Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının bir kısmı, bulundukları ülkenin vatandaşlığını kazanmak için Türk vatandaşlığından çıkmak durumunda kalmaktadır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, vatandaşlığın kaybını üç ana kategoride düzenlemektedir: çıkma izni alarak vatandaşlıktan ayrılma (madde 25), vatandaşlığın kaybettirilmesi (madde 29) ve seçme hakkının kullanılması yoluyla kayıp (madde 34). Bu üç kaybediş biçiminin hukuki sonuçları birbirinden önemli ölçüde farklıdır. Çıkma izni alarak vatandaşlıktan ayrılan kişiler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, Kanun’un 28. maddesi kapsamında Mavi Kart hakkına sahip olup milli güvenlik ve kamu düzenine ilişkin istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam etmektedir. Vatandaşlığı kaybettirilen veya seçme hakkıyla kaybeden kişiler ise bu haktan yararlanamamakta ve yabancı statüsünde değerlendirilmektedir.
Türk vatandaşlığını kaybeden her kişinin öncelikle yapması gereken, vatandaşlık kaybının hangi kategoride gerçekleştiğini tespit ettirmektir. Çıkma izni ile vatandaşlıktan ayrılanların derhal Mavi Kart başvurusunda bulunmaları, Türkiye’deki haklarını kullanabilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Mavi Kart başvurusu yurt dışında Türk konsolosluklarına, yurt içinde ilçe nüfus müdürlüklerine yapılmaktadır. Vatandaşlığı kaybettirilen veya seçme hakkıyla kaybeden kişilerin ise Türkiye’deki malvarlıkları ve hakları konusunda farklı bir hukuki değerlendirme yapılması gerekmekte olup bu kişilerin durumu yabancıların haklarına ilişkin mevzuat çerçevesinde ele alınmaktadır.
Türk Vatandaşlığından Çıktıktan Sonra Hangi Haklar Devam Eder?
Çıkma izni alarak Türk vatandaşlığından ayrılan ve Mavi Kart sahibi olan kişiler, Kanun’un 28. maddesi kapsamında oldukça geniş bir hak yelpazesinden yararlanmaya devam etmektedir. Bu haklar arasında Türkiye’de süresiz ikamet etme, çalışma ve ticari faaliyette bulunma, şirket kurma ve ortaklık yapma, taşınmaz edinme ve devretme, miras alma ve bırakma, eğitim kurumlarına erişim ve sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakların korunması yer almaktadır. Mavi Kart sahipleri, Türkiye’de çalışma izni almaksızın iş kurabilmekte ve çalışabilmektedir. Sosyal güvenlik kapsamında ise Türk vatandaşlığı döneminde kazanılmış emeklilik ve sağlık hakları korunmaktadır.
Ancak belirli haklar Mavi Kart kapsamı dışında tutulmuştur. Mavi Kart sahiplerinin seçme ve seçilme hakları bulunmamaktadır. Genel ve yerel seçimlerde oy kullanamaz, siyasi partilere üye olamaz ve hiçbir kademede seçimlere aday olamazlar. Asli ve sürekli kamu görevlerinde (devlet memurluğu, hakimlik, savcılık, emniyet ve askeri görevler gibi) çalışma hakları yoktur. Askerlik hizmeti yapma yükümlülükleri bulunmamakta olup bu durum bir hak kaybı değil muafiyet niteliğindedir. Muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları da kapsam dışındadır. Bu istisnaların dışında kalan tüm alanlarda Mavi Kart sahipleri, Türk vatandaşlarıyla eşit statüde değerlendirilmektedir.
Vatandaşlığı Kaybedenlerin Türkiye’deki Mal Varlığı Üzerindeki Hakları Nelerdir?
Çıkma izni ile vatandaşlıktan ayrılan ve Mavi Kart sahibi olan kişilerin Türkiye’deki malvarlığı üzerindeki hakları tam olarak korunmaktadır. Bu kişiler, vatandaşlık kaybından önce edindikleri taşınmazları korumaya devam etmekte, yeni taşınmaz satın alabilmekte ve taşınmazlarını serbestçe satabilmektedir. Yabancılar için öngörülen taşınmaz edinim sınırlamaları (Tapu Kanunu’nun 35. maddesindeki ülke kısıtlaması, yüzölçümü sınırı, askeri yasak bölge kısıtlaması gibi) Mavi Kart sahiplerine uygulanmamaktadır. Banka hesapları, menkul kıymetler, şirket ortaklık payları ve diğer malvarlığı unsurları üzerindeki hakları da aynen devam etmektedir.
