Varikosel, testisi besleyen damarların genişlemesi ve kıvrılmasıyla oluşan bir ürolojik durumdur. Erkeklerde oldukça yaygın görülmekte olup özellikle genç erkeklerin önemli bir bölümünde tespit edilmektedir. Pek çok aday, varikosel tanısının askeri kariyerini olumsuz etkileyip etkilemeyeceğini merak etmektedir. Ancak bu konuda çok net ve olumlu bir bilgiyi paylaşmak gerekmektedir: TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği, Grade III dahil tüm varikosel derecelerini Hastalıklar Listesi’nin Madde 55/A-1 kapsamında A diliminde düzenlemiş ve yönetmeliğin açıklama hükmüyle varikosel ve ameliyatlarının dış kaynaktan alınan subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile öğrenci alımına engel teşkil etmeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır.
Bu son derece önemli bir istisnai düzenlemedir. Yönetmelik normalde A dilimine giren hastalıkları askeri öğrenci ve dış kaynak adaylar için elenme sebebi sayarken, varikosel için bu genel kurala açık bir istisna getirmiştir. SUEM, JAMYO ve JSGF adayları ile dış kaynak subay ve astsubay adaylarının tamamı bu istisnadan yararlanmaktadır. Uygulamada sağlık kurullarının bir kısmının bu açık hükmü gözden kaçırarak varikosel nedeniyle olumsuz rapor düzenlediği görülmektedir; bu durum hukuka aykırı bir uygulama olup itiraz ve iptal davası yoluyla düzeltilebilmektedir.
Varikosel Yönetmelikte Hangi Madde Kapsamındadır?
Varikosel, yönetmeliğin EK-C Hastalıklar Listesi’nde Üreme Organları ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar bölümünde Madde 55/A-1 kapsamında düzenlenmiştir. Madde metnine göre “bir ya da iki testisin iç salgı bozukluğu yapmamış ve kişinin erkeklik niteliklerini bozmamış inmemiş testis, hidrosel, Grade III ve alt derecedeki varikosel hastalıkları ile bunların sekel ve ameliyatları” A diliminde yer almaktadır. Bu tanım, Grade I, Grade II ve Grade III varikosel ile varikosel ameliyat geçmişini tek bir çatı altında toplamaktadır.
A diliminin açıklama hükmü ise son derece belirleyicidir: “Testiste atrofiye neden olmamış hidrosel, varikosel ve ameliyatları ile inmemiş testis ameliyatları, dış kaynaktan alınan subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile öğrenci alımına engel teşkil etmez.” Bu ifade, varikosel konusunda adaylar lehine açık ve tartışmaya yer bırakmayan bir güvence niteliği taşımaktadır. Madde yalnızca tek bir koşul öngörmektedir: varikoselin testiste atrofiye yol açmamış olması. Atrofi tespit edilmemişse, varikosel derecesi, tek taraflı mı çift taraflı mı olduğu ya da ameliyat geçmişinin varlığı sonucu değiştirmemektedir.
Grade 1, Grade 2 ve Grade 3 Varikosel Arasındaki Fark
Varikosel klinik pratikte üç derece üzerinden sınıflandırılır. Grade 1 (hafif varikosel), yalnızca Valsalva manevrası sırasında ele gelen ve dinlenme halinde palpe edilemeyen varikoseli tanımlar. Grade 2 (orta varikosel), Valsalva manevrası yapılmaksızın da palpe edilen ancak gözle görülemeyen varikoseli ifade eder. Grade 3 (ileri varikosel), tortuöz venlerin skrotum derisi üzerinden gözle görülebildiği ve palpe edildiği varikoseli tanımlar. Bu sınıflandırma, üroloji muayenesinde kullanılan ve sağlık kurullarınca sağlık raporuna yazılan klinik derecelendirmedir.
Yönetmelik açısından kritik olan husus, bu üç derecenin tamamının Madde 55/A-1 kapsamında aynı şekilde değerlendirilmesidir. “Grade III ve alt derecedeki varikosel” ifadesi yönetmelikte açıkça yer almakta ve Grade III’ün de dahil edildiğini vurgulamaktadır. Dolayısıyla en ileri derece olan Grade III varikosel dahi adaylığa engel teşkil etmez. Bazı adaylar Grade III tanısı aldıklarında otomatik olarak eleneceklerini düşünmektedir; bu yanlış bir kanıdır. Subay, astsubay ve öğrenci adaylarına yönelik yönetmelikteki açık istisna hükmü Grade III için de geçerlidir. Sağlık kurulunun Grade III varikosel nedeniyle olumsuz rapor düzenlemesi yönetmeliğe açıkça aykırıdır.
Varikosel Ameliyatı Geçmişi Nasıl Değerlendirilir?
Varikosel ameliyatı (varikoselektomi veya mikrocerahi varikoselektomi) geçmişi olan adaylar için durum, ameliyatı olmayan adaylardan farklı değildir. Yönetmeliğin Madde 55/A-1 hükmünde “varikosel ve ameliyatları” ifadesi birlikte kullanılmış; ameliyat geçmişi de mevcut varikosel ile aynı kapsamda değerlendirilmiştir. Ayrıca “testiste atrofiye neden olmamış hidrosel, varikosel ve ameliyatları ile inmemiş testis ameliyatları öğrenci olmaya engel teşkil etmez” açıklaması, ameliyat geçmişini de açıkça istisnalar arasında saymaktadır.
Burada yegane değerlendirme kriteri, ameliyat sonrası testiste atrofi gelişip gelişmediğidir. Varikosel ameliyatı başarılı geçmiş, testis boyutu ve fonksiyonları normal sınırlarda ise ameliyat geçmişi kesinlikle elenme sebebi oluşturmaz. Sağlık kurulunda üroloji uzmanı, muayenede testis boyutu, kıvamı ve gerekli görülmesi halinde skrotal ultrasonografi ile atrofi varlığını araştırır. Atrofi tespit edilmediği sürece SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına yönelik olumsuz rapor düzenlenmesi mümkün değildir. Uygulamada bazı sağlık kurullarının ameliyat geçmişini ayrıca sorguladığı ve zaman zaman hatalı olarak olumsuz kodlama yaptığı görülmektedir; bu durum itiraz ve iptal davalarında sıklıkla gündeme gelmektedir.
Varikosel Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Varikosel nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz dilekçesinde yönetmeliğin Madde 55/A-1 hükmüne ve “varikosel ve ameliyatlarının dış kaynaktan alınan subay, astsubay ve öğrenci adaylarına engel teşkil etmeyeceğine” ilişkin açık istisnaya atıfta bulunulmalıdır. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir.
Varikosel itiraz ve iptal davalarında başarı oranı son derece yüksektir; zira yönetmelik hükmü açık ve tartışmaya kapalıdır. Sağlık kurulunun Grade I, Grade II veya Grade III varikosel nedeniyle olumsuz rapor düzenlemesi yönetmeliğe doğrudan aykırıdır. Ulus Hukuk ve Danışmanlık, varikosel nedeniyle haksız biçimde olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, sağlık kurulunun yönetmeliğin açık istisnasını uygulamadığını tespit ederek olumsuz raporu iptal edebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verebilmektedir.
