Nafaka, boşanma sonrasında ekonomik açıdan güçsüz duruma düşen eş için hükmedilen yoksulluk nafakası ve müşterek çocukların bakım giderleri için hükmedilen iştirak nafakası olmak üzere iki temel türden oluşmaktadır. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının nafaka uyuşmazlıkları, genellikle iki farklı senaryoda ortaya çıkmaktadır. Birincisi, Türkiye’de boşanan eşlerden birinin yurt dışına yerleşmesi ve nafaka yükümlülüğünü yerine getirmemesidir. İkincisi, yurt dışında boşanan eşlerin Türkiye’deki malvarlığı üzerinden nafaka tahsili talep etmesidir. Her iki durumda da nafaka alacaklısı veya borçlusu yurt dışında olabilmekte ve sürecin uzaktan yönetilmesi gerekmektedir. Nafaka davaları ve icra takipleri, konsolosluktan düzenlenecek özel yetkili vekaletname aracılığıyla Türkiye’deki avukat vasıtasıyla uzaktan yürütülebilmektedir.
Nafaka alacağının tahsilinde izlenecek yol, nafaka kararının Türk mahkemesi tarafından mı yoksa yabancı mahkeme tarafından mı verildiğine göre farklılaşmaktadır. Türk mahkemesince verilen kesinleşmiş nafaka kararı doğrudan ilamlı icra takibine konulabilmektedir. Yabancı mahkemece verilen nafaka kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için ise öncelikle Aile Mahkemesinde tenfiz davası açılarak kararın Türkiye’de icra edilebilir hale getirilmesi gerekmektedir. Tenfiz kararı kesinleştikten sonra birikmiş tüm nafaka alacakları ve faizleri icra dairesi aracılığıyla borçludan zorla tahsil edilebilmektedir. Nafaka kararı yabancı para cinsinden verilmişse icra takibi de döviz üzerinden başlatılabilmekte ve borçlu ödeme günündeki kur üzerinden ödeme yapmak zorunda kalmaktadır.
Yurt Dışındaki Borçludan Nafaka Alacağı Nasıl Tahsil Edilir?
Nafaka borçlusunun yurt dışında yaşaması halinde tahsil süreci, borçlunun Türkiye’de malvarlığının bulunup bulunmamasına göre iki farklı yoldan ilerlemektedir. Borçlunun Türkiye’de taşınmazı, banka hesabı, aracı veya SGK kaydı bulunuyorsa, nafaka alacaklısı Türkiye’deki avukatı aracılığıyla ilamlı icra takibi başlatarak bu malvarlığı unsurlarına haciz koydurmaktadır. Borçlunun maaşına haciz konulabilmekte, banka hesaplarına bloke uygulanabilmekte, taşınmazları üzerine haciz şerhi işlenebilmekte ve araçlarına yakalama şerhi koydurmak suretiyle satışı engellenebilmektedir. Avukat, borçlunun Türkiye’deki malvarlığını tespit etmek için tapu müdürlüğü, trafik tescil, bankalar ve SGK nezdinde araştırma yapabilmektedir.
Borçlunun Türkiye’de hiçbir malvarlığının bulunmaması halinde ise uluslararası nafaka tahsili mekanizmalarına başvurulmaktadır. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde nafaka kararının borçlunun bulunduğu ülkede icra ettirilmesi mümkündür. Bu süreçte Türk mahkemesince verilen kesinleşmiş nafaka kararına apostil şerhi alınmakta, karar borçlunun bulunduğu ülkenin diline yeminli tercüman tarafından çevrilerek Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü aracılığıyla ilgili ülkenin yetkili makamına gönderilmektedir. Borçlunun bulunduğu ülkenin iç hukuku ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde nafaka alacağının o ülkedeki malvarlığından tahsili sağlanabilmektedir.
Nafaka Artırım Davası Yurt Dışından Açılabilir Mi?
Nafaka artırım davası yurt dışından vekaletname aracılığıyla açılabilmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesinin 4. fıkrası, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafakanın artırılmasını veya azaltılmasını talep etme hakkını tanımaktadır. Nafaka artırım davası için herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre öngörülmemiş olup koşullarda esaslı değişiklik meydana geldiğinde her zaman açılabilmektedir. Enflasyon nedeniyle alım gücünün düşmesi, çocuğun büyümesiyle birlikte eğitim ve sağlık giderlerinin artması, nafaka borçlusunun gelirindeki iyileşme veya nafaka alacaklısının ihtiyaçlarındaki artış, nafaka artırım davasının başlıca gerekçeleri arasında yer almaktadır.
