Son Güncelleme: 28 Şubat 2026 | Av. Ekin Ulus | Ankara Barosu
Subay ve astsubay güvenlik soruşturması, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde subay veya astsubay olarak görev alacak adayların güvenilirliğinin, devlet güvenliği açısından risk oluşturup oluşturmadığının ve mesleğe uygunluğunun çok katmanlı bir incelemeyle değerlendirilmesi sürecidir. 7315 sayılı Kanun’un 3. maddesi uyarınca Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlığında çalıştırılacak personel hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.
15 Temmuz 2016 sonrası dönemde güvenlik soruşturması süreçleri önemli ölçüde sıkılaştırılmıştır. Uygulamada, adayın kendisi hakkında herhangi bir olumsuz kayıt bulunmasa dahi aile bireylerinin geçmişi, istihbari notlar veya sosyal medya paylaşımları gerekçesiyle elenme işlemi yapılabilmektedir. Ancak bu işlemlerin önemli bir kısmı idare mahkemelerince hukuka aykırı bulunarak iptal edilmektedir. Bu rehber, subay ve astsubay güvenlik soruşturması sürecini, elenme sebeplerini, MSÜ güvenlik soruşturmasını, itiraz yollarını ve iptal davası sürecini kapsamlı olarak ele almaktadır.
Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturmasının Yasal Dayanağı
Subay ve astsubaylar hakkındaki güvenlik soruşturmaları aşağıdaki kanun ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılmaktadır:
| Mevzuat | İlgili Hüküm |
|---|---|
| 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu | m. 3, m. 4, m. 5 – Soruşturmanın kapsamı, hangi kurumlarda yapılacağı ve araştırılacak hususlar |
| 926 sayılı TSK Personel Kanunu | m. 14, m. 68 – Subay ve astsubay nasbedilme şartları |
| 4678 sayılı Sözleşmeli Subay ve Astsubay Kanunu | m. 4/f, m. 8/f – Sözleşmeli personelde güvenlik soruşturması şartı |
| Dış Kaynaktan Muvazzaf Astsubay Temin Yönetmeliği | m. 6/1-a/2, m. 6/5 – Adaylarda aranacak nitelikler ve güvenlik soruşturması |
| Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik | m. 9/2-b,c,d,e – TSK personeli adayı için uygulanacak usul ve esaslar |
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Arasındaki Fark
Subay ve astsubay adaylarına hem güvenlik soruşturması hem de arşiv araştırması birlikte yapılır. İki süreç farklı derinlikte inceleme içerir:
Kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığının, tahdit kaydının, kesinleşmiş mahkeme kararlarının, CMK m. 171/5 ve m. 231/13 kapsamındaki kararların (HAGB dahil), devam eden/sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmaların ve kamu görevinden çıkarılma cezasının mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.
Arşiv araştırmasındaki tüm hususlara ek olarak; yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişkinin, terör örgütleri veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisakın ve görevine yansıyacak diğer hususların denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir. Arşiv araştırması “ne oldu” sorusunu cevaplarken, güvenlik soruşturması “görev açısından hangi riskleri doğurur” sorusunu yanıtlar.
Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturması Nasıl Yapılır?
Güvenlik soruşturması süreci, adayın form doldurmasıyla başlayan ve birden fazla kurumun koordineli çalışmasını gerektiren çok aşamalı bir süreçtir.
Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır?
TSK, gizlilik derecesine sahip bir kurum olması nedeniyle güvenlik soruşturmasını oldukça detaylı yürütmektedir. Adayın kendisi, 3. dereceye kadar aile yakınları ve yakın çevresi hakkında kapsamlı bir araştırma yapılır:
| İnceleme Alanı | Araştırma Kapsamı |
|---|---|
| Adli sicil ve arşiv kaydı | Kesinleşmiş mahkumiyet, HAGB, ertelenmiş ceza, adli sicil arşiv kaydı |
| Soruşturma/kovuşturma | Devam eden veya sonuçlanmış tüm soruşturma ve kovuşturmalar |
| Kolluk ve istihbarat kayıtları | GBT kayıtları, aranma/yakalama, tahdit, MİT/Emniyet/Jandarma istihbarat verileri |
| Terör örgütü bağlantısı | FETÖ/PDY, PKK/KCK, DHKP-C vb. örgütlerle irtibat/iltisak bulguları |
| Yabancılarla ilişki | Yabancı devlet kurumları, yabancı uyruklu kişilerle şüpheli ilişki |
| Kamu görevinden çıkarılma | KHK ile ihraç, disiplin cezası ile memurluktan çıkarma |
| Aile ve yakın çevre (3. dereceye kadar) | Anne, baba, kardeş, eş, kayınpeder, kayınvalide, amca, dayı hakkındaki kayıtlar |
| Otel ve konaklama kayıtları | FETÖ müzahir pansiyon/yurt konaklama kaydı araştırması |
| Sosyal medya ve dijital iz | Facebook, Twitter, Instagram paylaşımları, örgüt propagandası içerikleri |
| Mali durum | Bank Asya hesabı, icra takipleri, şüpheli mali hareketler |
Güvenlik Soruşturması Ne Kadar Sürer?
