönetmelik değişikliklerinin dava dilekçesinde doğru şekilde işlenmesi açısından bu alanda deneyimli bir hukuki destek almak süreci belirleyici ölçüde kolaylaştırmaktadır.
