Göz derecesi, subay ve astsubay adayları arasında sağlık kurullarında en sık elenmeye neden olan konulardan biridir. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği, göz derecesi değerlendirmesini adayın başvurduğu pozisyonun türüne ve sınıfına göre iki farklı çerçevede ele almaktadır: askeri öğrenci statüsündeki adaylar ile dış kaynak personel adayları. SUEM, JAMYO ve JSGF adayları askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden bunlar için ayrı, dış kaynaktan alınacak subay ve astsubay adayları için ayrı göz derecesi kuralları uygulanmaktadır. Sağlık kurullarında göz muayenesi, göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılır. Muayenede görme keskinliği, refraksiyon ölçümü (sikloplejik yöntemle), renk görme testi, göz dibi muayenesi, göz tansiyonu ölçümü ve biyomikroskopi uygulanır.
Bu iki çerçeve arasındaki fark adaylar için son derece kritiktir. Askeri öğrenci statüsündeki SUEM, JAMYO ve JSGF adaylarında 1.00 diyoptri sınırı kesin kural olarak uygulanırken, dış kaynaktan alınacak yardımcı sınıf subay ve astsubay adaylarında bu sınır çok daha geniştir. Hangi statüde başvurulduğunu bilmeden yalnızca “göz derecesi elenme sebebi mi” sorusuna cevap aramak yanıltıcı sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle adayların başvurdukları kurumun statüsünü ve sınıfını net olarak bilmeleri gerekmektedir.
Subay ve Astsubay Adaylarında Göz Derecesi Kaç Olmalıdır?
Yönetmelik, subay ve astsubay adayları için iki ayrı değerlendirme sütunu öngörmüştür. EK-D 1 Numaralı Sütun muharip sınıf subay ve astsubay adaylarına uygulanır. Bu sütuna göre değerlendirilen adaylarda düzeltme ile her iki gözde görmeler ayrı ayrı tam olmak koşuluyla her bir gözde 1.00 diyoptriye kadar (1.00 dahil) miyopi ve hipermetropi ile 1.00 diyoptriyi geçmeyen astigmatizma kabul edilir. Bu sınırın üzerindeki değerler muharip sınıf subay ve astsubay adaylarında elenme sebebidir.
EK-D 2 Numaralı Sütun ise yardımcı sınıf subay ve astsubay adaylarına uygulanır. Bu sütunda göz dereceleri için çok daha geniş bir tolerans tanınmıştır. Her iki gözün refraksiyon değerlerinin sferik eşdeğerleri farkının 6 diyoptriye kadar (6 dahil) olduğu miyopi, 4 diyoptriye kadar (4 dahil) olan hipermetropi ve astigmatizmalar ile her iki göz refraksiyon kusuru toplamının 14 diyoptri altında (14 hariç) olduğu durumlar yardımcı sınıf subay ve astsubay adaylarında kabul edilebilir. Bu geniş tolerans, yardımcı sınıflarda görme yeteneğinin kritik operasyonel gereksinim oluşturmadığını yansıtmaktadır. Her iki kategoride de diskromatopsi (renk körlüğü) kesin elenme sebebidir ve hiçbir istisnası yoktur.
SUEM Adaylarında Göz Derecesi Değerlendirmesi
SUEM (Subay Eğitim Merkezi) adayları askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden, göz derecesi açısından yönetmeliğin askeri öğrencilere öngördüğü sınır geçerlidir. Buna göre düzeltme ile her iki gözde görmeler ayrı ayrı tam olmak koşuluyla her bir gözde 1.00 diyoptriye kadar miyopi, hipermetropi ve astigmatizma SUEM adaylarında elenme sebebi oluşturmaz. Bu sınırı aşan değerler ise elenme sebebidir. SUEM adayları muharip veya yardımcı sınıf ayrımına göre farklı göz derecesi sınırlarına tabi değildir; 1.00 D sınırı tüm SUEM adayları için geçerlidir.
Danıştay 2. Daire’nin 30 Eylül 2025 tarihli ve E.:2023/3381, K.:2025/4032 sayılı kararı, lazer göz ameliyatının (keratorefraktif cerrahi: PRK, LASEK, LASIK, iLASIK) askeri öğrenci adaylığına engel teşkil etmeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır. Bu karar SUEM adaylarını da kapsamaktadır. Lazer ameliyatı sonrası her bir gözde refraksiyon değeri 1.00 D sınırı içinde kalan ve komplikasyon bulunmayan SUEM adayları, lazer geçmişi nedeniyle elenme sebebiyle karşılaşmamalıdır. Ancak uygulamada bazı sağlık kurullarının bu emsal kararı henüz tam olarak uygulamadığı görülmektedir.
