Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, belirli şartları sağlamaları halinde Türkiye’deki zorunlu askerlik hizmetlerini erteletebilmekte veya mevzuatta öngörülen muafiyet ve askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılma hükümlerinden yararlanabilmektedir. Askerlik erteleme ve muafiyet işlemleri, 7179 sayılı Askeralma Kanunu ve Askeralma Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir. Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika ve diğer ülkelerde yaşayan Türk vatandaşları açısından askerlik yükümlülüğünün belirlenmesinde kişinin yaşı, vatandaşlık durumu, yurt dışındaki ikamet ve çalışma koşulları ile daha önce askerlik hizmeti yapıp yapmadığı önem taşımaktadır. Yurt dışında işçi, işveren, meslek veya sanat mensubu olarak çalışanlar, yabancı bandıralı gemilerde görev yapan gemi adamları ve çifte vatandaşlık statüsündeki kişiler için farklı başvuru koşulları uygulanabilmektedir. Özellikle 7179 sayılı Kanun’un 38. maddesi kapsamında, gerekli şartları taşıyan kişilerin askerlikleri 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ertelenebilmektedir. Ancak yurt dışında yaşamak veya yabancı ülkede oturma iznine sahip olmak, tek başına askerlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının askerlik işlemleri, bağlı bulundukları Türk konsoloslukları ve Türkiye’deki askerlik şubeleri aracılığıyla yürütülmektedir. Erteleme başvurusunda bulunulması, gerekli belgelerin sunulması, başvurunun yetkili makamlarca değerlendirilmesi ve erteleme kararının askerlik kayıtlarına işlenmesi sürecin temel aşamalarını oluşturmaktadır. Bunun yanında yurt dışında belirli bir süre çalışan veya çifte vatandaşlık statüsünde bulunan kişiler, şartları sağlamaları halinde dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmektedir. Dövizle askerlik, askerlik ertelemesinden farklı olarak yükümlülüğün kanunda belirtilen usulle yerine getirilmesini sağlayan bir uygulamadır. Muafiyet ise sağlık durumu, vatandaşlık kazanma şekli veya ülkeler arasındaki özel anlaşmalar gibi hukuki nedenlerle askerlik yükümlülüğünün kaldırılması sonucunu doğurabilmektedir. Bu nedenle kişinin yalnızca bulunduğu ülkeye göre değil, Türkiye’deki askerlik kaydı, yabancı ülke vatandaşlığı ve mevcut hukuki statüsü dikkate alınarak değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Askerlik Erteleme Başvurusu Nasıl Yapılır?
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, askerlik erteleme başvurularını ikamet ettikleri ülkedeki yetkili Türk konsolosluğuna gerekli belgelerle müracaat ederek gerçekleştirebilmektedir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 38. maddesi ve Askeralma Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca, yabancı ülkelerde çalışma iznini içeren oturma iznine veya doğrudan çalışma iznine sahip olan işçi, işveren, meslek ve sanat mensupları askerlik ertelemesinden yararlanabilmektedir. Yabancı bandıralı gemilerde çalışan gemi adamları ile vatandaşı oldukları yabancı ülkelerde ikamet eden çifte vatandaşlar da belirlenen şartlar kapsamında erteleme başvurusunda bulunabilmektedir. Başvuru sırasında Türk pasaportu, yabancı ülke makamlarınca düzenlenen oturma veya çalışma izni ve kişinin ilgili statüsünü kanıtlayan belgeler talep edilmektedir. Çifte vatandaşlık statüsündeki kişilerin ise yabancı ülke pasaportunu veya vatandaşlık kimlik belgesini sunmaları gerekmektedir. İlk kez yurt dışı ertelemesinden yararlanacak yükümlülerin kural olarak konsolosluğa şahsen başvurması zorunludur. Sonraki erteleme işlemlerinde ise statüye göre posta yoluyla başvuru yapılması mümkün olabilmektedir. Konsolosluk tarafından başvuru belgelerinin incelenmesinin ardından uygun bulunan erteleme işlemi askerlik kayıtlarına işlenmektedir.
