Boy ve kilo, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği‘nde askeri öğrenci adayları için EK-A tablosunda düzenlenmekte olup SUEM, JAMYO ve JSGF adayları bu tabloya tabidir. Boy ve kilo ölçümü, sağlık kurulunun ilk aşamasında gerçekleştirilir ve bu aşamada sınırların dışına çıktığı tespit edilen adayların muayenesi diğer branşlara geçilmeden sonlandırılır. Bu nedenle boy ve kilo değerlendirmesi; göz, psikiyatri veya ortopedi gibi branş muayenelerinden önce gelen bir ön eleme niteliği taşımaktadır. Dış kaynak subay ve astsubay adaylarında ise boy ve kilo değerlendirmesi ilgili alım kılavuzunda ve yönetmelikte belirlenen sınırlar çerçevesinde yapılmakta olup askeri öğrenci statüsündeki adaylarla benzer sınırlar uygulanmaktadır.
SUEM, JAMYO ve JSGF adaylarında boy ve kilo şartları, MSÜ bünyesindeki harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarındaki şartlarla büyük ölçüde örtüşmektedir. Her iki statüdeki adaylar da aynı yönetmelik hükümlerine tabi olduğundan EK-A tablosu her iki grup için de geçerlidir. Ancak JSGA’ya özgü bazı ek fiziksel yeterlilik ölçütleri alım kılavuzlarında ayrıca belirtilmektedir; bu nedenle adayların başvurdukları yılın kılavuzunu dikkatlice incelemeleri büyük önem taşımaktadır.
Vücut Kitle İndeksi (BKİ) Hesaplama ve Sınır Değerler
Boy ve kilo değerlendirmesinde temel ölçüt, adayın boyuna göre kabul edilebilir ağırlık aralığının sağlanmasıdır. Yönetmelikte bu değerlendirme BKİ tablosu yerine daha pratik bir formülle düzenlenmiştir. Genel kural olarak, boy ölçüsünün santimetre cinsinden son iki rakamından 5 kg’a kadar fazlalık (5 dahil) ve 15 kg’a kadar noksanlık (15 dahil) kabul edilmektedir. Örneğin 175 cm boyunda bir adayın ağırlığının 60 kg ile 80 kg arasında olması gerekmektedir. Bu hesaplama, hastalığa bağlı olmayan kilo farklılıklarını kapsayan pratik bir değerlendirme yöntemidir.
Erkek adaylar için asgari boy sınırı 165 cm, kadın adaylar için 160 cm’dir. Hava Harp Okulu adaylarında ise uçuculuk fizyolojisi nedeniyle hem erkek hem kadın adaylar için üst boy sınırı 190 cm olarak belirlenmiştir; bu okula başvuran adayların 165 ila 190 cm (190 dahil) arasında olması gerekmektedir. SUEM, JAMYO ve JSGF için ayrı bir üst boy sınırı öngörülmemiş olup genel asgari boy sınırı uygulanmaktadır. Ağırlık değerlendirmesinde belirlenen toleransların dışına çıkıldığında sağlık kurulunca olumsuz rapor düzenlenebilir. Ancak bu durumun kalıcı bir hastalığa bağlı olup olmadığı da değerlendirmede dikkate alınmaktadır; geçici kilo sorunlarında bazı durumlarda belirli bir süre verilerek adayın tekrar muayeneye çağrılması söz konusu olabilmektedir.
SUEM ve JSGF Adaylarında Boy Kilo Değerlendirmesi
SUEM ve JSGF adayları, sağlık muayenesi açısından askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden boy ve kilo şartları EK-A tablosu hükümlerine göre belirlenmektedir. Erkek SUEM ve JSGF adayları için asgari boy 165 cm’dir; kadın adaylar için ise 160 cm’dir. Jandarma ve Sahil Güvenlik bünyesinde subay yetiştiren bu kurumlar için özel bir üst boy sınırı öngörülmemiştir; havacılık eğitimi veren kurumlardan farklı olarak SUEM ve JSGF’de boy üst sınırı uygulanmamaktadır.
Sağlık kurulunda boy ölçümü yapılırken adayın ayakkabısız, dik duruşta ve başı Frankfurt düzleminde olması gerekmektedir. Ölçümde milimetrik farklılıklar dahi sonucu etkileyebileceğinden, sınır değerlerde ölçüm yöntemi kritik önem taşımaktadır. Kilo ölçümünde ise adayın ince kıyafetleriyle tartılması esas alınmaktadır. SUEM ve JSGF adaylarında boy-kilo nedeniyle elenme durumu görece nadir olmakla birlikte, özellikle asgari boy sınırının hemen altında olan adaylarda (163-165 cm arasında) ölçüm doğruluğu önem kazanmaktadır.
JAMYO Adaylarında Boy Kilo Değerlendirmesi
JAMYO adaylarında boy ve kilo şartları SUEM ve JSGF adaylarıyla birebir aynıdır. EK-A tablosu hükümleri uygulanmakta olup erkek adaylar için asgari boy 165 cm, kadın adaylar için 160 cm’dir. Ancak JAMYO’nun astsubay yetiştiren bir yüksekokul olduğu hatırlatılmalıdır; alım kılavuzlarında kadın adayların JAMYO’ya alınıp alınmayacağı yıllık alım kararlarına göre değişmektedir. Bu nedenle başvurulacak yılın kılavuzu kontrol edilmelidir.
JAMYO başvurularında mevcut Jandarma personelinin geçiş başvurularında dikkat etmesi gereken bir husus vardır. Uzman erbaş veya sözleşmeli er olarak görev yapan ve görev yılları içinde kilo değişikliği yaşayan personelde, JAMYO geçiş muayenesinde boy-kilo değerlendirmesi yeniden yapılmaktadır. Önceki alım muayenesinde ölçülen değerlerden farklı sonuçlar çıkması, personelin elenme riskiyle karşılaşmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle JAMYO geçişine hazırlanan personelin muayeneden önce mevcut boy-kilo durumunu yönetmelikteki sınırlarla karşılaştırması tavsiye edilmektedir.
Boy Kilo Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Boy veya kilo nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. Boy ve kilo elenmeleri diğer sağlık elenme türlerinden farklı bir hukuki çerçevede değerlendirilmektedir; çünkü ölçüm değerleri nesnel olmakla birlikte ölçüm yöntemi ve koşulları sonucu etkileyebilmektedir. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir.
Boy elenmeleri bakımından en sık ileri sürülen hukuka aykırılık, ölçümün standart pozisyonda yapılmaması ve milimetrik sapmalara dayalı elenme kararı verilmesidir. Sınır boy değerlerinde (165 cm sınırında 163-165 cm arası adaylar) ölçüm tekniğindeki küçük farklılıklar sonucu doğrudan etkileyebilmekte ve itiraz muayenesinde farklı sonuçlar alınabilmektedir. Kilo elenmeleri bakımından ise geçici kilo değişikliğine yol açan durumlar (tedavi altındaki hastalıklar, hormonal değişiklikler) ile kronik obezite veya yetersiz beslenmenin birbirinden ayrılması gerekmektedir. Ulus Hukuk ve Danışmanlık, boy ve kilo nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır.