7315 sayılı Kanun’a göre arşiv araştırması 30 iş günü, güvenlik soruşturması ise 60 iş günü içinde tamamlanır ve karara bağlanır. Takvim günü olarak arşiv araştırması yaklaşık 40-45 gün, güvenlik soruşturması ise 80-90 gün sürmektedir. Ancak uygulamada MSB güvenlik soruşturması sürecinin 2-6 ay, istisnai durumlarda 6-12 aya kadar uzayabildiği görülmektedir. Eğitim süresince güvenlik soruşturması tamamlanmayan adayların eğitimleri devam ettirilir.
MSÜ Güvenlik Soruşturması
Milli Savunma Üniversitesi (MSÜ) bünyesindeki Kara Harp Okulu, Deniz Harp Okulu, Hava Harp Okulu ve Astsubay Meslek Yüksek Okullarına kabul edilen adaylar hakkında da güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmaktadır. MSÜ güvenlik soruşturması, diğer TSK personeli güvenlik soruşturmaları ile aynı mevzuat çerçevesinde (7315 sayılı Kanun) yürütülür.
MSÜ’ye kabul edilen adayların güvenlik soruşturması genellikle eğitim başladıktan sonra sonuçlanır. Bu süreçte eğitime devam edilir; olumlu sonuçlananlar eğitimlerine devam eder, olumsuz sonuçlananların ise okuldan ilişiği kesilir. MSÜ güvenlik soruşturmasında adayın kendisi, ailesi ve yakın çevresi detaylı şekilde araştırılır. Özellikle FETÖ bağlantılı okul, dershane, yurt veya pansiyon kaydı bulunması MSÜ adayları için ciddi bir risk oluşturmaktadır.
Subay Güvenlik Soruşturmasında Elenme Sebepleri
Subay adaylarının güvenlik soruşturmasında elenmesine neden olan haller, astsubay adaylarına göre daha katı değerlendirilebilmektedir. Bunun nedeni, subayların komuta kademesinde görev alacak olmaları ve daha yüksek gizlilik seviyesine erişim hakları bulunmasıdır.
Terör Örgütü İrtibat/İltisak Bulguları
FETÖ/PDY başta olmak üzere terör örgütleriyle irtibat veya iltisak bulgusu en ağır elenme nedenidir. ByLock kullanımı, Bank Asya hesabı, FETÖ müzahir pansiyon/yurt konaklama kaydı, KHK ile kapatılan kurumlarda çalışma/eğitim geçmişi ve terör örgütü bağlantılı dernek/vakıf üyeliği bu kapsamda değerlendirilir.
Aile Bireylerinin Terör Örgütü Bağlantısı
Adayın kendisi hakkında herhangi bir olumsuz bulgu olmamasına rağmen, aile bireylerinin (kardeş, eş, kayınpeder, kayınvalide, dayı, enişte vb.) FETÖ veya diğer terör örgütleriyle bağlantısına dair istihbari bilgi bulunması halinde güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanabilmektedir. Ancak cezanın şahsiliği ilkesi gereğince, aile bireyinin durumunun adayın hanesine otomatik olarak yazılması hukuka aykırıdır. Aday ile somut ve fiili bir bağlantı kurulması zorunludur.
Adli Sicil Kaydı ve Kesinleşmiş Mahkumiyet
Dış Kaynaktan Muvazzaf Astsubay Temin Yönetmeliği m. 6/1-a/2 uyarınca, taksirli suçlar hariç olmak üzere affa veya zamanaşımına uğramış, para cezasına çevrilmiş veya ertelenmiş, hükümlülük kayıtları adli sicilden çıkarılmış olsa bile bir cürümden hükümlü bulunmamak veya soruşturma altında olmamak şartı aranmaktadır. Bu düzenleme, subay ve astsubay adayları için son derece katı bir kriter getirmektedir.
HAGB Kararı ve Devam Eden Kovuşturma
HAGB kararı kesinleşmiş mahkumiyet sayılmaz. Ancak güvenlik soruşturmasında olgusal veri olarak değerlendirilmektedir. Yargı uygulamasında, hafif nitelikteki suçlardan alınan HAGB kararlarının tek başına elenme gerekçesi yapılmaması gerektiği kabul edilmektedir. Devam eden kovuşturmalar ise “soruşturma altında olmamak” şartı kapsamında değerlendirilir; ancak masumiyet karinesi gözetilmeden otomatik elenme yapılması hukuka aykırıdır.
