Yara izi (sikatris) ve ameliyat izi, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde Deri ve Zührevi Hastalıklar bölümünde Madde 29/A-1 kapsamında değerlendirilir. SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarında yara izinin elenme sebebi oluşturup oluşturmadığı, izin vücuttaki konumuna ve büyüklüğüne göre belirlenmektedir. Yönetmelik bu konuda dövme değerlendirmesiyle paralel bir bölge ve alan sistemi benimsemiştir. Belirli bölgelerdeki yara izleri büyüklüğüne bakılmaksızın ya da belirli alan sınırlarını aştığında elenme sebebi oluştururken, küçük boyutlu izler büyük çoğunlukla sağlam kabul edilmektedir.
Yara izi değerlendirmesi sağlık kurullarında dermatoloji uzmanı tarafından yapılır. Değerlendirmede izin konumu, boyutları (uzunluk ve genişlik), şekli, kenarlarının düzgünlüğü, rengi ve herhangi bir fonksiyonel kısıtlılık yaratıp yaratmadığı incelenir. Geçirilmiş ameliyat izleri (appendektomi, fıtık ameliyatı, sezaryen ve benzeri işlemler) de aynı madde kapsamında değerlendirilmekte olup bu izlerin büyüklüğü ve konumu sonucu belirlemektedir. Yönetmelikte öngörülen iki temel alan eşiği (4 cm² ve 20 cm²) ve bölge ayrımı, sikatris değerlendirmesinin çerçevesini oluşturmaktadır.
Yara İzi Yönetmelikte Nasıl Değerlendirilir?
Yönetmeliğin Hastalıklar Listesi’nin 29. maddesi, sikatris ve yara izlerini konum ve alan büyüklüğüne göre farklı kategorilerde ele almaktadır. Madde 29/A-1’de “askeri üniforma ile örtülemeyen veya beden eğitiminde görülebilecek sikatrisler, tatoo ve keloid” ifadesiyle yara izleri A diliminde düzenlenmiştir. A dilimine giren sikatrisler, görevdeki muvazzaf subay ve astsubaylar için görev yapmaya engel sayılmaz. Ancak SUEM, JAMYO, JSGF adayları (askeri öğrenci statüsü) ve muharip sınıf dış kaynak adaylarında A dilimine dahi girilmemesi gerektiğinden, konum veya büyüklük nedeniyle A dilimine kodlanan bir yara izi elenme sebebi oluşturabilir.
Yardımcı sınıf dış kaynak subay ve astsubay adaylarında ise EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nde Madde 29/A-1’in (+) artı işareti taşıdığı görülmektedir. Bu adaylarda A dilimine giren yara izleri sağlam kabul edilmekte ve elenme sebebi oluşturmamaktadır. Dolayısıyla yardımcı sınıfa başvuran bir dış kaynak adayda yönetmeliğin alan sınırları içinde kalan bir sikatris bulunması halinde olumsuz rapor düzenlenmesi yönetmeliğe aykırıdır. Bu önemli ayrımı bilmeden haksız elenmelere maruz kalan adaylar, itiraz ve iptal davası yoluyla haklarını koruyabilmektedir.
Bölge ve Büyüklük Kuralı: 4 cm² ve 20 cm² Sınırı
Yönetmelik, yara izi değerlendirmesinde vücudu iki farklı bölgeye ayırmakta ve her bölge için farklı alan sınırları öngörmektedir. Yüz bölgesindeki sikatrisler için sınır 4 cm²’dir. Yüz bölgesinde 4 cm²’yi aşan yara izleri, boyutuna bakılmaksızın elenme sebebi oluşturur. Yüz bölgesi dışındaki vücut alanlarındaki sikatrisler için ise sınır 20 cm²’dir. Bu sınırı aşan sikatrisler elenme sebebi oluşturmaktadır.
