Dövme (tatuaj), TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde Deri ve Zührevi Hastalıklar bölümünde Madde 29/A-1 kapsamında değerlendirilir. SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarının tamamı bu maddeye tabidir. Ekim 2024 tarihinde 29/A-1 maddesine eklenen AÇIKLAMA-3 ile görünmeyen bölgelerdeki dövmelerin sözleşmeli erbaş ve er adayları için sağlam kabul edileceği düzenlenmiştir. Ancak bu esneklik yalnızca sözleşmeli erbaş ve er adaylarını kapsamakta olup subay, astsubay ve askeri öğrenci statüsündeki SUEM, JAMYO ve JSGF adaylarına uygulanmamaktadır. Bu adaylar için görünmeyen bölgelerdeki dövmeler hâlâ 20 cm² sınırına tabidir.
Dövme değerlendirmesinde belirleyici olan iki temel kriter vardır: dövmenin vücuttaki konumu ve büyüklüğü. Yönetmelik, vücudu görünen ve görünmeyen bölgeler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Görünen bölgelerdeki dövmeler boyutuna bakılmaksızın kesin elenme sebebidir. Görünmeyen bölgelerdeki dövmelerde ise alan hesaplaması yapılarak 20 cm² sınırı uygulanır. Sağlık kurullarında dövme muayenesi dermatoloji veya deri hastalıkları uzmanı tarafından yapılır; adayın vücudu sistematik olarak incelenir ve tespit edilen dövmelerin konumu ile alanı kayıt altına alınır.
Dövme Subay ve Astsubay Adaylarında Nasıl Değerlendirilir?
Yönetmeliğin 29/A-1 maddesi, dövme değerlendirmesini iki kategoride düzenlemektedir. Birinci kategoride görünen bölgelerdeki dövmeler yer almaktadır. Yüz bölgesi, baş bölgesi, tüm boyun, el parmak uçlarından itibaren dirsekler dahil kollarda kısa kollu gömlek ile görünen alanlar ve dizden itibaren etek ile görünen bacak alanlarındaki dövmeler boyutuna ve içeriğine bakılmaksızın kesin elenme sebebidir. Bu bölgelerdeki dövmeler 1 cm² dahi olsa, tek renk veya dekoratif nitelikte dahi olsa elenme gerekçesi oluşturur. Rengi solmuş, lazerle silinmeye çalışılmış ancak hâlâ görünür olan dövmeler de bu kapsamda değerlendirilir.
İkinci kategoride görünmeyen bölgelerdeki dövmeler yer almaktadır. Kısa kollu üniforma giyildiğinde kapalı kalan göğüs, sırt, karın, üst kol (omuz ile dirsek arası), kalça ve üst bacak (diz ile kasık arası) gibi bölgeler görünmeyen bölge olarak kabul edilir. Bu bölgelerdeki dövmelerde alan hesaplaması yapılır. Dövmenin geometrik şekli (daire, dikdörtgen, yamuk gibi) belirlenerek standart alan formülleri uygulanır. Birden fazla dövme varsa her birinin alanı ayrı hesaplanır ve toplamı dikkate alınır. SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarında görünmeyen bölgelerdeki dövmelerin toplamının 20 cm²’yi geçmemesi gerekmektedir. Önemli bir ayrım olarak, muharip ve yardımcı sınıf farkının dövme değerlendirmesine etkisi yoktur; her iki sınıf için aynı kurallar geçerlidir.
Görünen ve Görünmeyen Bölge Ayrımı ve Alan Hesaplaması
Görünen ve görünmeyen bölge ayrımı, yönetmeliğin dövme değerlendirmesindeki en kritik kavramsal ayrımdır. Bu ayrımda referans nokta, yazlık askeri üniforma ile kısa kollu gömleğin kapladığı alanlardır. El parmak uçlarından dirseklere kadar uzanan tüm kol alanı (dirsekler dahil) görünen bölge sayılmakta ve bu bölgedeki dövmeler hiçbir istisnaya tabi olmaksızın elenme sebebi oluşturmaktadır. Uygulamada “dirsek üstü dövme görünür mü” sorusu sıkça sorulmaktadır; yönetmelik “el parmak uçlarından itibaren dirsekler dahil” ifadesini kullandığından dirsek üstü kısa kollu gömlek kapsamı dışında olmakla birlikte, dikkat edilmesi gereken husus dirsek çevresinin üniforma tarafından tam olarak örtülüp örtülmediğidir.
Alan hesaplamasında sağlık kurullarının uygulamalarının standart olmadığı görülmektedir. Bir kısım kurullar dövmenin tam sınırlarını ölçerek gerçek alanı hesaplarken, bir kısım kurullar dövmeyi çevreleyen en küçük dikdörtgeni esas alarak hesaplama yapmaktadır. İkinci yöntem, özellikle düzensiz şekilli veya dağınık tasarımlı dövmelerde gerçek alandan önemli ölçüde büyük değerler ortaya çıkarabilmektedir. 18 cm² gerçek alana sahip bir dövme, çevreleyen dikdörtgen yöntemiyle 22 cm² olarak hesaplanabilir ve bu fark adayın kabulü ile elenmesi arasındaki belirleyici etken olabilir. Sınırda alan değerlerinde bu hesaplama yöntemi farkı itiraz ve dava süreçlerinde önemli bir tartışma noktası oluşturmaktadır.
