Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye’deki nüfus kayıtlarında yer alan isim veya soyadlarını değiştirmek için Türkiye’ye gelmeksizin dava açabilmektedir. İsim ve soyad değişikliği davası, Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca haklı sebeplerin varlığı halinde hakimden talep edilmekte olup görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davacının yerleşim yeri mahkemesi veya nüfus kaydının bulunduğu yer mahkemesidir. Yurt dışında yaşayan davacı için Türkiye’deki son yerleşim yeri veya nüfusa kayıtlı olduğu yer mahkemesi yetkili olmaktadır. Dava, nüfus müdürlüğü hasım gösterilerek açılmakta olup çekişmesiz yargı usulüne göre görülmektedir. İsim değişikliği kararı kesinleştikten sonra mahkeme, kararı hem nüfus müdürlüğüne hem de Basın İlan Kurumu ilan portalında ilan edilmek üzere ilgili mercie bildirmektedir.
Yurt dışından dava açılması için konsolosluktan düzenlenecek özel yetkili vekaletname ile Türkiye’deki avukata yetki verilmesi gerekmektedir. İsim değişikliği, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan genel vekaletname ile bu dava açılamamaktadır. Vekaletnamede nüfus kaydının düzeltilmesi, isim veya soyad değişikliği davası açma ve takip etme yetkilerinin açıkça yer alması zorunludur. Dava dilekçesine eklenmesi gereken belgeler arasında davacının nüfus kayıt örneği, pasaport veya kimlik belgesi fotokopisi, haklı sebebi kanıtlayan deliller ve vekaletname yer almaktadır. Nüfus kayıt örneği avukat tarafından UYAP sistemi üzerinden veya nüfus müdürlüğüne yazılan müzekkere ile temin edilebilmektedir. Dava süresi mahkemenin iş yüküne bağlı olarak genellikle üç ila altı ay arasında değişmektedir.
İsim Değişikliği Davasında Haklı Sebep Olarak Neler Kabul Edilir?
Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi, adın değiştirilmesini haklı sebeplerin varlığına bağlamış ancak haklı sebepleri sınırlı sayıda saymamıştır. Bu durum, hakime geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır. Yargıtay kararlarında ve uygulamada haklı sebep olarak kabul edilen başlıca durumlar şunlardır: ismin gülünç, çirkin, küçük düşürücü veya ahlaka aykırı bir anlam taşıması, kişinin toplumda ve sosyal çevresinde nüfus kaydındaki isimden farklı bir isimle tanınıyor olması, ismin telaffuzunun çok zor olması veya sürekli yanlış anlaşılması, din veya uyruk değişikliği sonucu yeni bir isim alma isteği, ailevi travmalar veya kötü anılarla bağlantılı isimlerden kurtulma isteği ve nüfus kaydında yazım hatası veya harf eksikliği bulunması.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları açısından en sık karşılaşılan haklı sebep, yurt dışında fiilen kullanılan isim ile Türkiye’deki nüfus kaydındaki isim arasındaki uyumsuzluktur. Yabancı ülkede doğan ve orada kayda geçirilen ismin Türk nüfus kütüğündeki isimden farklı olması, yurt dışında uzun yıllar farklı bir isimle tanınıyor olmak ve bu durumun resmi işlemlerde, okul kayıtlarında, banka hesaplarında ve seyahatlerde pratik sorunlar yaratması mahkemelerce haklı sebep olarak kabul edilmektedir. Yargıtay içtihadında da kişinin yurt dışında kullandığı isim ile nüfus kaydındaki isim arasındaki farkın çeşitli sorunlara yol açabileceği ve bunun haklı sebep oluşturduğu yerleşik biçimde benimsenmiştir. Soyadı değişikliğinde ise soyadının 2525 sayılı Soyadı Kanunu’nun 3. maddesine aykırı olması, soyadının ahlaka aykırı veya gülünç olması da haklı sebep olarak değerlendirilmektedir.
Yurt Dışından Vekaletname ile İsim Değişikliği Davası Açılabilir Mi?
Yurt dışından vekaletname ile isim değişikliği davası açılması mümkündür ve uygulamada sıklıkla başvurulan bir yöntemdir. İsim değişikliği kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olmasına rağmen, bu hakkın avukat aracılığıyla kullanılmasına kanun engel koymamaktadır. Konsolosluktan düzenlenecek vekaletnamede isim veya soyad değişikliği davası açma, nüfus kaydının düzeltilmesi, dava takibi ve her türlü yargısal işlemi yürütme yetkilerinin açıkça belirtilmesi zorunludur. Vekaletnamede hangi ismin hangi isimle değiştirilmek istendiğinin belirtilmesi şart olmamakla birlikte, nüfus kayıtlarında düzeltilmesi istenen hususun açıkça ifade edilmesi davanın hızlı yürümesini sağlamaktadır. İsim değişikliği davası vekaletnamelerinde boşanma davalarından farklı olarak fotoğraf aranmamaktadır.
