Kısa Özet: Devlet memurları, 657 sayılı DMK m. 74 uyarınca kurumlar arası geçiş talep edebilir. Talebin reddedilmesi halinde memur, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir. İdarenin takdir yetkisi sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde yargı denetimine tabidir.
Kurumlar Arası Geçiş Nedir?
Kurumlar arası geçiş, bir kamu kurumunda görev yapan devlet memurunun başka bir kamu kurumuna naklen atanmasıdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 74. maddesi ile düzenlenen bu süreç, her iki kurumun muvafakatine bağlıdır. Memur, geçiş yapmak istediği kuruma yazılı dilekçe ile başvurur; söz konusu kurum da memurun mevcut kurumundan muvafakat talep eder. Muvafakat, kurumun memurun başka bir kuruma geçişine onay vermesini ifade eder.
Kurumlar arası geçiş hakkı; kariyer gelişimi, eş durumu, sağlık sebepleri, eğitim özrü veya kişisel tercih gibi birçok gerekçeye dayanabilir. Ancak uygulamada kurumlar, personel ihtiyacı veya kadro yetersizliği gibi gerekçelerle muvafakat vermekten kaçınabilmektedir. Bu durumda memurun hukuki yollara başvurma hakkı doğar.
657 Sayılı DMK Madde 74 Ne Diyor?
Bu madde, memurların kurumlar arası nakil suretiyle atanmaları için her iki idarenin ortak iradesini zorunlu kılmaktadır. İdarelere tanınan takdir yetkisi; kadro durumu, personel ihtiyacı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılmalıdır. Anayasa’nın 5. ve 48. maddeleri ise kişilerin çalışma hürriyetini ve maddi-manevi varlıklarını geliştirme hakkını güvence altına almaktadır.
Kurumlar Arası Geçişin Şartları
657 sayılı DMK m. 74 ve ilgili mevzuat kapsamında kurumlar arası geçiş yapılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Asaletin tasdik edilmiş olması: Memurun aday memurluk süresini tamamlamış ve asli memurluğa atanmış olması gerekir.
- Her iki kurumun muvafakati: Hem mevcut kurumun hem de geçilecek kurumun nakle onay vermesi şarttır.
- Kadro derecesinin uygun olması: Memurun geçiş yapmak istediği kadronun kazanılmış hak derecesine uygun ya da üst derecede olması gerekir. Alt dereceye geçişte fark en fazla 3 derece olabilir ve memurun rızası aranır.
- Geçilecek kurumda boş kadro bulunması: Nakil yapılacak kurumda memurun niteliklerine uygun boş kadronun olması gerekir.
- Her iki kurumun 657 sayılı Kanun kapsamında olması: Kural olarak her iki kurumun da DMK kapsamında olması aranır. Ancak 160 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki kurumlarla da nakil mümkündür.
Muvafakat Verilmemesi ve İptal Davası Hakkı
Memur, kurumlar arası geçiş için gerekli şartları taşımasına rağmen mevcut kurum tarafından muvafakat verilmezse bu karar bir idari işlem niteliğindedir. İdarenin muvafakat verip vermeme konusundaki takdir yetkisi mutlak ve sınırsız değildir. Anayasa Mahkemesi’nin 2014/16590 Başvuru sayılı kararında da vurgulandığı üzere, bu yetkinin sınırını kamu yararı ve hizmet gerekleri oluşturmaktadır.
Muvafakat verilmemesine ilişkin ret kararı; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargı denetimine tabidir. Danıştay kararlarında, “personel yetersizliği” veya “hizmetine ihtiyaç duyulmaktadır” gibi soyut ve genel ifadelerin tek başına hukuka uygun bir ret gerekçesi olarak kabul edilmediği açıkça belirtilmiştir.
İptal Davası Süreci: Adım Adım
Kurumlar arası geçiş talebinin reddedilmesi üzerine memurun izlemesi gereken hukuki yol şu şekilde işler:
- Ret kararının tebliği: İdare, muvafakat vermeme kararını memura yazılı olarak tebliğ eder. Tebliğ tarihi, dava açma süresinin başlangıcını belirler.
- İdareye itiraz (isteğe bağlı): Memur, ret kararına karşı 60 günlük dava açma süresi içinde idareye itiraz edebilir. İtiraz, dava açma süresini durdurur. İtirazın reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi (zımni ret) halinde süre kaldığı yerden devam eder.
- İptal davası açma: Memur, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde görevli ve yetkili idare mahkemesinde iptal davası açmalıdır. Dava, muvafakat vermeyen idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır.
- Yürütmenin durdurulması talebi: Dava sırasında telafisi güç zarar doğma ihtimali varsa yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Mahkeme bu talebi kabul ederse memur, dava sonuçlanmadan yeni kurumda göreve başlayabilir.
