Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının en sık karşılaştığı hukuki sorunlardan biri, bulundukları ülkede mahkeme kararıyla boşanmış olmalarına rağmen Türkiye’deki nüfus kayıtlarında hâlâ evli görünmeye devam etmeleridir. Yabancı bir mahkemenin verdiği boşanma kararı, Türk nüfus kütüğüne kendiliğinden işlenmemektedir. Kararın Türkiye’de de hüküm doğurabilmesi için ya nüfus müdürlüğü aracılığıyla idari yolla tescil yapılması ya da Aile Mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılması gerekmektedir. Bu işlemlerden biri tamamlanmadıkça kişi, Türk hukukuna göre evli kabul edilmekte ve evlilikten doğan tüm hukuki sonuçlar devam etmektedir.
İdari yol ile tescil, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi kapsamında 2017 yılından itibaren uygulanan ve dava açmayı gerektirmeyen hızlı bir süreçtir. Bu yolda her iki eşin (veya özel yetkili vekaletname verdikleri avukatlarının) yurt dışında kararın verildiği ülkedeki Türk Konsolosluğuna ya da Türkiye’de taraflardan birinin yerleşim yeri il nüfus müdürlüğüne başvurması gerekmektedir. Eşlerin başvuruyu aynı gün veya aynı anda yapma zorunluluğu bulunmamakta, başvurular ayrı ayrı yapılabilmektedir. Ancak eski eşin başvuruya katılmaması, iletişim kurulamaması veya başvurudan kaçınması halinde idari yol işlememekte ve tanıma veya tenfiz davası açılması zorunlu hale gelmektedir.
Tanıma ve Tenfiz Davası Açılmazsa Hangi Hukuki Sorunlar Ortaya Çıkar?
Yurt dışında boşanmış olmasına rağmen bu kararı Türkiye’de tanıtmayan kişi, Türk hukukuna göre evli kabul edilmeye devam etmekte ve bu durum birçok ciddi hukuki soruna yol açmaktadır. En temel sorun, kişinin Türkiye’de yeniden evlenememesidir. Nüfus kayıtlarında evli görünen bir kişi, Türkiye’de veya Türk konsolosluklarında yeni bir nikah kıydıramaz. Yurt dışındaki boşanma kararı tanıtılmadan yapılan ikinci evlilik, Türk hukukuna göre geçersiz sayılabilmekte ve çifte evlilik (bigami) suçlamasıyla karşılaşılma riski doğmaktadır. İkinci evlilikten doğan çocukların nüfus kaydı ve soybağı tescilinde de ciddi karışıklıklar yaşanabilmektedir.
Boşanmanın tanıtılmamasının miras hukuku açısından da ağır sonuçları bulunmaktadır. Nüfus kaydında evli görünen kişi vefat ettiğinde, yurt dışında boşanmış olduğu eski eş Türk hukuku bakımından sağ kalan eş sıfatıyla yasal mirasçı olmaya devam etmektedir. Bu durumda eski eş miras payı talep edebilmekte ve tereke üzerinde hak iddia edebilmektedir. Aynı şekilde kişinin kendisi de boşandığı eski eşinin Türkiye’deki mirasından talepte bulunulmasıyla karşılaşabilmektedir. Bunun yanı sıra Türkiye’deki taşınmazların satışı, banka işlemleri ve eşin mal rejiminden kaynaklanan talepleri gibi konularda da evli görünmenin pratik güçlükleri ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle yurt dışında boşanma kararı alan kişilerin bu kararı gecikmeksizin Türkiye’de tanıtması büyük önem taşımaktadır.
Nüfus Müdürlüğü Üzerinden Boşanma Tanıma İşlemi Nasıl Yapılır?
Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi kapsamında idari yolla tanıma işlemi, dava açmayı gerektirmeden yabancı boşanma kararının doğrudan nüfus kütüğüne tescilini sağlamaktadır. Başvuru, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki Türk Büyükelçiliği veya Konsolosluğuna, Türkiye’de ise taraflardan birinin yerleşim yeri il nüfus müdürlüğüne yapılmaktadır. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan kişiler Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Kahramanmaraş, Samsun, Siirt, Sivas, Trabzon, Şanlıurfa ve Van il nüfus müdürlüklerinden birine başvurabilmektedir. Başvurular bizzat veya özel yetkili vekaletname aracılığıyla avukat vasıtasıyla yapılabilmektedir.
Başvuru için gerekli belgeler arasında yabancı mahkeme veya yetkili idari makam tarafından verilen boşanma kararının kesinleşmiş aslı, kararın yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilerek noter veya konsolosluk tasdikli tercümesi ve kararın kesinleştiğine dair onaylı belge yer almaktadır. Apostil şerhi, Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkelerden alınan kararlar için gerekli olup sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde belgelerin Türk Konsolosluğu aracılığıyla onaylatılması zorunludur. Başvurular, oluşturulan komisyonlarca incelenmekte olup kamu düzenine açıkça aykırı bulunan kararlar gerekçe belirtilerek reddedilmektedir. Başvurunun reddedilmesi halinde taraflar tanıma ve tenfiz davası açma hakkına sahiptir. İdari yolun kapsamı yalnızca boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin kararlarla sınırlı olup velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi icra edilmesi gereken hükümler bu yolla tescil edilememekte, bunlar için ayrıca tenfiz davası açılması gerekmektedir.
Tanıma ve Tenfiz Davası Ne Kadar Sürer?
Tanıma ve tenfiz davasının süresi, dosyanın niteliğine, davalıya tebligat yapılma sürecine ve mahkemenin iş yüküne göre değişmekle birlikte ortalama altı ay ile bir buçuk yıl arasında sürmektedir. Tanıma davası, yalnızca yabancı boşanma kararının Türkiye’de geçerli sayılmasını sağladığından ve esasa ilişkin inceleme yapılmadığından genellikle daha kısa sürmektedir. Tenfiz davası ise nafaka, velayet, tazminat ve mal paylaşımı gibi icra edilecek hükümler içerdiğinden daha kapsamlı bir yargılama gerektirmekte ve süre uzayabilmektedir. Davayı en çok uzatan etken, davalı tarafa tebligat yapılmasıdır. Davalının yurt dışında bulunması halinde konsolosluk aracılığıyla tebligat süreci aylar alabilmekte ve yargılama önemli ölçüde gecikebilmektedir.
Yurt dışındaki gurbetçiler açısından dava sürecini hızlandırmanın en etkili yolu, her iki tarafın da Türkiye’deki avukatlarına vekaletname vererek yargılamaya katılmasını sağlamaktır. Davalı tarafın avukat aracılığıyla davaya dahil olması halinde yurt dışına tebligat gönderilmesi gerekmemekte ve yargılama çok daha kısa sürede tamamlanabilmektedir. Dava, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümlerine göre Aile Mahkemesinde açılmaktadır. Yetkili mahkeme, davalının Türkiye’deki yerleşim yeri Aile Mahkemesi, yoksa davacının Türkiye’deki yerleşim yeri, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir Aile Mahkemesidir. Mahkeme, yabancı kararın kesinleşip kesinleşmediğini, kararın Türk kamu düzenine aykırı olup olmadığını ve davalının savunma hakkının ihlal edilip edilmediğini incelemektedir. Bu şartların sağlandığının tespiti halinde tanıma veya tenfiz kararı verilmekte ve karar kesinleştikten sonra nüfus kütüğüne tescil edilmektedir.
Yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye’de tanıtılmaması, miras, evlenme ve mal varlığı konularında ciddi hukuki sorunlara yol açabilmektedir. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, idari yolla nüfus müdürlüğü başvurusu, tanıma ve tenfiz davası açılması, yabancı belgelerin apostil ve tercüme süreçleri ile tebligat takibinde vekaletname aracılığıyla uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
