SUTASAK (Subay Temel Askerlik ve Subaylık Anlayışı Kazandırma) ve ASTASAK (Astsubay Temel Askerlik ve Astsubaylık Anlayışı Kazandırma) eğitimleri, dış kaynaktan alınan muvazzaf ve sözleşmeli subay ile astsubay adaylarının temel askerlik ve meslek anlayışı kazanmaları amacıyla düzenlenen zorunlu eğitim programlarıdır. Bu eğitimlere kabul sürecinde uygulanan sağlık muayeneleri, TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431 sayılı BKK) hükümlerine göre yürütülmektedir. Bu rehberde; SUTASAK/ASTASAK sağlık raporuna itiraz nasıl yapılır, itiraz süresi, hakem hastane süreci, sık elenme sebepleri, iptal davası süreci ve Danıştay emsal kararları tüm detaylarıyla ele alınmaktadır.
SUTASAK ve ASTASAK Nedir? Kimler Başvurabilir?
SUTASAK (Subay Temel Askerlik ve Subaylık Anlayışı Kazandırma)
SUTASAK, dış kaynaktan muvazzaf veya sözleşmeli subay olarak alınan lisans mezunu adayların temel askerlik bilgisi ve subaylık anlayışı kazanmaları amacıyla düzenlenen zorunlu eğitim programıdır. “Dış Kaynaktan Muvazzaf Subay Temin Yönetmeliği” kapsamında yürütülür. Adaylar bu eğitimi başarıyla tamamladıktan sonra teğmen rütbesiyle Kara, Deniz veya Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nda göreve başlar.
ASTASAK (Astsubay Temel Askerlik ve Astsubaylık Anlayışı Kazandırma)
ASTASAK, dış kaynaktan muvazzaf veya sözleşmeli astsubay olarak alınan en az iki yıllık yükseköğretim mezunu adayların temel askerlik bilgisi ve astsubaylık anlayışı kazanmaları amacıyla düzenlenen eğitimdir. “Dış Kaynaktan Muvazzaf Astsubay Temin Yönetmeliği” kapsamında yürütülür.
| Bilgi | SUTASAK | ASTASAK |
|---|---|---|
| Tam Adı | Subay Temel Askerlik ve Subaylık Anlayışı Kazandırma | Astsubay Temel Askerlik ve Astsubaylık Anlayışı Kazandırma |
| Hedef Personel | Dış kaynaktan muvazzaf/sözleşmeli subay adayı | Dış kaynaktan muvazzaf/sözleşmeli astsubay adayı |
| Eğitim Şartı | Lisans mezunu | En az 2 yıllık yükseköğretim mezunu |
| Yaş Sınırı | Yönetmeliğe göre belirlenir (genellikle 27 yaş) | 26 yaşını doldurmamış olmak |
| Sınav | Yazılı sınav + mülakat + fiziki yeterlilik | Yazılı sınav + mülakat + fiziki yeterlilik |
| Sağlık Yönetmeliği | TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431 BKK) | TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431 BKK) |
| Sağlık Raporu Kararı | “Muvazzaf/Sözleşmeli Subay Olur” veya “Olamaz” | “Muvazzaf/Sözleşmeli Astsubay Olur” veya “Olamaz” |
| İtiraz Süresi | 3 iş günü | 3 iş günü |
| İptal Davası Süresi | 60 gün (tebliğden itibaren) | 60 gün (tebliğden itibaren) |
| Görevli Mahkeme | Ankara İdare Mahkemesi | Ankara İdare Mahkemesi |
SUTASAK / ASTASAK Sağlık Raporu Dilim Sistemi ve Sağlık Şartları
Dış kaynaktan alınan subay ve astsubay adaylarının sağlık muayeneleri, TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarında yapılır. Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne ekli Hastalıklar Listesinde hastalıklar A, B, C ve D dilimlerine ayrılmıştır. İlgili sütundaki karşılığı A diliminde (-) eksi işareti olanlar ile Hastalıklar Listesinin B ve D dilimlerinde olanlar hakkında “Muvazzaf/Sözleşmeli Subay veya Astsubay Olamaz” kararı verilir.