SUEM ve JSGF Adaylarında Dövme Değerlendirmesi
SUEM ve JSGF adayları askeri öğrenci statüsünde değerlendirildiğinden dövme kuralları MSÜ bünyesindeki harp okulu ve astsubay MYO adaylarıyla birebir aynıdır. Görünen bölgelerdeki dövmeler boyutuna bakılmaksızın kesin elenme sebebidir. Görünmeyen bölgelerdeki dövmelerde 20 cm² sınırı uygulanır. Ekim 2024 değişikliğiyle eklenen AÇIKLAMA-3 bu adaylara uygulanmaz; söz konusu esneklik yalnızca sözleşmeli erbaş ve er adaylarına tanınmıştır.
SUEM ve JSGF’ye başvuran adaylar arasında yaygın bir yanlış anlama, “subay adayıyım, dövme kuralları daha esnek olabilir” şeklindedir. Durum tam tersidir: SUEM ve JSGF adayları askeri öğrenci statüsünde olduğundan, dövme açısından görevdeki subaylara değil, askeri öğrenci adaylarına uygulanan kurallara tabidirler. Görevdeki bir muvazzaf subayda görünmeyen bölgedeki dövme sorun oluşturmazken, SUEM adayında 20 cm² sınırı kesin biçimde uygulanmaktadır.
JAMYO Adaylarında Dövme Değerlendirmesi
JAMYO adaylarında dövme değerlendirmesi SUEM ve JSGF adaylarıyla aynı kurallara tabidir. Görünen bölgelerdeki dövmeler kesin elenme sebebidir, görünmeyen bölgelerdeki dövmelerde 20 cm² sınırı uygulanır. Ekim 2024 değişikliği JAMYO adaylarına uygulanmaz.
JAMYO başvurularında özellikle dikkat çeken bir durum, mevcut Jandarma personelinin geçiş başvurularında karşılaştığı sorunlardır. Jandarma bünyesinde sözleşmeli er veya uzman erbaş olarak görev yapan ve görünmeyen bölgede 20 cm²’yi aşan dövmesi bulunan personel, mevcut görevini sürdürebilirken JAMYO geçiş muayenesinde bu dövme nedeniyle elenebilmektedir. Çünkü JAMYO geçişinde askeri öğrenci statüsünün dövme kuralları uygulanmakta ve görünmeyen bölge için AÇIKLAMA-3 istisnasından yararlanılamamaktadır. Bu kritik farkın JAMYO’ya geçiş düşünen personel tarafından bilinmesi büyük önem taşımaktadır.
Dövme Sildirme Sonrası Kalan İz Subaylığa Engel Olur Mu?
Lazer yoluyla dövme sildirme işlemi sonrasında ciltte kalan iz, yönetmelikte dövmeyle aynı madde kapsamında değerlendirilmemekte ve sikatris (yara izi) olarak sınıflandırılmaktadır. Sikatrisler de Madde 29/A-1 kapsamında yer almakla birlikte, değerlendirme kriterleri farklıdır: yüz bölgesinde 4 cm²’den, diğer vücut bölgelerinde 20 cm²’den büyük sikatrisler elenme sebebidir. Dolayısıyla görünen bölgedeki bir dövmeyi sildiren adayda kalan izin yüz bölgesinde 4 cm², diğer görünen bölgelerde 20 cm² sınırını aşıp aşmadığına bakılır.
Sildirme işleminin başarısı da kritik öneme sahiptir. Lazer dövme silme işlemi genellikle birkaç seansta uygulanır ve çoğu zaman dövmeyi tamamen yok etmez; boya pigmentlerinin bir kısmı ciltte kalabilir. Sağlık kurullarının bir kısmı, sildirme sonrası hâlâ dövme izleri görülebilen durumları tatuaj olarak değerlendirmeye devam etmektedir. Bu yaklaşıma göre görünen bölgedeki silik dövme izi, boyutundan bağımsız olarak elenme sebebi yapılabilmektedir. Tam ve başarılı bir sildirme sonrası geriye yalnızca skar dokusu kaldığında ise dermatoloji uzmanının bu izi sikatris olarak raporlaması mümkündür. Sildirme işlemi düşünen SUEM, JAMYO ve JSGF adaylarının işlemi mümkün olduğunca erken başlatması, sağlık kurulu muayenesinden önce seanların tamamlanmış olması ve iznin olgunlaşması açısından önem taşımaktadır.
Dövme Nedeniyle Subaylıktan Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Dövme nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılıklar arasında alan hesaplamasının hatalı yapılması, çevreleyen dikdörtgen yöntemiyle gerçek alandan büyük değer çıkarılması, sildirme sonrası kalan izin hâlâ tatuaj olarak kodlanması ve bölge sınırlarının yanlış belirlenmesi yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, dövme nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek dermatoloji uzmanınca dövmenin bölge ve alan değerlendirmesinin yeniden yapılmasını isteyebilmektedir. Alan hesaplamasında hata veya bölge ayrımında yanlış uygulama tespit edilmesi halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
