Düztabanlık (pes planus), subay ve astsubay adayları arasında ortopedik elenme sebeplerinin başında gelmektedir. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde düztabanlık Madde 66/A-1 kapsamında değerlendirilir. Subay ve astsubay adaylarında düztabanlık değerlendirmesinin sonucu iki temel değişkene bağlıdır: adayın başvurduğu kurumun statüsü (askeri öğrenci mi, dış kaynak mı) ve başvurulan sınıfın muharip mi yardımcı mı olduğu. Bu iki değişken, aynı kalkaneal yükseklik açısına sahip iki adayın birinin kabul edilip diğerinin elenmesiyle sonuçlanabilecek farklı değerlendirme çerçeveleri oluşturmaktadır. Bu nedenle adayların yalnızca “kaç derece engel” sorusunu değil, “hangi statüde başvuruyor” sorusunu da sormaları gerekmektedir.
Kalkaneal yükseklik açısı, ayağın yere tam basarak durması sağlanarak çekilen lateral ayak grafisinde topuk kemiğinin (kalkaneus) alt yüzeyi ile yer düzlemi arasındaki açı ölçülerek belirlenir. 20 derece ve üzeri normal kabul edilir ve düztabanlık tanısı konulmaz. 10 ila 19 derece arası (10 ve 19 dahil) hafif düztabanlık olarak Madde 66/A-1’e kodlanır. 10 derecenin altındaki değerler ise ileri düzeyde düztabanlık olarak B dilimine (66/B-1) kodlanır ve tüm personel statüleri ve aday türleri için kesin elenme sebebidir; bu durumda hiçbir istisna uygulanmaz.
Düztabanlık Subay ve Astsubay Adaylarında Nasıl Değerlendirilir?
Düztabanlık değerlendirmesinde muharip ve yardımcı sınıf ayrımı, göz derecesinden farklı olarak kısmen belirleyici olmaktadır. EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nin 1 Numaralı Sütunu’nda (muharip sınıf) Madde 66/A-1’in (-) eksi işareti taşıdığı görülmektedir. Bu, 10-19 derece arası düztabanlığın muharip sınıf subay ve astsubay adaylarında elenme sebebi oluşturduğu anlamına gelir. Muharip sınıflarda tam sağlam olma şartına paralel bir değerlendirme yapılmakta ve kalkaneal yükseklik açısının 20 derecenin üzerinde olması gerekmektedir.
EK-D Çizelgesi’nin 2 Numaralı Sütunu’nda (yardımcı sınıf) ise Madde 66/A-1’in (+) artı işareti taşıdığı görülmektedir. Bu, 10-19 derece arası düztabanlığın yardımcı sınıf subay ve astsubay adaylarında kabul edilebilir olduğu anlamına gelir. Yani dış kaynaktan yardımcı sınıf subay veya astsubay olarak başvuran ve kalkaneal yükseklik açısı 10-19 derece arasında (10 dahil, 19 dahil) olan bir aday düztabanlık nedeniyle elenme riskiyle karşılaşmaz. Bu durum, aynı düztabanlık derecesine sahip bir adayın muharip sınıfa başvurursa eleneceği ama yardımcı sınıfa başvurursa kabul edileceği anlamına gelir. Adayların başvuru sınıfını bu gerçeği bilerek belirlemeleri önemlidir.
SUEM ve JSGF Adaylarında Düztabanlık Değerlendirmesi
SUEM ve JSGF adayları askeri öğrenci statüsünde değerlendirilmektedir. Yönetmeliğin 66/A-1 maddesine eklenen AÇIKLAMA-1, yalnızca “TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı adına eğitim görülen diğer fakültelere ve Milli Savunma Üniversitesi Bando Astsubay Meslek Yüksekokulu’na alınacak öğrenci adaylarında” 10 ila 19 derece arası düztabanlıkların engel olmayacağını belirtmektedir. Bu açıklamada JSGA bünyesindeki okullar (SUEM, JAMYO, JSGF, ASEM) açıkça kapsam dışında bırakılmıştır.
Dolayısıyla SUEM ve JSGF adaylarında AÇIKLAMA-1 kapsamındaki esneklik geçerli değildir. Bu adaylarda kalkaneal yükseklik açısının 20 derecenin üzerinde olması gerekmektedir; 10-19 derece arası düztabanlık SUEM ve JSGF adayları için elenme sebebidir. Ekim 2024 yönetmelik değişikliğiyle eklenen AÇIKLAMA-2 ise yalnızca sözleşmeli erbaş ve er adaylarını kapsadığından SUEM ve JSGF adaylarına da uygulanmaz.
JAMYO Adaylarında Düztabanlık Değerlendirmesi
JAMYO adayları da SUEM ve JSGF adaylarıyla aynı durumda olup askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden AÇIKLAMA-1 kapsamındaki esneklikten yararlanamaz. JAMYO için kalkaneal yükseklik açısının 20 derecenin üzerinde olması gerekmektedir; 10-19 derece arası düztabanlık JAMYO adaylarında elenme sebebidir.
Uygulamada JAMYO başvurularında sık karşılaşılan bir durum, mevcut Jandarma uzman erbaş veya sözleşmeli er personelinin JAMYO’ya geçiş yapmak istemesidir. Bu personelde uzman erbaşlık sağlık muayenesinde 10-19 derece arası düztabanlık nedeniyle elenme yaşanmamış olabilir; çünkü uzman erbaş alımlarında muharip sınıf dışındaki alımlarda yönetmelik bazı esnekliklere imkân tanıyabilmektedir. Ancak JAMYO geçişinde askeri öğrenci statüsünün katı 20 derece sınırı uygulandığından, daha önce sorunsuz geçirilen sağlık muayenesinde sorun yaşanmayan bir adayın JAMYO geçiş muayenesinde düztabanlık nedeniyle elenebileceği unutulmamalıdır. Bu farklılığı önceden bilmek, adayların geçiş planlamalarını doğru yapmalarına katkı sağlayacaktır.
Düztabanlık Nedeniyle Subaylıktan Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Düztabanlık nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda ortopedi uzmanınca yeniden muayene yapılır ve ayak grafisi yeniden çekilir. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılıklar arasında grafinin basmadan çekilmesi nedeniyle hatalı ölçüm yapılması, dijital ve elle ölçüm arasındaki farklılıkların göz ardı edilmesi, sınırda değerlerde (18-22 derece arası) adayın aleyhine yuvarlama yapılması ve yardımcı sınıf adaylarında EK-D Çizelgesi’ndeki (+) karşılığının dikkate alınmaması yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, düztabanlık nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek yeniden basarak grafi çekilmesini ve kalkaneal yükseklik açısının bağımsız radyoloji ile ortopedi uzmanınca ölçülmesini isteyebilmektedir. Ölçüm hatası veya yardımcı sınıf adaylarında EK-D Çizelgesi’nin hatalı uygulanması tespit edilmesi halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
