Skolyoz (omurga eğriliği), subay ve astsubay adayları arasında sağlık kurullarında sıklıkla karşılaşılan ortopedik elenme sebeplerinden biridir. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde skolyoz Madde 63 kapsamında değerlendirilir. Skolyoz derecesi, ayakta çekilen ön-arka (anteroposterior) omurga grafisinde Cobb açısı yöntemiyle ölçülür. Bu yöntemde omurgadaki eğriliğin başladığı ve bittiği en uçtaki omurlar belirlenir ve bu iki nokta arasındaki açı hesaplanır.
Subay ve astsubay adaylarında skolyoz değerlendirmesinin sonucu, adayın başvurduğu kurumun statüsüne göre belirgin biçimde farklılaşmaktadır. SUEM, JAMYO ve JSGF gibi askeri öğrenci statüsündeki adaylarda 5 derecelik sınır uygulanırken, dış kaynaktan alınacak subay ve astsubay adaylarında Şubat 2023 yönetmelik değişikliğiyle getirilen AÇIKLAMA-3 kapsamında 10 dereceye kadar (10 derece hariç) skolyoz sağlam kabul edilmektedir. Skolyoz değerlendirmesinde düztabanlık veya göz derecesinden farklı olarak muharip ve yardımcı sınıf ayrımı yapılmamaktadır; her iki sınıf için aynı Cobb açısı sınırları geçerlidir. Belirleyici tek değişken adayın statüsüdür: askeri öğrenci mi, dış kaynak mı?
Skolyoz Subay ve Astsubay Adaylarında Nasıl Değerlendirilir?
Yönetmeliğin 63. maddesi skolyozu derecelere göre farklı kategorilerde ele almaktadır. Madde 63/A-1 kapsamında 1 ila 5 derece arası (1 ve 5 dahil) skolyozlar A diliminde yer almaktadır. Askeri öğrenci statüsündeki SUEM, JAMYO ve JSGF adaylarında A dilimine giren bir hastalık tam sağlam olma şartını bozduğundan, 1-5 derece arası skolyoz bu adaylarda elenme sebebidir. Dış kaynaktan alınacak subay ve astsubay adaylarında ise Şubat 2023 tarihli AÇIKLAMA-3 devreye girmektedir. Bu düzenlemeye göre dış kaynaktan alınan subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/er alımlarında omurganın ön-arka planda ayakta çekilen grafilerinde 10 dereceye kadar (10 derece hariç) olan eğrilikler engel teşkil etmemektedir. Dolayısıyla 9 derecelik Cobb açısına sahip bir aday, dış kaynak statüsünde sağlam rapor alırken SUEM statüsünde elenebilmektedir.
10 derece ve üzeri Cobb açısı değerleri B dilimine (63/B-1) kodlanmaktadır. B dilimine giren skolyoz tüm personel ve aday türlerinde kesin elenme sebebidir; muharip veya yardımcı sınıf, askeri öğrenci veya dış kaynak ayrımı gözetilmeksizin olumsuz rapor düzenlenir. D diliminde ise ileri derecede ve tedavisi olanaksız omurga hastalıkları yer almaktadır; bu dilim de tüm gruplar için kesin elenme sebebidir. Sınır değerlerde (4-6 derece ve 8-10 derece aralığı) Cobb açısı ölçümünün doğruluğu son derece kritik olmakta ve bu aralıktaki adaylar itiraz ile dava süreçlerinde güçlü bir hukuki zemine sahip bulunmaktadır.
SUEM ve JSGF Adaylarında Skolyoz Değerlendirmesi
SUEM ve JSGF adayları askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden, skolyoz açısından 5 derece sınırı geçerlidir. 1 ila 5 derece arası (1 ve 5 dahil) Cobb açısı değerleri A dilimine (63/A-1) kodlanmakta ve tam sağlam olma şartını bozduğundan elenme sebebi oluşturmaktadır. 6 derece ve üzeri değerler B dilimine girer ve kesin elenme sebebidir. Pratik açıdan SUEM ve JSGF adayları için 4-6 derece aralığı en kritik bölgedir; bu aralıktaki Cobb açısı değerlerinde ölçüm farklılıkları adayın kabulü veya elenmesi anlamına gelebilmektedir.
SUEM ve JSGF adaylarında sıkça karşılaşılan ve adayları şaşırtan bir durum şudur: aynı kişi daha önce farklı bir statüde (örneğin dış kaynak uzman erbaş alımı) başvurmuş ve 7-8 derecelik Cobb açısıyla sağlam rapor almış olabilir. AÇIKLAMA-3 kapsamında dış kaynak alımında 10 dereceye kadar sağlam kabul edildiğinden bu rapor geçerli sayılmıştır. Ancak aynı kişi SUEM’e başvurduğunda askeri öğrenci statüsüne tabi tutulmakta ve 5 derece sınırından değerlendirilmektedir. Bu çelişkili tablo, aynı omurga grafisi için biri olumlu biri olumsuz iki farklı sağlık kararı anlamına gelmekte ve iptal davalarında güçlü bir hukuki argüman oluşturmaktadır.
JAMYO Adaylarında Skolyoz Değerlendirmesi
JAMYO adaylarında skolyoz değerlendirmesi SUEM ve JSGF adaylarıyla birebir aynıdır. Askeri öğrenci statüsü nedeniyle 5 derece sınırı geçerlidir ve 1-5 derece arası Cobb açısı değerleri elenme sebebidir. 6 derece ve üzeri kesin elenme sebebidir. AÇIKLAMA-3 kapsamındaki 10 derece esnekliği JAMYO adaylarına uygulanmaz.
JAMYO başvurularında özellikle dikkat çeken durum, mevcut Jandarma personelinin geçiş sınavlarında yaşadığı sorunlardır. Jandarma bünyesinde uzman erbaş veya sözleşmeli er olarak görev yapan ve dış kaynak alım muayenesinde 8 derecelik Cobb açısıyla sağlam rapor alan bir personel, JAMYO geçiş muayenesinde askeri öğrenci statüsüne tabi tutularak 5 derece sınırından elenebilmektedir. Yıllarca başarıyla görev yapan ve fiziksel açıdan hiçbir kısıtlılık yaşamayan bir personelin salt statü farkından kaynaklanan farklı bir Cobb açısı sınırıyla elendirilmesi, hem hukuki hem de sistemik bir sorun oluşturmakta ve bu sorun idare mahkemelerinde sıklıkla tartışılmaktadır.
Skolyoz Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Skolyoz nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda ortopedi uzmanınca yeniden muayene yapılır ve ayakta omurga grafisi yeniden çekilir. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılıklar arasında Cobb açısının hatalı ölçülmesi, referans omurların yanlış seçilmesi, grafinin ayakta çekilmemesi, sınırda değerlerde adayın aleyhine yuvarlama yapılması ve daha önce dış kaynak alımında aynı Cobb açısıyla sağlam rapor alınmış olmasına rağmen askeri öğrenci statüsündeki muayenede olumsuz rapor düzenlenmesi yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, skolyoz nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek bağımsız ortopedi uzmanınca Cobb açısının yeniden ölçülmesini isteyebilmektedir. Ölçüm hatası, referans omur seçiminde yanlışlık veya sınırda değerlerde hatalı kodlama tespit edilmesi halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