İstihbari Notlar ve Soyut Bilgiler
MİT, Emniyet veya Jandarma İstihbarat birimlerince tutulan istihbari notlar olumsuz sonuca yol açabilmektedir. Danıştay ve idare mahkemeleri, soyut ve somut delillerle desteklenmeyen istihbari bilginin tek başına elenme gerekçesi yapılamayacağını istikrarlı şekilde vurgulamaktadır.
Astsubay Güvenlik Soruşturmasında Elenme Sebepleri
Astsubay adaylarının güvenlik soruşturmasında elenme sebepleri subay adaylarıyla büyük ölçüde örtüşmekle birlikte, bazı spesifik durumlar astsubay adayları için daha sık gündeme gelmektedir:
Dış Kaynaktan Temin Edilen Astsubay Adayları
Kendi nam ve hesabına en az iki yıl süreli yüksekokul veya fakülte bitiren ve dış kaynaktan muvazzaf astsubay olarak alınan adaylarda, güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması mutlak koşuldur. Bu adayların güvenlik soruşturması, Milli Savunma Bakanlığı tarafından yaptırılır ve eğitim sürecinde tamamlanır. Soruşturma olumsuz sonuçlanırsa aday, Astsubay Temel Kursundan çıkarılır.
Yedek Astsubay ve Yedek Subay Adayları
Yedek subay veya yedek astsubay eğitimi alan adayların güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması halinde, disiplin kurulu kararı ile erliğe nasbedilir ve kalan askerlik süresini er olarak tamamlar. Bu durum, adayın sivil hayatında diğer memuriyetlere girişte de karşısına çıkabilecek ciddi bir olumsuzluk yaratmaktadır. Yedek subay/astsubay adaylarının da 60 gün içinde iptal davası açma hakkı bulunmaktadır.
Sözleşmeli Subay ve Astsubay Adayları
4678 sayılı Sözleşmeli Subay ve Astsubay Kanunu m. 4/f ve m. 8/f hükümleri uyarınca, sözleşmeli subay ve astsubay adaylarında da güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması şartı aranır. Sözleşmeli personelin hizmet süresi boyunca da sözleşme yenilenmesi aşamasında güvenlik soruşturması yenilenebilir; olumsuz sonuçlanması halinde sözleşme feshedilebilir.
Güvenlik Soruşturmasına Etki Etmeyecek Hususlar
Yargı kararları ve hukuk doktrini ışığında, aşağıdaki hususlar tek başına güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması için yeterli gerekçe oluşturmamalıdır: 18 yaşından önce işlenen suçlar (çocukluk dönemi), taksirli suçlardan kaynaklanan mahkumiyetler, aile bireylerinin fiilleri (somut bağlantı kurulamıyorsa), beraatle sonuçlanmış yargılamalar, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar (KYOK), düşme kararları ve düşük miktarlı trafik para cezaları.
Güvenlik Soruşturması Sonuçları Nasıl Öğrenilir?
MSB güvenlik soruşturması sonuçları, Değerlendirme Komisyonunun nihai kararı sonrasında kişiye tebliğ edilir. Sonuçlar; ilgili askeri birlik veya okul komutanlığı tarafından yazılı tebligat, SMS bildirimi veya aday takip sistemi üzerinden öğrenilebilir. Güvenlik soruşturması sonuçları e-devlet üzerinden sorgulanamaz. İdarenin, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanma sebebini (hangi somut gerekçeyle olumsuz kanaate varıldığını) adaya bildirme zorunluluğu bulunmamaktadır. Elenme gerekçesi ancak dava açılması halinde mahkemenin idareden talep etmesiyle dava dosyasından öğrenilebilir.
Güvenlik Soruşturmasının Olumsuz Sonuçlanmasına İtiraz
Bilgi Edinme Başvurusu
İlk adım olarak CİMER veya ilgili kuruma (MSB, Jandarma Genel Komutanlığı) 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında başvuru yapılmalıdır. İdare, gizlilik gerekçesiyle detaylı bilgi vermeyebilir ancak genel gerekçeyi bildirmesi beklenmektedir.
Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman) Başvurusu
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması halinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na (Ombudsman) başvuru yapılabilir. Bu başvuru zorunlu değildir ancak idareye baskı oluşturabilir. Ombudsman kararları bağlayıcı olmamakla birlikte, tavsiye niteliğinde olup idarenin dikkatini çekebilir.
İdari İtiraz (Üst Makama Başvuru)
2577 sayılı İYUK m. 11 uyarınca üst makama başvuru yapılabilir. Bu başvuru 60 günlük dava açma süresini durdurur. İdare 60 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi kaldığı yerden devam eder.
Güvenlik Soruşturması İptal Davası
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle okuldan/eğitimden ilişiği kesilen veya adaylığı sonlandırılan kişilerin en etkili hukuki yolu idare mahkemesinde iptal davası açmaktır.