| Dilim | Anlam | SUTASAK/ASTASAK Adayı İçin Sonuç |
|---|---|---|
| Tam Sağlam | Hiçbir dilime girmeyen | “Subay/Astsubay Olur” raporu verilir |
| A Dilimi (+) | Hafif hastalık, sütunda (+) işareti | İlgili sınıf/branşta görev yapabilir |
| A Dilimi (-) | Hafif hastalık, sütunda (-) işareti | “Subay/Astsubay Olamaz” kararı verilir |
| B Dilimi | Orta düzey hastalık | “Subay/Astsubay Olamaz” kararı verilir |
| C Dilimi | Ağır/geçici hastalık | Mevcut personel için tedavi/istirahat kararı |
| D Dilimi | Askeri görev yapamayacak düzey | “Subay/Astsubay Olamaz” kararı verilir |
SUTASAK ve ASTASAK adaylarında, müracaat edilen sınıfın veya branşın ilgili rütbe sütunundaki sağlık yetenekleri aranır. Sınıfı ve branşı görevini yapacak sağlık yeteneklerine sahip olanlar hakkında “Muvazzaf Subay/Astsubay Olur” kararı verilir. “Sınıfının veya Branşının Uygun Kadro Görev Yerlerinde Görev Yapar” veya “Sınıfı veya Branşı Görevini Yapamaz” kararlı rapor verilenler hakkında ise “Muvazzaf Subay/Astsubay Olamaz” kararı verilir. Bu nedenle aynı hastalık farklı sınıf/branşlarda farklı sonuç doğurabilir.
Sık Görülen Elenme Sebepleri
Ortopedi Branşından Elenme
Düztabanlık, skolyoz, kifoz, sakralizasyon, lomber disk problemleri ve geçirilmiş ortopedik ameliyatlar SUTASAK/ASTASAK adaylarının en sık elendiği ortopedi bulgularıdır. Düztabanlıkta kalkaneal yükseklik açısı, skolyozda COBB açısı ve kifozda torakal açı ölçümleri grafi çekim pozisyonuna ve ölçümü yapan kişinin referans noktalarına göre değişebildiğinden, bilirkişi heyeti bu ölçümleri yeniden yaparak farklı sonuçlara ulaşabilmektedir. Uygulamada ortopedi ölçüm hatası, iptal davalarında en sık karşılaşılan durumdur.
Göz Branşından Elenme
Dış kaynaktan alınan subay ve astsubay adaylarında görme keskinliği, miyopi/hipermetropi dereceleri ve astigmatizma sınırları yönetmelikte belirlenmiştir. Renk körlüğü (diskromatopsi) kesin elenme sebebi olup tedavisi yoktur. Göz dereceleri sınırlarda olan adaylarda ölçüm farklılıkları nedeniyle itiraz ve dava ile olumlu sonuç alınabilmektedir.
Danıştay 2. Dairesi’nin E. 2023/3381, K. 2025/4032 sayılı kararı uyarınca keratorefraktif cerrahi (PRK, LASEK, LASIK, iLASIK) yöntemiyle yapılan lazer göz ameliyatı, MSÜ, SUEM, ASEM ve dış kaynaktan subay/astsubay alımlarında artık engel teşkil etmemektedir. Bu emsal karar, daha önce lazer ameliyatı nedeniyle elenen tüm adaylar için geçerlidir.
Psikiyatri Branşından Elenme
SUTASAK/ASTASAK adayları ruh sağlığı ve hastalıkları açısından tam sağlam olmalıdır. Son üç yıl içinde ve toplamda 3 aydan fazla psikiyatrik tedavi görmüş olmak elenme sebebi olabilir. Ancak 10 Ekim 2024 tarihli yönetmelik değişikliğiyle psikiyatrik değerlendirme kriterleri önemli ölçüde esnetilmiştir.
10.10.2024 Yönetmelik Değişikliği – Psikiyatri Geçmişi: Yeni düzenlemeye göre geçmiş psikiyatrik tanı ile ilgili içerik, seyir ve prognostik faktörler değerlendirilir. Geçmiş tanı reaktif ve tekrarlamayan bir durum gösteriyorsa, 3 aydan kısa süreli tedavi almışsa, hastane yatışı/psikotik belirtiler/intihar girişimi/madde kullanımı yoksa ve dış kaynaktan alınan adaylarda son 3 yıla ait psikiyatrik bir tanı/tedavi kaydı yoksa, halen yapılan muayenede psikopatolojik unsur saptanmamışsa, aday “sağlam” kabul edilir.
Dahiliye (İç Hastalıkları) Branşından Elenme
Hepatit B taşıyıcılığı, tiroid hastalıkları, böbrek taşı, kronik karaciğer hastalıkları, diyabet ve kan değerlerindeki anomaliler dahiliye branşında elenme sebebi olabilmektedir. Laboratuvar değerlerinin sınırda olması veya tedaviyle kontrol altına alınmış durumlar, bilirkişi incelemesi sonrası farklı değerlendirilebilir.
KBB (Kulak Burun Boğaz) Branşından Elenme
İşitme kaybı, septum deviasyonu, kronik sinüzit ve burun ameliyatı geçmişi KBB branşında elenme sebepleri arasındadır. Odyometri testinde ölçüm farklılıkları itiraz ve dava sürecinde düzeltilebilmektedir.