Yurt dışı askerlik ertelemesinde temel yaş sınırı, kişinin 35 yaşını tamamladığı yılın 31 Aralık tarihidir. Süresiz çalışma iznine sahip olanlar ve yabancı ülkede ikamet eden çifte vatandaşlar, gerekli şartları korumaları halinde bu tarihe kadar ertelemeden yararlanabilmektedir. Süreli çalışma veya oturma izni bulunan kişilerde ise erteleme süresi, geçerli izinlerin niteliği ve bitiş tarihleri dikkate alınarak belirlenmektedir. Bununla birlikte kişinin yabancı ülkedeki çalışma veya ikamet hakkını kaybetmesi, Türkiye’ye kesin dönüş yapması ya da erteleme dönemi içerisinde bir takvim yılında toplam 184 gün veya daha fazla Türkiye’de bulunması, mevzuatta belirtilen istisnalar dışında ertelemenin iptaline neden olabilmektedir. Yurt dışında yalnızca öğrencilik nedeniyle ikamet eden kişiler için ise işçi veya işveren ertelemesinden farklı hükümler uygulanmaktadır. Öğrencilerin askerlik ertelemesi, öğrenim türüne ve yaş sınırına göre 7179 sayılı Kanun’un 20. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir. Ayrıca yurt dışında aile birleşimi sürecinde bulunan ve henüz çalışma izni almamış kişiler için belirli şartlarla geçici erteleme imkânı tanınabilmektedir. Erteleme süresinin dolması veya iptal edilmesi halinde kişinin askerlik yükümlülüğü yeniden gündeme geleceğinden, konsolosluk ve askerlik şubesi kayıtlarının düzenli olarak kontrol edilmesi önem taşımaktadır.
Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirmeyen Gurbetçilerin Pasaport Durumu Ne Olur?
Askerlik yükümlülüğünü yerine getirmeyen gurbetçilerin Türk pasaportları, yalnızca yoklama kaçağı veya bakaya durumunda bulunmaları nedeniyle kendiliğinden iptal edilmemektedir. Türkiye Cumhuriyeti pasaportlarının düzenlenmesi, yenilenmesi ve kullanımına ilişkin işlemler 5682 sayılı Pasaport Kanunu kapsamında yürütülmekte olup askerlik yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ile pasaport düzenlenmesine engel oluşturan hukuki durumların birbirinden ayrılması gerekmektedir. Askerlik çağında olmasına rağmen yoklama işlemlerini süresinde yaptırmayan kişiler yoklama kaçağı, sevke tabi tutulduğu halde kanuni mazereti bulunmaksızın birliğine katılmayan kişiler ise bakaya olarak değerlendirilmektedir. Bu statüler, askerlik mevzuatı kapsamında idari para cezası ve ilgili işlemlerin uygulanmasına neden olabilmektedir. Ancak yoklama kaçağı veya bakaya kaydı bulunması, tek başına pasaport verilmesini engelleyen genel bir yasak anlamına gelmemektedir. Bununla birlikte kişi hakkında ayrıca mahkeme kararıyla verilmiş bir yurt dışına çıkış yasağı, pasaport tahdidi veya başka bir hukuki kısıtlama bulunması halinde pasaport işlemleri ve seyahat hakkı etkilenebilmektedir. Dolayısıyla pasaportun geçerliliği, askerlik yükümlülüğü ve yurt dışına çıkış hakkı ayrı hukuki değerlendirmelere konu olmaktadır.
Yurt dışında yaşayan ve askerlik erteleme süresini geçirdiği için yoklama kaçağı veya bakaya durumuna düşen Türk vatandaşları açısından Türkiye’ye giriş sırasında askerlik kayıtlarının kontrol edilmesi söz konusu olabilmektedir. Yetkili makamlarca yapılan kontrollerde kişinin askerlik durumu tespit edilerek ilgili askerlik şubesine yönlendirilmesi, hakkında tutanak düzenlenmesi veya mevzuatta öngörülen idari işlemlerin uygulanması gündeme gelebilmektedir. Bununla birlikte yoklama kaçağı veya bakaya olmak, kişinin her durumda sınır kapısında askerlik hizmetine alınacağı ya da Türkiye’den çıkışının otomatik olarak engelleneceği anlamına gelmemektedir. Yurt dışında geçerli oturma veya çalışma izni bulunan kişiler için bazı durumlarda geçici erteleme imkânı da bulunmaktadır. Askeralma Yönetmeliği kapsamında, yoklama kaçağı veya bakaya olarak aranırken askerlik şubesine teslim edilen ya da kendiliğinden başvuran yükümlülerin yabancı ülkedeki oturma veya çalışma haklarını belgelendirmeleri halinde askerlik işlemleri bir defaya mahsus üç ay süreyle geçici olarak ertelenebilmektedir. Bu geçici erteleme, kişinin askerlik yükümlülüğünün tamamen sona erdiği anlamına gelmemekte ve sonraki işlemlerin mevzuata uygun biçimde tamamlanmasını gerektirmektedir. Bu nedenle Türkiye’ye seyahat etmeden veya pasaport yenileme başvurusunda bulunmadan önce askerlik durumunun e-Devlet üzerinden veya ilgili askerlik birimlerinden sorgulanması, mevcut erteleme ve yükümlülük kayıtlarının değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır.