Vatandaşlığın kaybettirilmesi (madde 29) veya iptali (madde 31) yoluyla vatandaşlığını kaybeden kişilerin durumu ise farklıdır. 5901 sayılı Kanun’un 33. maddesi, vatandaşlığı kaybettirilen kişilerin mallarının tasfiyesinin iptal kararında ayrıca belirtilmesi kaydıyla uygulanabileceğini düzenlemektedir. Mal tasfiyesi otomatik değildir ve ancak kararda açıkça öngörülmesi halinde gündeme gelmektedir. Vatandaşlığı iptal edilen kişi yabancı statüsüne geçtiğinden, Tapu Kanunu’nun 35. maddesindeki yabancıların taşınmaz edinim sınırlamalarına tabi hale gelmektedir. Bu sınırlamalar arasında karşılıklılık ilkesi, toplam yüzölçümü sınırı ve askeri yasak bölge kısıtlaması yer almaktadır. Mevcut sınırları aşan taşınmazların belirli süre içinde elden çıkarılması gerekmekte, aksi halde Hazine tarafından tasfiye edilebilmektedir.
Türk Vatandaşlığının Yeniden Kazanılması Mümkün Müdür?
Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin vatandaşlığı yeniden kazanmaları, kaybediş biçimine göre farklı usullere tabi olarak mümkündür. Çıkma izni ile vatandaşlıktan ayrılan kişiler (Mavi Kart sahipleri), 5901 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca Türkiye’de ikamet şartı aranmaksızın yeniden Türk vatandaşlığını kazanabilmektedir. Bu başvuruda milli güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir halin bulunmaması yeterli olup Türkiye’de belirli süre ikamet etme zorunluluğu aranmamaktadır. Başvuru yurt dışında konsolosluklara, yurt içinde valiliklere yapılmaktadır. Vatandaşlığı kaybettirilen veya seçme hakkıyla kaybeden kişiler ise Kanun’un 14. maddesi uyarınca milli güvenlik bakımından engel bulunmaması ve Türkiye’de üç yıl ikamet etmek şartıyla yeniden vatandaşlık kazanabilmektedir.
Yeniden vatandaşlık kazanıldığında Mavi Kart geçerliliğini yitirmektedir. Kişi, artık tam Türk vatandaşı sıfatıyla seçme ve seçilme hakkı dahil tüm vatandaşlık haklarından yararlanmaktadır. Yeniden vatandaşlık kazanmanın on sekiz yaşından küçük çocuklara etkisi konusunda önemli bir düzenleme bulunmaktadır. Anne ve babanın birlikte vatandaşlık kazanması halinde çocuklar da vatandaşlığı kazanmaktadır. Anne veya babadan yalnızca birinin kazanması halinde ise diğer ebeveynin yazılı muvafakati aranmaktadır. Yeniden vatandaşlık başvurusu sürecinin tamamı konsolosluk aracılığıyla yürütülebilmekte olup başvuru için gerekli belgeler arasında dilekçe, pasaport, doğum belgesi, medeni hal belgesi, sabıka kaydı ve Mavi Kart yer almaktadır.
Vatandaşlık Kaybı Sonrası Nüfus ve Tapu Kayıtları Nasıl Etkilenir?
Türk vatandaşlığının çıkma izniyle kaybedilmesi halinde, kişinin nüfus kütüğündeki kaydı kapatılmakta ve bilgileri Mavi Kartlılar Kütüğüne aktarılmaktadır. Bu kütükte kişiye yabancılar kimlik numarası verilmekte ve Mavi Kart bu numara ile düzenlenmektedir. Nüfus kütüğündeki kaydın kapatılması, kişinin daha önce kurduğu aile bağları, soybağı ve medeni hal bilgilerini silmemekte, bu bilgiler arşiv niteliğinde muhafaza edilmektedir. Kişinin Türkiye’deki tapu kayıtlarına vatandaşlık kaybının doğrudan bir etkisi bulunmamakta, taşınmazlar kişi adına kayıtlı olmaya devam etmektedir. Tapu işlemlerinde vatandaşlık kaybı sonrası Mavi Kart numarası kullanılmaktadır.
Vatandaşlığın kaybettirilmesi veya iptali halinde ise nüfus ve tapu kayıtları üzerindeki etki daha farklı olabilmektedir. Vatandaşlığı iptal edilen kişi yabancı statüsüne geçtiğinden, tapu kayıtlarındaki taşınmazlar yabancıların taşınmaz edinim mevzuatı çerçevesinde yeniden değerlendirilmektedir. İptal kararında mal tasfiyesi öngörülmüşse taşınmazların elden çıkarılması zorunlu hale gelebilmektedir. Yeniden Türk vatandaşlığı kazanıldığında ise nüfus kaydı yeniden açılmakta, kişiye T.C. kimlik numarası verilmekte ve Mavi Kart geçersiz hale gelmektedir. Tapu kayıtlarında da vatandaşlık bilgisi güncellenmektedir. Tüm bu süreçlerde nüfus ve tapu kayıtlarının doğru yönetilmesi, ileride doğabilecek miras, veraset ve taşınmaz uyuşmazlıklarının önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır.
Türk vatandaşlığının kaybı, kişinin Türkiye ile olan hukuki bağlarını köklü biçimde etkileyen bir süreçtir. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, Mavi Kart başvurusu, vatandaşlık kaybı sonrası malvarlığı hakları, yeniden vatandaşlık kazanma başvurusu, nüfus ve tapu kaydı düzenleme ile vatandaşlık kaybının doğurduğu tüm hukuki süreçlerde yurt dışından vekaletname ile uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