SUTASAK/ASTASAK Sağlık Raporuna İtiraz Süreci
Kritik Uyarı – 3 İş Günü Hak Düşürücü Süre: SUTASAK ve ASTASAK adayları için itiraz süresi yalnızca 3 iş günüdür ve bu süre hak düşürücü niteliktedir. Sürenin kaçırılması halinde idari itiraz yolu kapanır. Bu durumda doğrudan olumsuz raporun tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılması gerekir. Olumsuz rapor tebliğ edildiğinde aynı gün itiraz dilekçesi hazırlanmalıdır. Ayrıca sevk belgesini kaybeden, yırtan veya kullanılamaz hale getiren adaylara yeni sevk belgesi verilmez ve adaylık sonlandırılır.
Heyet Raporuna İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır?
Dilekçede mutlaka yer alması gereken bilgiler: Ad-soyad, T.C. kimlik numarası, adres ve iletişim bilgileri, olumsuz sağlık kurulu raporunun tarihi ve sayısı, hangi branştan ve hangi tanı/madde/dilim gerekçesiyle elenildiği, itiraz gerekçeleri (tanının hatalı olduğu, ölçüm yanlışlığı, eksik muayene, yönetmelik hükümlerinin yanlış uygulandığı gibi somut gerekçeler), yeniden muayene ve sağlık kurulu değerlendirmesi talebi. Dilekçeye olumsuz raporun tasdikli örneği eklenmeli ve İl Sağlık Müdürlüğü’ne 3 iş günü içinde elden veya iadeli taahhütlü posta ile teslim edilmelidir.
SUTASAK / ASTASAK Sağlık Raporu İptal Davası
İdari itiraz yolları tüketildikten sonra (hakem hastane kararı kesinleştikten sonra) veya 3 iş günlük itiraz süresi kaçırıldığında, kesinleşen olumsuz rapora karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılabilir. Davanın MSB Personel Temin Daire Başkanlığı veya ilgili Kuvvet Komutanlığı’na karşı açılması gerekir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
SUTASAK/ASTASAK sağlık raporlarına karşı açılacak iptal davalarında görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme Ankara İdare Mahkemesi’dir; zira işlemi tesis eden MSB Personel Temin Daire Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıkları Ankara’da bulunmaktadır.
Yürütmenin Durdurulması (YD) Talebi
SUTASAK/ASTASAK iptal davalarında yürütmenin durdurulması talebi kritik önem taşır. Dava sonuçlanana kadar geçen süre, adayın o dönemdeki alım sürecini kaçırmasına neden olabilir. İYUK m. 27 uyarınca YD kararı verilebilmesi için açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. YD kararı genellikle 15-30 gün içinde verilmektedir.
Bilirkişi İncelemesi
İptal davası sürecinde mahkeme, sağlık raporunun hukuka uygunluğunu denetlemek üzere bilirkişi heyetinden rapor ister. Bilirkişi heyeti genellikle bir üniversite hastanesinin ilgili branşından oluşur ve adayı yeniden muayene ederek gerekli ölçümleri yapar. Mahkeme ayrıca Adli Tıp Kurumu’ndan da rapor alınmasını isteyebilir. Bilirkişi raporunda adayın sağlık şartlarını taşıdığı tespit edilirse mahkeme elenme işlemini iptal eder.
İptal Davası Kazanılırsa Ne Olur?
İptal kararı, hukuka aykırı bulunan sağlık raporunun geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılması anlamına gelir. Kararın idareye tebliğinden sonra idare 30 gün içinde adayı yeniden sağlık muayenesine alır. Yeni muayenede “Subay/Astsubay Olur” raporu alınırsa adaylık işlemleri kaldığı yerden devam eder. İlk elenme tarihinden fiilen göreve başlama tarihine kadar geçen süredeki tüm maaş ve özlük hakları toplu olarak ödenir; herhangi bir kıdem kaybı yaşanmaz.
Ankara İdare Mahkemesi’nde açılan iptal davası masrafları yaklaşık 1.500-2.500 TL civarındadır (maktu harç, tebligat gideri ve posta masrafı). Avukatlık ücreti Barolar Birliği Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Dava kazanılması halinde karşı taraf vekalet ücreti idareden tahsil edilir.
