Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye’ye gelmeksizin Türkiye’deki Aile Mahkemesinde boşanma davası açabilmektedir. Türk Medeni Kanunu ve 5718 sayılı MÖHUK hükümleri uyarınca, taraflardan en az birinin Türk vatandaşı olması Türk mahkemelerini yetkili kılmaktadır. Boşanma davası açmak için yurt dışındaki eşin bulunduğu ülkedeki Türk Konsolosluğu aracılığıyla özel yetkili vekaletname düzenleterek Türkiye’deki avukatına yetki vermesi gerekmektedir. Boşanma davası kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, vekaletnamede boşanma davası açma, takip etme, nafaka ve tazminat talep etme, velayet talep etme, mal paylaşımı davası açma, sulh ve ibra, duruşmalara katılma ve her türlü yargısal işlemi yürütme yetkilerinin açıkça ve ayrı ayrı belirtilmesi zorunludur. Genel vekaletname ile boşanma davası açılması mümkün olmayıp eksik yetki içeren vekaletname mahkeme tarafından kabul edilmemektedir.
Boşanma davası, anlaşmalı boşanma veya çekişmeli boşanma olmak üzere iki biçimde açılabilmektedir. Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmanın tüm sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) üzerinde mutabık kalarak birlikte başvurduğu hızlı bir süreçtir. TMK’nın 166. maddesinin 3. fıkrası uyarınca anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekmektedir. Çekişmeli boşanma ise eşlerin boşanma koşullarında anlaşamaması halinde TMK’da sayılan boşanma sebeplerine dayanılarak açılan davadır. Yurt dışındaki eş, çekişmeli boşanma davasını avukatı aracılığıyla açabilmekte ve duruşmalara katılmak zorunda olmaksızın davayı uzaktan takip edebilmektedir.
Yurt Dışından Açılan Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme Neresidir?
Boşanma davasında yetkili mahkeme, TMK’nın 168. maddesi uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı ay birlikte oturdukları yer Aile Mahkemesidir. Eşlerden biri Türkiye’de, diğeri yurt dışında yaşıyorsa, Türkiye’deki eşin yerleşim yeri Aile Mahkemesi yetkilidir. Her iki eşin de yurt dışında yaşaması halinde ise MÖHUK’un 41. maddesi devreye girmektedir. Bu maddeye göre Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davalar, ilgilinin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, Türkiye’de hiç yerleşim yeri olmamışsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilmektedir.
Görevli mahkeme, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakmaktadır. Yurt dışında yaşayan davacının yetkili mahkemeyi doğru belirlemesi, davanın usulden reddedilmemesi açısından kritik önem taşımaktadır. Yetkisiz mahkemede açılan dava, karşı tarafın yetki itirazında bulunması halinde reddedilebilmektedir. Bu nedenle yurt dışındaki eşin avukatıyla birlikte yetkili mahkemeyi doğru tespit etmesi ve dava dilekçesinde yetki dayanağını açıkça belirtmesi gerekmektedir.
Anlaşmalı Boşanma Davası Yurt Dışından Vekaletle Yürütülebilir Mi?
Anlaşmalı boşanma davası, çekişmeli boşanmadan farklı olarak tarafların mahkeme huzurunda bizzat iradelerini beyan etmelerini gerektirmektedir. TMK’nın 166. maddesinin 3. fıkrası uyarınca hakim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Bu nedenle anlaşmalı boşanma davasında kural olarak her iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekmektedir. Yurt dışında yaşayan eşin duruşmaya katılamaması halinde ise SEGBİS aracılığıyla konsolosluk veya büyükelçilik üzerinden uzaktan duruşmaya katılım sağlanabilmektedir. Yargıtay kararlarında da anlaşmalı boşanmada SEGBİS imkanının değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Anlaşmalı boşanma sürecinde her iki eşin boşanma protokolü üzerinde tam mutabakat sağlaması gerekmektedir. Protokolde nafaka türü ve miktarı, çocukların velayeti, kişisel ilişki düzenlemesi, maddi ve manevi tazminat ve mal paylaşımı konularının ayrıntılı biçimde düzenlenmesi zorunludur. Yurt dışındaki eş, protokolü avukatı aracılığıyla hazırlayabilmekte ve konsoloslukta imzalayarak Türkiye’ye gönderebilmektedir. Duruşma günü ise konsolosluk üzerinden SEGBİS bağlantısıyla hakimin karşısında boşanma iradesini beyan edebilmektedir. SEGBİS bağlantısı için uluslararası koordinasyon gerektiğinden, başvurunun duruşma tarihinden en az otuz ila kırk gün önce mahkemeye yapılması gerekmektedir. Anlaşmalı boşanma, tüm koşullar sağlandığında genellikle tek celsede sonuçlanmaktadır.