JAMYO Adaylarında Göz Derecesi Değerlendirmesi
JAMYO (JSGA Astsubay Meslek Yüksekokulu) adayları da askeri öğrenci statüsünde olduğundan SUEM adaylarıyla aynı göz derecesi sınırına tabidir. Her bir gözde 1.00 diyoptriye kadar miyopi, hipermetropi ve astigmatizma kabul edilir; bu sınırı aşan değerler elenme sebebidir. Renk körlüğü kesin elenme sebebidir. Lazer ameliyatı geçmişi, 30 Eylül 2025 tarihli Danıştay kararı uyarınca tek başına elenme sebebi oluşturmamalıdır.
JAMYO adayları açısından sıkça karşılaşılan bir durum, mevcut Jandarma uzman erbaş veya sözleşmeli er personelinin JAMYO’ya geçiş yapmak istemesidir. Bu personelde göz derecesi uzman erbaşlık için yeterli görülmüşken JAMYO geçişinde askeri öğrenci statüsünün daha katı 1.00 D sınırı uygulandığından sorun yaşanabilmektedir. Göz derecesi 1.00 D ile 3.00 D arasında olan adaylar bu geçişte elenme riskiyle karşılaşmaktadır. Böyle bir durumda adayın daha önce lazer ameliyatı seçeneğini değerlendirmesi ve ameliyat sonrası refraksiyon değerinin 1.00 D sınırı içinde kalması halinde geçiş muayenesinde olumlu sonuç alabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
JSGF Adaylarında Göz Derecesi Değerlendirmesi
JSGF (Jandarma ve Sahil Güvenlik Güvenlik Kuvvetleri Fakültesi), JSGA bünyesinde subay yetiştiren fakültedir. JSGF adayları da askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden göz derecesi sınırı 1.00 diyoptridir. Burada özellikle belirtilmesi gereken bir husus, JSGF’ye başvuran adayların büyük çoğunluğunun üniversite mezunu genç kişilerden oluşmasıdır. Bu yaş grubunda miyopi oldukça yaygındır ve göz derecesi ile ilgili farkındalık düzeyi her adayda aynı değildir. JSGF başvurusu yapacak adayların sağlık muayenesinden önce mutlaka sikloplejik refraksiyon ölçümü yaptırması ve gerçek göz derecelerini öğrenmesi büyük önem taşımaktadır.
Diskromatopsi JSGF adayları için de kesin elenme sebebidir. Jandarma ve Sahil Güvenlik bünyesinde bazı sınıf ve branşlarda diskromatopsiye bağlı ek kısıtlamalar uygulanmaktadır. Renk görme testinde İshihara veya Farnsworth yöntemi kullanılır ve her iki testte de başarısız olan adaylar elenir.
Sınır Değerlerde Ölçüm Farklılıkları ve Haklar
Göz derecesi değerlendirmesinde en çok tartışma yaratan durum, sınırda diyoptri değerlerinde ölçüm farklılıklarıdır. Sikloplejik refraksiyon yöntemi, göze damlama yoluyla akomodasyonun (göz uyumunun) devre dışı bırakılmasıyla yapılır ve gerçek kırılma kusurunu ortaya koyar. Kullanılan damlanın türü (tropikamid, siklopentolat, atropin), damlama sonrası bekleme süresi ve ölçümü yapan cihazın kalibrasyonu sonucu doğrudan etkiler. Aynı adayın farklı hastanelerde yapılan sikloplejik ölçümlerinde 0.25 ile 0.50 diyoptrilik farklar oluşması sık karşılaşılan bir durumdur.
Sınırda değerlerde (örneğin 0.75 ile 1.25 diyoptri arasında) bu ölçüm farklılıkları adayın kabulü veya elenmesi anlamına gelebilir. Bu nedenle sağlık kurulu muayenesinde 1.00 D sınırında çıkan bir değer, farklı bir sağlık kuruluşunda yapılacak itiraz muayenesinde farklı sonuç verebilir. Adayların sağlık kurulu muayenesinden önce bağımsız bir göz kliniğinde sikloplejik refraksiyon yaptırarak mevcut durumlarını öğrenmeleri, sınırda değerlerde ise itiraz haklarını kullanmaları tavsiye edilir. İtiraz dilekçesinde sikloplejik ölçüm protokolünün standart uygulanıp uygulanmadığı, damlama sonrası bekleme süresine uyulup uyulmadiği ve hangi cihazın kullanıldığı sorgulanmalıdır.
Göz Derecesi Nedeniyle Subaylıktan Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Göz derecesi nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda göz hastalıkları uzmanınca yeniden sikloplejik refraksiyon yapılır. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılıklar arasında sikloplejik protokolün standart uygulanmaması, otorefraktometre ölçümünün sikloplejik ölçüm yerine esas alınması, sınırda değerlerde adayın aleyhine yuvarlama yapılması ve 30 Eylül 2025 tarihli Danıştay kararına rağmen lazer ameliyatı geçmişinin elenme gerekçesi yapılması yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, göz derecesi ve lazer ameliyatı gerekçesiyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Sınırda değerlerde ölçüm hatasının veya lazer yasağının artık hukuken geçersiz olduğunun tespiti halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