Temin Dairesi Zeyil (Ek Rapor) Uygulaması
SUTASAK ve ASTASAK sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli bir uygulama: Sağlık kurulları tarafından verilen olumlu raporlar dahi temin daireleri (MSB Personel Temin Daire Başkanlığı veya Kuvvet Komutanlıkları) tarafından tekrar incelenir. Temin dairesi, raporda eksiklik veya tereddüt görmesi halinde zeyil (ek rapor) düzenlenmesini isteyerek adayı yeniden muayeneye gönderebilir. Bu durumda ilk “Olur” raporu iptal edilip yeni rapor olumsuz çıkabilir. Zeyil sonrası olumsuz rapor da aynı itiraz ve dava sürecine tabidir.
Dikkat – Olumlu Rapor Sonrası Zeyil: “Subay/Astsubay Olur” raporu aldıktan sonra temin dairesinin zeyil düzenleterek raporu olumsuz hale getirmesi halinde, bu yeni olumsuz rapora karşı da 3 iş günü itiraz ve 60 gün iptal davası hakları aynen geçerlidir. MSB’den aranarak “tekrar muayene olmanız gerekiyor” denildiğinde sürelere dikkat edilmelidir.
Hukuki Dayanak Tablosu
| Mevzuat | İlgili Hüküm |
|---|---|
| TSK, JGK ve SGK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431 BKK) | Sağlık muayenesi usul ve esasları, Hastalıklar Listesi, dilim sistemi, itiraz usulü |
| Yönetmelik m. 14 | Sağlık kurulu kararına itiraz: İl Sağlık Müdürlüğü’nce farklı hastaneye sevk |
| Yönetmelik 10.10.2024 Değişikliği | Psikiyatri geçmişi değerlendirme kriterleri (son 3 yıl kuralı, prognostik faktörler) |
| Dış Kaynaktan Muvazzaf Subay Temin Yönetmeliği | SUTASAK adaylarının sağlık şartları, başvuru koşulları |
| Dış Kaynaktan Muvazzaf Astsubay Temin Yönetmeliği | ASTASAK adaylarının sağlık şartları, yaş sınırı, eğitim süresi |
| Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği | Sağlık raporlarına itiraz usul ve esasları, hakem hastane süreci |
| 2577 sayılı İYUK m. 7 | 60 günlük dava açma süresi (hak düşürücü) |
| 2577 sayılı İYUK m. 27 | Yürütmenin durdurulması şartları (açık hukuka aykırılık + telafisi güç zarar) |
Danıştay ve İdare Mahkemesi Emsal Kararları
Keratorefraktif cerrahi yöntemiyle yapılan lazer göz ameliyatının dış kaynaktan subay/astsubay alımlarında engel teşkil etmeyeceğine karar verilmiştir. Bu karar, SUTASAK ve ASTASAK adayları dahil tüm askeri personel temini için emsal niteliğindedir.
ASTASAK/SUTASAK adayları hakkında verilen olumsuz sağlık raporlarında, işlem gerekçesinin somut dayanak sunmaması durumunda iptal kararı verilmiştir. İdarenin takdir yetkisinin keyfi kullanılamayacağı ve tıbbi kararların yönetmeliğe uygun gerekçelendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Düztabanlıkta kalkaneal yükseklik açısının sağlık kurulunca 14 derece olarak ölçülmesine karşın bilirkişi heyetince 19 derece olarak tespit edilmesi üzerine, adayın astsubaylık sağlık şartlarını taşıdığına ve elenme işleminin iptaline hükmedilmiştir.
Geçmişte kısa süreli anksiyete tedavisi gören muvazzaf astsubay adayının, güncel yönetmelik değişikliği kapsamında son 3 yılda psikiyatrik tanı/tedavi kaydı bulunmaması ve muayenede psikopatoloji saptanmaması gerekçesiyle olumsuz raporun iptaline karar verilmiştir. Mahkeme adayı yeniden sağlık kuruluna sevk etmiştir.
Hakem hastane kararının idari yoldan kesin olması yargısal denetimi engellemez. Mahkeme, bilirkişi raporu alarak hakem hastane kararının tıbbi doğruluğunu ve yönetmeliğe uygunluğunu denetleyebilir; hatalı hakem hastane kararları iptal edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
SUTASAK/ASTASAK sağlık raporuna itiraz süresi kaç gündür?
SUTASAK/ASTASAK sağlık raporu iptal edilebilir mi?
Hakem hastane kararına itiraz edilebilir mi?
Psikiyatri geçmişi SUTASAK/ASTASAK’a girişe engel mi?
Lazer göz ameliyatı SUTASAK/ASTASAK’a engel mi?
Olumlu rapor aldıktan sonra temin dairesi zeyil düzenletebilir mi?
Sağlık raporuna itiraz kaç günde sonuçlanır?
SUTASAK/ASTASAK iptal davası masrafları ne kadardır?
İptal davası kazanılırsa doğrudan atanır mıyım?
Ankara Askeri İdare Hukuku Avukatı