Avukat aracılığıyla açılan isim değişikliği davasında davacının duruşmaya bizzat katılma zorunluluğu bulunmamaktadır. Mahkeme, haklı sebebin varlığını dava dosyasındaki deliller ve gerekli hallerde tanık beyanları üzerinden değerlendirmektedir. Tanık dinletilmesi gerektiğinde tanıkların Türkiye’de bulunması ve duruşmaya katılması yeterli olup davacının bizzat hazır bulunmasına gerek duyulmamaktadır. Yurt dışında yaşayan davacının haklı sebebi ispatlayan belgeleri avukatına göndermesi ve avukatın bu belgeleri mahkemeye sunması dava sürecinin tamamlanması için yeterlidir. Bu belgeler arasında yurt dışındaki resmi kimlik, ehliyet, banka hesap dökümleri, okul kayıtları veya iş sözleşmesi gibi farklı ismin fiilen kullanıldığını gösteren her türlü evrak yer alabilmektedir.
İsim Değişikliği Kararı Pasaport ve Diğer Belgelere Nasıl Yansıtılır?
İsim değişikliği kararı kesinleştikten sonra mahkeme, kararı resen nüfus müdürlüğüne bildirmektedir. Nüfus müdürlüğü, mahkeme kararına istinaden nüfus kütüğündeki ismi güncellemekte ve yeni isim MERNİS sistemine işlenmektedir. Nüfus kaydının güncellenmesinden sonra kişi, yeni ismiyle nüfus cüzdanı veya Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı başvurusunda bulunabilmektedir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlar, konsolosluğa başvurarak yeni isimlerini içeren kimlik kartı talebinde bulunabilmektedir. Nüfus kaydındaki değişiklik, e-Devlet sistemi üzerinden de sorgulanabilmekte ve yeni bilgiler tüm resmi kurumlara otomatik olarak yansımaktadır.
Pasaport değişikliği ise nüfus kaydının güncellenmesinden sonra ayrıca yapılması gereken bir işlemdir. Yurt dışındaki vatandaş, konsolosluğa başvurarak eski pasaportunun iptal edilmesini ve yeni ismiyle pasaport düzenlenmesini talep edebilmektedir. Ehliyet, banka hesapları, tapu kayıtları, sigorta poliçeleri ve diğer resmi belgelerdeki isim güncellemesi de nüfus kaydının değişmesinin ardından ilgili kurumlara ayrı ayrı başvurularak gerçekleştirilmektedir. Tapu kayıtlarındaki isim değişikliği için tapu müdürlüğüne mahkeme kararıyla birlikte başvuru yapılması gerekmekte olup bu işlem vekaletname ile avukat aracılığıyla da yürütülebilmektedir. Yurt dışındaki banka hesapları ve diğer belgeler için ise ilgili ülkenin yetkili makamlarına yeni Türk kimlik bilgileriyle başvuru yapılması zorunlu olabilmektedir.
Yurt Dışındaki İsim ile Türkiye’deki Nüfus Kaydı Farklıysa Ne Yapılmalıdır?
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının yabancı ülkedeki resmi belgelerindeki isim ile Türkiye’deki nüfus kütüğündeki ismin farklı olması, uygulamada çok sık karşılaşılan bir durumdur. Bu farklılık genellikle şu sebeplerden kaynaklanmaktadır: yurt dışında doğan çocuğun o ülke makamları tarafından farklı bir yazımla kaydedilmesi, Türk harflerinin yabancı ülke kayıt sistemlerinde farklı karşılıklarla girilmesi (ö, ü, ç, ş, ğ, ı harflerinin dönüştürülmesi), yurt dışında evlilik sonrası soyadı değişikliğinin Türkiye’ye bildirilmemesi veya kişinin yurt dışında uzun süredir farklı bir isimle tanınması ve bu ismin resmi belgelere geçmesi. İsim farklılığı, pasaport işlemleri, konsolosluk başvuruları, miras ve velayet davaları, tapu işlemleri ve vize başvurularında ciddi pratik sorunlara yol açabilmektedir.
Bu sorunu çözmek için iki farklı hukuki yol bulunmaktadır. Birincisi, Türkiye’deki nüfus kaydının yurt dışındaki isme uygun hale getirilmesi için Asliye Hukuk Mahkemesinde isim değişikliği davası açılmasıdır. Yurt dışında fiilen kullanılan ismin nüfus kaydındaki isimden farklı olması, Yargıtay içtihadında haklı sebep olarak kabul edilmektedir. İkincisi, fark yalnızca yazım hatasından (harf düşüklüğü, yanlış harf) kaynaklanıyorsa nüfus kaydının düzeltilmesi davası açılmasıdır. Yazım hatalarının düzeltilmesi, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir. Her iki dava da vekaletname aracılığıyla yurt dışından açılıp takip edilebilmektedir. İsim uyumsuzluğunun giderilmemesi halinde ileride vekaletname, miras ve tapu işlemlerinde kimlik doğrulama sorunlarıyla karşılaşılması kaçınılmaz olduğundan, farklılığın tespit edildiği anda düzeltme sürecinin başlatılması tavsiye edilmektedir.