Nafaka artırım davası, görevli Aile Mahkemesinde açılmakta olup yetkili mahkeme nafaka alacaklısının yerleşim yeri Aile Mahkemesidir. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunlu dava şartıdır. Yurt dışındaki nafaka alacaklısı, konsolosluktan düzenleyeceği vekaletname ile avukatına nafaka artırım davası açma, arabuluculuk sürecine katılma ve icra takibi başlatma yetkisi vererek tüm süreci uzaktan yürütebilmektedir. Nafaka artırım kararları kesinleşme beklenmeden derhal icraya konulabilmekte olup mahkeme kararı çıktığı anda avukat icra takibi başlatabilmektedir. Bu özellik, nafaka alacaklısının artırılmış nafakayı en kısa sürede tahsil etmeye başlamasını sağlamaktadır.
Nafaka Borcunu Ödemeyen Kişiye Karşı Hangi Hukuki Yollara Başvurulabilir?
Kesinleşmiş nafaka kararına rağmen nafaka borcunu ödemeyen kişiye karşı hem icra hukuku hem de ceza hukuku kapsamında yaptırımlar uygulanabilmektedir. İcra hukuku yolunda, nafaka alacaklısı avukatı aracılığıyla borçlu aleyhine ilamlı icra takibi başlatmaktadır. İcra müdürlüğü, borçluya yedi günlük ödeme süresi içeren icra emri göndermektedir. Borçlu bu süre içinde ödeme yapmazsa maaşına, banka hesaplarına ve taşınır ile taşınmaz mallarına haciz konulabilmektedir. Maaş haczi uygulamasında borçlunun maaşının dörtte birinden az olmamak üzere nafaka alacağı için kesinti yapılmaktadır. Nafaka alacağı, İcra ve İflas Kanunu uyarınca imtiyazlı alacak niteliğinde olup hacizde diğer alacaklılardan önce sıra almaktadır.
Ceza hukuku yolunda ise İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca nafaka borcunu kasıtlı olarak ödemeyen borçlu hakkında şikayet üzerine icra ceza mahkemesinde tazyik hapsi kararı verilebilmektedir. Tazyik hapsi süresi üç aya kadar olup borçlunun nafaka borcunu ödemesi halinde tahliye edilmektedir. Tazyik hapsi cezası, nafaka borçlusunun ödemeye zorlanması amacıyla uygulanan bir yaptırım olup adli sicil kaydına işlenmemektedir. Şikayet hakkı, nafaka hükmünün icraya konulmasından sonra ödenmemiş her üç aylık dönem için ayrı ayrı kullanılabilmektedir. Yurt dışındaki nafaka alacaklısı, avukatı aracılığıyla hem icra takibini hem de icra ceza mahkemesine şikayeti uzaktan yürütebilmektedir.
Yurt Dışında Belirlenen Nafaka Miktarı Türkiye’de Değiştirilebilir Mi?
Yurt dışında verilen nafaka kararının Türkiye’de tenfiz edilmesi halinde, tenfiz kararıyla birlikte yabancı mahkemece belirlenen nafaka miktarı Türkiye’de de aynen geçerli hale gelmektedir. Tenfiz yargılamasında Türk mahkemesi, yabancı kararın esasını inceleyememekte ve MÖHUK’un 55. maddesi uyarınca nafaka miktarını yeniden belirleyememektedir. Ancak tenfiz kararı kesinleştikten sonra koşullarda esaslı değişiklik meydana gelmesi halinde, TMK’nın 176. maddesinin 4. fıkrası uyarınca Türkiye’deki Aile Mahkemesinde nafaka artırım veya azaltım davası açılarak nafaka miktarının yeniden belirlenmesi talep edilebilmektedir. Bu dava, tenfiz edilmiş karardaki nafakayı değiştirmekte olup yabancı mahkemenin iznine veya onayına gerek bulunmamaktadır.
Nafaka miktarının değiştirilmesini haklı kılan sebepler arasında borçlunun veya alacaklının mali durumundaki esaslı değişiklik, enflasyon ve alım gücü kaybı, çocuğun büyümesiyle artan ihtiyaçlar, nafaka alacaklısının çalışmaya başlaması veya yeni bir evlilik yapması ve nafaka borçlusunun işini kaybetmesi gibi durumlar yer almaktadır. Mahkeme, her iki tarafın güncel ekonomik ve sosyal koşullarını değerlendirerek hakkaniyete uygun yeni bir nafaka miktarı belirlemektedir. Yabancı para cinsinden belirlenmiş nafakanın Türk lirası olarak uyarlanması da kur dalgalanmalarına bağlı olarak mahkemeden talep edilebilmektedir. Yurt dışındaki nafaka borçlusu veya alacaklısı, nafaka değişikliği davasını da vekaletname aracılığıyla avukat vasıtasıyla uzaktan açabilmekte ve takip edebilmektedir.
Nafaka alacağının tahsili ve nafaka miktarının güncellenmesi, yurt dışında yaşayan gurbetçilerin en sık karşılaştığı aile hukuku sorunları arasında yer almaktadır. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, nafaka tenfizi, ilamlı icra takibi, nafaka artırım ve azaltım davaları, tazyik hapsi şikayeti ve uluslararası nafaka tahsili süreçlerinde yurt dışından vekaletname ile uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