Dava Açma Süresi ve Koşulları
İptal davası, olumsuz kararın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür. İlişik kesme belgesi, SMS bildirimi veya aday sistemindeki bildirim tebligat niteliği taşır. Davada yürütmenin durdurulması (YD) talebi mutlaka yer almalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, idari işlemi tesis eden idarenin (MSB veya Jandarma Genel Komutanlığı) bulunduğu yer olan Ankara İdare Mahkemesi veya adayın son görev yeri ya da ikamet adresindeki idare mahkemesidir. Dava, Milli Savunma Bakanlığı’na karşı açılır.
Yürütmenin Durdurulması Kararı
YD kararı verilmesi halinde, dava sonuçlanana kadar olumsuz idari işlemin uygulanması durdurulur. Bu sayede aday eğitimine devam edebilir veya göreve başlayabilir. YD kararları genellikle 1-3 ay içinde verilmektedir. YD kararı verilebilmesi için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkansız zarar koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.
İptal Kararının Sonuçları
İdare mahkemesinin iptal kararı vermesi halinde idari işlem geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. İdare, kararı 30 gün içinde uygulamak zorundadır. Adayın ataması yapılır, eğitime/göreve başlatılır ve varsa geriye dönük mali hakları (maaş farkı, tazminat) ödenir. Güvenlik soruşturması davaları istinaf incelemesine tabi olup temyiz yoluna kapalıdır. Bölge İdare Mahkemesi kararı kesindir. Bu aşamadan sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir.
Anayasa Mahkemesi Kararları ve Güvenlik Soruşturması
Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturmasıyla ilgili önemli iptal kararları vermiştir. 4045 sayılı Kanun’un 1. maddesinin 2. fıkrası, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş olup, bu hükme dayanan güvenlik soruşturmalarının hukuki dayanaktan yoksun kaldığı belirlenmiştir. Bu iptal kararından önce ilişiği kesilen subay ve astsubay adaylarının da bu karardan yararlanma hakkı bulunmaktadır. Ayrıca HAGB veya adli soruşturma sebebiyle güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan adaylar, Anayasa Mahkemesi’nin ilgili kararlarından yararlanarak bireysel başvuru yapabilmektedir.
Emsal İptal Kararları
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Astsubay Meslek Yüksekokulunda muvazzaf astsubay adayı olan davacının, kendisi hakkında herhangi bir olumsuz bulgu olmamasına rağmen kardeşinin Bank Asya hesabı ve kayınpederinin FETÖ bağlantısına dair istihbari bilgi nedeniyle güvenlik soruşturması olumsuz değerlendirilmiştir. Mahkeme, cezai sorumluluğun şahsiliği ilkesi gereğince devletin güvenliğine tehdit oluşturan örgütlerle bağlantısı tespit edilmeyen adayın, yakınlarıyla ilgili istihbari bilgilere göre elenme işleminin hukuka aykırı olduğuna hükmederek işlemi iptal etmiştir.
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na dış kaynaktan muvazzaf astsubay temini kapsamında başarılı olan adayın, “uyuşturucu madde ticareti yapma” suçundan devam eden kovuşturması nedeniyle güvenlik soruşturması olumsuz değerlendirilmiştir. Danıştay İDDK, dava sırasında yargılamanın beraatle sonuçlanması ve işlemin kanuni dayanağı olan kuralların AYM tarafından iptal edilmesi nedeniyle Bölge İdare Mahkemesinin iptal kararını onamıştır.
MSÜ’de yedek subay eğitimi alan adayın güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanarak erliğe nasbedilmesi işleminin iptaline ilişkin davada, ilk derece mahkemesinin iptal kararı BİM tarafından onanmıştır. İstihbari bilginin somut delillerle desteklenmediği ve adayın görev yapmasına engel bir durum bulunmadığı tespit edilmiştir.
Subay adayının FETÖ/PDY’ye müzahir pansiyonda konaklama kaydı bulunduğu şeklinde bilgi notu nedeniyle güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandırılmıştır. Mahkeme, tek başına konaklama kaydının örgüt üyeliği veya iltisak anlamına gelmeyeceği, adayın bu konaklamanın bilinçli bir tercih mi yoksa zorunluluktan mı kaynaklandığının araştırılması gerektiği belirtilerek işlemi iptal etmiştir.
Hava Savunma Astsubay Çavuşun kardeşi hakkındaki bilgi notu sebebiyle arşiv araştırması olumsuz sonuçlandırılarak sözleşmesinin yenilenmemesi işleminin iptaline karar verilmiştir. Mahkeme, kardeşin fiillerinden adayın sorumlu tutulamayacağı ve cezanın şahsiliği ilkesinin gözetilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