- Yargılama ve karar: İdare mahkemesi, idarenin ret gerekçesinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olup olmadığını denetler. İptal kararı verilirse idare, 30 gün içinde kararın gereğini yerine getirir.
Dava Açma Süresi ve Görevli Mahkeme
| Konu | Açıklama |
|---|---|
| Dava açma süresi | Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün |
| Görevli mahkeme | İdare mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Muvafakat vermeyen idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi |
| Dava türü | İdari işlemin iptali davası |
| İtirazın etkisi | Dava açma süresini durdurur |
| Zımni ret | İdare 30 gün içinde cevap vermezse başvuru reddedilmiş sayılır |
| Ortalama dava süresi | 6 ay ila 1 yıl arası |
| İstinaf yolu | İstinaf incelemesinde verilen karar kesindir, temyiz yolu kapalıdır |
İdarenin Takdir Yetkisinin Sınırları
Kurumlar arası geçiş talebinin reddinde idarenin takdir yetkisi, hukuka bağlı bir yetkidir. Bu yetkinin kullanılmasında Anayasa’nın temel ilkeleri, kanunlar ve hukukun genel ilkeleri bağlayıcıdır. İdare, ret kararının gerekçesini somut, objektif ve denetlenebilir şekilde ortaya koymak zorundadır.
Danıştay ve Bölge İdare Mahkemeleri kararlarında, aşağıdaki durumlarda muvafakat verilmemesi işleminin hukuka aykırı bulunduğu görülmektedir:
- Memurun sınavla kariyer nitelikli bir mesleğe atanmaya hak kazanması halinde muvafakat verilmemesi
- Memurun öğrenim durumuna uygun bir kadroya geçiş talebinin soyut gerekçelerle reddedilmesi
- Aile birliğinin korunması, eş durumu veya sağlık mazereti gibi haklı sebeplerin göz ardı edilmesi
- İdarenin “personel yetersizliği” gerekçesini somut verilerle desteklememesi
- Aynı konumda olan başka personele muvafakat verilmişken davacıya verilmemesi (eşitlik ilkesi ihlali)
İptal Davası Dilekçesinde Yer Alması Gereken Hususlar
Kurumlar arası geçiş talebinin reddine karşı açılacak iptal davasının başarıya ulaşması, dava dilekçesinin doğru hukuki zeminde hazırlanmasına bağlıdır. Dilekçede aşağıdaki hususlar ayrıntılı olarak açıklanmalıdır:
- Ret kararının gerekçesinin soyutluğu: İdarenin sunduğu gerekçenin somut verilerle desteklenmediği, genel ifadelerden ibaret olduğu vurgulanmalıdır.
- Memurun geçiş şartlarını taşıdığı: Asaletin tasdik edildiği, kadro derecesinin uygun olduğu, geçilecek kurumda boş kadro bulunduğu belgelenmelidir.
- Kamu yararı değerlendirmesi: Memurun eğitim ve uzmanlık alanına uygun bir kadroda çalışmasının kamu hizmetinin verimliliğini artıracağı belirtilmelidir.
- Anayasal hakların ihlali: Çalışma hürriyeti (AY m. 48) ve maddi-manevi varlığı geliştirme hakkının (AY m. 5) kısıtlandığı ileri sürülmelidir.
- Emsal yargı kararları: Danıştay ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarına atıf yapılmalıdır.
Emsal Yargı Kararları
Danıştay 5. Dairesi, E:2006/875, K:2007/4996, Karar Tarihi: 01.10.2007
Ulaştırma Bakanlığı’nda AB Uzman Yardımcısı olarak görev yapan davacının, Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı’nca yapılan Dış Ticaret Uzman Yardımcılığı sınavını kazanması üzerine muvafakat talep edilmiş, ancak Ulaştırma Bakanlığı muvafakat vermemiştir. Danıştay, “İdarelere kamu görevlilerinin diğer kamu kurum ve kuruluşlarına naklen geçişleri konusunda takdir yetkisi tanınmış ise de, mutlak ve sınırsız olmayan bu yetkinin kullanılması halinde, gerçekleştirilen işlemlerin kamu yararı ve hizmet gerekleri bakımından yargı denetimine tabi olduğu çekişmesizdir” gerekçesiyle idarenin takdir yetkisinin sınırlarını çizmiştir.
Danıştay 5. Dairesi, E:2016/13525, K:2019/2487, Karar Tarihi: 04.04.2019
Polis memuru olarak görev yapan davacının, KPSS sonucuna göre Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı bir ortaokula matematik öğretmeni olarak atanması için muvafakat verilmesi talebiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenmiştir. İdare Mahkemesi, davacının görev yaptığı polis memurluğu kadrosunun özel eğitim ile bilgi ve ihtisas gerektirdiğini göz önünde bulundurarak kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde değerlendirme yapmıştır.