Çifte Vatandaşların Askerlik Yükümlülüğü Nasıl Belirlenir?
Çifte vatandaşlığa sahip Türk vatandaşlarının askerlik yükümlülüğü, Türk vatandaşlığının kazanılma şekline, kişinin yaşına, yabancı ülkedeki ikamet durumuna ve Türkiye ile ilgili ülke arasında askerlik hizmetinin tanınmasına ilişkin bir anlaşma bulunup bulunmadığına göre belirlenmektedir. Bir kişinin hem Türk vatandaşı hem de Almanya, Fransa, Hollanda veya başka bir ülkenin vatandaşı olması, Türkiye’deki askerlik yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmamaktadır. 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında, Türk vatandaşlığını koruyan erkek yükümlüler için askerlik hizmetine ilişkin genel hükümler uygulanmaya devam etmektedir. Ancak yabancı ülke vatandaşlığının bulunması, belirli şartlarla askerlik ertelemesi ve dövizle askerlik bakımından farklı haklar sağlayabilmektedir. Vatandaşı olduğu yabancı ülkede ikamet eden çifte vatandaşlar, gerekli belgelerle Türk konsolosluğuna başvurarak askerliklerini 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar erteletebilmektedir. Ayrıca dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyen çifte vatandaşlar için, Türkiye’de geçirilen süreler hariç olmak üzere yurt dışında toplam en az üç yıl, yani 1095 gün bulunmuş olma şartı aranmaktadır. Bu statüdeki kişiler açısından dövizle askerlik başvurusunda ayrıca üç yıllık fiili çalışma şartı bulunmamaktadır. Gerekli süreyi tamamlayan ve diğer başvuru koşullarını sağlayan kişiler, belirlenen döviz bedelini ödeyerek ve zorunlu uzaktan eğitim işlemlerini tamamlayarak askerlik yükümlülüklerini dövizle askerlik kapsamında yerine getirebilmektedir.
Çifte vatandaşların yabancı ülkede askerlik hizmetini tamamlamış olmaları ise Türkiye’de otomatik olarak askerlikten muaf sayılmaları sonucunu doğurmamaktadır. 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 45. maddesi kapsamında, iki ülkeden birinde yapılan askerlik hizmetinin diğer ülkede kabul edilmesine ilişkin ikili anlaşmalar bulunması halinde muafiyet veya erteleme işlemleri ilgili anlaşma hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir. Ancak bu tür bir anlaşmanın bulunmadığı durumlarda yabancı ülkede askerlik yapılmış olması, Türkiye’deki askerlik yükümlülüğünü kural olarak ortadan kaldırmamaktadır. 26 Haziran 2019 tarihinde yürürlüğe giren 7179 sayılı Kanun ile çifte vatandaşların yabancı ülkede yaptıkları askerlik hizmetinin genel olarak Türkiye’de yapılmış sayılmasına ilişkin önceki uygulama sona erdirilmiş, belirli eski başvurular için geçiş hükümleri korunmuştur. Bunun yanında sonradan Türk vatandaşlığını kazanan kişiler için de özel hükümler bulunmaktadır. Soy bağı esasına göre vatandaşlık kazananlara ilişkin istisnalar saklı kalmak üzere, Türk vatandaşlığını kazandıkları yıl itibarıyla 22 yaşında veya daha büyük olanlar ile vatandaşlık kazanmadan önce geldikleri ülkede askerlik hizmetini yerine getirdiklerini usulüne uygun belgelerle kanıtlayan kişiler askerlik yapmış sayılabilmektedir. Bu nedenle çifte vatandaşların muafiyet işlemlerinde yabancı ülke pasaportu, vatandaşlık kazanma tarihi, önceki askerlik belgeleri ve varsa ülkeler arasındaki ikili anlaşmaların birlikte incelenmesi gerekmektedir. Özellikle yabancı ülkede askerlik hizmetini tamamlayan veya sonradan Türk vatandaşlığı kazanan kişilerin, muafiyet koşullarını sağlamadan yalnızca yabancı vatandaşlıklarına dayanarak Türkiye’deki askerlik yükümlülüklerinin sona erdiğini kabul etmemeleri önem taşımaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, yurt dışı askerlik erteleme ve muafiyet koşullarının değerlendirilmesi, çifte vatandaşların askerlik yükümlülüklerinin incelenmesi, yoklama kaçağı ve bakaya durumlarından kaynaklanan hukuki uyuşmazlıklar, idari para cezalarına itirazlar ve askerlik işlemlerine ilişkin idari başvuru süreçlerinde yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarına hukuki danışmanlık ve vekâletname ile yürütülebilen işlemlerde uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