Alan hesaplamasında sikatrisin geometrik şekli belirlenerek standart formüller uygulanır. Düzensiz şekilli izlerde sağlık kurullarının yaklaşımları farklılık göstermektedir; bir kısım kurullar gerçek alanı ölçerken, bir kısım izin dışını çevreleyen en küçük dikdörtgeni esas alarak hesaplama yapmaktadır. İkinci yöntem gerçek alandan büyük değerler çıkarabilmekte ve sınırda izleri olan adaylarda haksız elenmelere zemin hazırlayabilmektedir. Birden fazla sikatris varlığında ise her birinin alanı ayrı ayrı hesaplanmakta ve toplamı değerlendirmeye alınmaktadır; birden fazla küçük izin toplamının 4 cm² veya 20 cm² sınırını aşması durumunda elenme gerekçesi oluşabilmektedir.
Ameliyat izleri açısından karın bölgesindeki (apendektomi, sezaryen, laparoskopik işlem) izlerin büyük çoğunluğu 20 cm²’nin altında kalmaktadır. Bu izlerin yardımcı sınıf dış kaynak adaylarında sağlam kabul edileceğini, SUEM/JAMYO/JSGF ve muharip sınıf adaylarında ise A dilimine kodlandığından elenme sebebi oluşturabileceğini belirtmek gerekir.
Yanık Sekeli ve Keloid Nasıl Değerlendirilir?
Yanık sekeli ve keloid, yönetmelikte sikatrislerle aynı madde kapsamında ancak kendine özgü değerlendirme kriterleriyle ele alınmaktadır. Yanık sekeli, özellikle yaygın vücut yanıklarında geniş ve biçimsiz sikatris dokusu oluşturabileceğinden değerlendirme daha karmaşıklaşmaktadır. Yanık sekeli olan adaylarda sikatrisin vücudun hangi bölgesinde yer aldığı, kaç cm² alan kapladığı ve herhangi bir eklem veya fonksiyonel yapıyı etkileyip etkilemediği incelenir. Geniş yüzey alanı kaplayan yanık sekelleri, hem 20 cm² sınırını aşma hem de hareket kısıtlılığına yol açma riski taşıdığından özellikle dikkatli bir değerlendirme gerektirmektedir.
Keloid, yaranın iyileşme sürecinde aşırı kollajen üretimi sonucu oluşan kabarık, sert ve çevre dokuyu aşan bir skar dokusu türüdür. Yönetmeliğin 29/A-1 maddesi keloidi de sikatrislerle birlikte aynı kategoride ele almaktadır. Keloidde değerlendirme de konum ve alan büyüklüğüne göre yapılmaktadır. Yüz bölgesindeki keloidler 4 cm² sınırına, diğer bölgelerdeki keloidler ise 20 cm² sınırına tabidir. Keloidin büyüme eğilimi taşıması ve tedaviye dirençli olması, sağlık kurullarının bu konuda daha temkinli yaklaşmasına yol açabilmektedir. Ancak yönetmeliğin öngördüğü ölçüt yine alan büyüklüğüdür; bu sınırları aşmayan keloidler yardımcı sınıf dış kaynak adaylarında sağlam kabul edilmelidir.
Yara İzi Nedeniyle Subaylıktan Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Yara izi nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz dilekçesinde alan hesaplamasının gerçek sikatris alanı üzerinden yapılıp yapılmadığı, çevreleyen dikdörtgen yöntemi gibi adayın aleyhine bir hesaplama yöntemi kullanılıp kullanılmadığı ve yardımcı sınıf dış kaynak adaylarında EK-D Çizelgesi’ndeki (+) karşılığının dikkate alınıp alınmadığı sorgulanmalıdır. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, yara izi ve ameliyat izi nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek dermatoloji uzmanınca izin bölge ve alan değerlendirmesinin yeniden yapılmasını isteyebilmektedir. Alan hesaplamasında hata, bölge ayrımında yanlış uygulama ya da yardımcı sınıf adaylarında EK-D Çizelgesi’nin hatalı uygulandığının tespiti halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