Danıştay 5. Dairesi, E:2004/4156, K:2005/4121, Karar Tarihi: 04.10.2005
Hemşire kadrosunda anestezi teknikeri olarak görev yapan davacının, Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik bölümünü kazanması üzerine Sağlık Bakanlığı kadrolarına naklen atanması için muvafakat verilmesi talebinin zımnen reddedilmesine ilişkin davada Danıştay, fiilen görev yaptığı hastanenin başhekimliğince muvafakat verilmesinde sakınca bulunmadığı yönünde görüş bildirilmesine rağmen muvafakat verilmemesi işleminde hukuka uyarlık bulunmadığına hükmetmiştir.
Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2012/606, Karar Tarihi: 20.02.2014
Eğitim özrü nedeniyle kurumlar arası naklen atanma talebine muvafakat verilmemesi üzerine yapılan bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi, idarenin muvafakat verip vermeme hususundaki takdir yetkisinin sınırının kamu yararı ve hizmet gerekliliği olduğunu belirterek, bu yetkinin Anayasa’nın güvence altına aldığı temel hak ve özgürlüklerle sınırlı olduğunu vurgulamıştır.
Anayasa Mahkemesi, Başvuru No: 2014/16590, Karar Tarihi: 22.09.2016
Anayasa Mahkemesi bu kararında, idarenin muvafakat verip vermeme hususundaki takdir yetkisinin sınırının kamu yararı ve hizmet gerekliliği olduğunu açıkça teyit etmiştir. Kararda, Anayasa’nın 48. maddesindeki çalışma hürriyeti ve 5. maddesindeki devletin temel amaç ve görevleri kapsamında memurun haklarının korunması gerektiği belirtilmiştir.
İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, E:2020/602, K:2020/746, Karar Tarihi: 25.06.2020
Polis memuru olarak görev yapan davacıya kurumlar arası nakil kapsamında muvafakat verilmemesi işleminin iptali istenmiştir. Mahkeme, “kamu hizmetinin bütünlüğü ve devamlılığı ilkesi gereğince, kamu görevlilerinin özel koşullarına göre verimliliklerinin en yüksek olduğu ve hizmetlerinden en yüksek oranda yararlanılacak bir birimde çalıştırılmalarının kamu yararına daha uygun olacağı” gerekçesiyle ve davacının eğitim durumu ile mesleki nitelikleri birlikte değerlendirilerek muvafakat verilmemesi işlemini iptal etmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu – Aykırılığın Giderilmesi Kararı
Bölge İdare Mahkemeleri arasındaki aykırılığın giderilmesine ilişkin kararda İdari Dava Daireleri Kurulu, “davacıların öğrenim ve eğitim durumlarına uygun olan kurumda ve pozisyonda çalışmalarının maddi ve manevi varlıklarının gelişmesine olumlu katkı sağlayacağı ve bu suretle kamu hizmetinden beklenen yararın artacağında da kuşku bulunmamaktadır” şeklinde karar vererek aykırılığı muvafakat işleminin iptali yönünde gidermiştir.
Yürütmenin Durdurulması Talebi
Kurumlar arası geçiş talebinin reddine karşı açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması talep edilebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.
Yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde memur, dava sonuçlanmadan yeni kurumda göreve başlayabilir. Bu nedenle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinin gerekçeli olarak ileri sürülmesi büyük önem taşır.
Muvafakat Verilmemesinde Sıkça Karşılaşılan Ret Gerekçeleri
| İdarenin Ret Gerekçesi | Yargı Değerlendirmesi |
|---|---|
| “Personel yetersizliği” | Tek başına yeterli kabul edilmez, somut verilerle desteklenmeli |
| “Hizmetine ihtiyaç duyulmaktadır” | Soyut ifade, hukuka uygun red gerekçesi sayılmaz |
| “Diğer personele olumsuz örnek olur” | Kamu yararı ve hizmet gerekleri ile bağdaşmaz |
| “Kadro açığı doldurulamamaktadır” | İdarenin kadro doldurmada aldığı tedbirler incelenir |
| Gerekçe belirtilmemesi (zımni ret) | Gerekçesiz ret, hukuka aykırılık karinesi oluşturur |
İptal Kararının Sonuçları
İdare mahkemesinin iptal kararı vermesi halinde muvafakat verilmemesi işlemi ortadan kalkar. İdare, kararın kendisine tebliğinden itibaren 30 gün içinde gereğini yerine getirmek zorundadır. Bu süre içinde idare, memura muvafakat vererek nakil sürecinin tamamlanmasını sağlamalıdır.
İdarenin mahkeme kararını uygulamaması halinde memur, uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için tam yargı davası açma hakkına sahiptir. Ayrıca mahkeme kararını uygulamayan kamu görevlileri hakkında hukuki ve cezai sorumluluk da gündeme gelebilir.
Tüm İdare Hukuku Konuları İçin Tıklayınız
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