Çekişmeli Boşanma Davasında Yurt Dışındaki Eşin Hakları Nelerdir?
Çekişmeli boşanma davasında yurt dışında yaşayan eş, ister davacı ister davalı olsun, Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamındaki tüm yargısal haklara sahiptir. Davacı olarak yurt dışındaki eş, TMK’da sayılan boşanma sebeplerine (zina, hayata kast, onur kırıcı davranış, terk, akıl hastalığı, evlilik birliğinin sarsılması gibi) dayanarak dava açabilmekte, nafaka ve tazminat talep edebilmekte ve çocukların velayetini isteyebilmektedir. Davalı olarak ise savunma hakkını kullanabilmekte, karşı dava açabilmekte, delil sunabilmekte ve tanık gösterebilmektedir. Çekişmeli boşanmada anlaşmalı boşanmadan farklı olarak tarafların duruşmada bizzat hazır bulunması zorunlu olmayıp avukat aracılığıyla temsil yeterlidir.
Yurt dışındaki eşin çekişmeli boşanma sürecinde en büyük avantajı, tüm yargılama sürecini avukatı aracılığıyla uzaktan yürütebilmesidir. Avukat, duruşmalara katılarak savunma yapmakta, delillere itiraz etmekte, tanıklara soru sormakta ve bilirkişi raporlarını değerlendirmektedir. Gerekli hallerde yurt dışındaki eş SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılabilmekte veya istinabe yoluyla beyanını verebilmektedir. Çekişmeli boşanma davaları, tarafların delil durumuna, tanık sayısına ve uyuşmazlığın karmaşıklığına bağlı olarak ortalama bir buçuk ila üç yıl arasında sürmektedir. Yurt dışındaki eşe tebligat yapılması gerektiğinde konsolosluk kanalıyla tebligat süreci devreye girmekte ve bu durum yargılamayı birkaç ay uzatabilmektedir. Avukata vekaletname verilmiş olması halinde tebligatlar avukata yapılacağından bu gecikme ortadan kalkmaktadır.
Boşanma Davasında Mal Paylaşımı Yurt Dışından Nasıl Takip Edilir?
Boşanma davası ile mal paylaşımı davası Türk hukukunda ayrı davalar olarak yürütülmektedir. Boşanma davası Aile Mahkemesinde görülürken, mal rejiminin tasfiyesi davası da boşanma kararının kesinleşmesinden sonra veya boşanma davasıyla birlikte aynı mahkemede açılabilmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 202. maddesi uyarınca 2002 yılından itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde evlilik süresince edinilen mallar, boşanma halinde eşler arasında paylaştırılmaktadır. Yurt dışındaki eş, mal paylaşımı davasını da konsolosluktan düzenleyeceği vekaletname aracılığıyla avukatı vasıtasıyla açabilmekte ve uzaktan takip edebilmektedir.
Mal paylaşımı davasında en kritik aşama, terekenin (edinilmiş malların) tespiti sürecidir. Avukat, mahkemeden tarafların tapu kayıtları, banka hesapları, araç tescilleri, şirket ortaklıkları ve diğer malvarlığı unsurlarının ilgili kurumlardan sorulmasını talep etmektedir. Yurt dışındaki eşin, evlilik süresince edinilen malvarlığına ilişkin bilgi ve belgeleri avukatıyla paylaşması davanın ispatı açısından büyük önem taşımaktadır. TMK’nın 178. maddesi uyarınca mal rejiminin tasfiyesi davası, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Yurt dışında boşanmış ve tanıma veya tenfiz davası açmamış kişiler açısından bu on yıllık süre, Alman veya diğer yabancı mahkeme kararının kesinleşme tarihinden itibaren işlemeye başladığından, tanıma veya tenfiz davasının gecikmesi mal paylaşımı haklarının zamanaşımına uğraması riskini doğurmaktadır.
Yurt dışından Türkiye’de boşanma davası açılması, vekaletname hazırlanmasından duruşma takibine, mal paylaşımından nafaka taleplerine kadar çok aşamalı bir süreçtir. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davası açılması, SEGBİS koordinasyonu, nafaka ve tazminat talepleri, velayet düzenlemesi ve mal rejiminin tasfiyesi süreçlerinde yurt dışından vekaletname ile uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
