SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi), ceza yargılamasında sanığın, tanığın veya bilirkişinin duruşmaya fiziken katılmaksızın sesli ve görüntülü bağlantı aracılığıyla mahkeme huzurunda dinlenmesini sağlayan teknolojik bir altyapıdır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 196. maddesinin 4. fıkrası, hakim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle sanığın sorgusunun yapılabilmesini veya duruşmalara katılmasına karar verilebilmesini düzenlemektedir. CMK’nın 196. maddesinin 6. fıkrası ise yurt dışında bulunan sanığın belirlenen duruşma tarihinde hazır bulunmasının zorluğu halinde, bu tarihten önce duruşma açılarak veya istinabe suretiyle sorgusunun yapılabilmesini öngörmektedir. Yurt dışındaki Türk konsoloslukları veya büyükelçilikleri üzerinden SEGBİS bağlantısı kurulması uygulamada mümkün olup mahkemenin uygun görmesine bağlıdır.
SEGBİS bağlantısı kurulduğunda sanık, duruşma salonundaki tüm yargılama kurallarına tabidir. SEGBİS odasına girilen andan itibaren duruşma başlamış sayılmakta olup sanık savunmasını yapmakta, soruları yanıtlamakta ve delillere itiraz edebilmektedir. SEGBİS aracılığıyla sorgusu yapılan veya duruşmaya katılan sanık ile avukatı arasında başkalarının duyamayacağı iletişim ve görüşme imkanının sağlanması gerekmektedir. Sanığın SEGBİS ile duruşmaya katılmaya zorlanması hukuka aykırı olup sanığın itiraz etmesi halinde bizzat mahkeme huzuruna çıkarak savunma yapma hakkı saklıdır. Bu nedenle SEGBİS uygulaması, sanığın rızası ve mahkemenin zorunluluk takdiri çerçevesinde işleyen bir mekanizmadır.
SEGBİS Sistemi Hangi Davalarda Kullanılabilir?
CMK’nın 196. maddesinin 4. fıkrası, SEGBİS uygulaması için herhangi bir suç türü veya ceza sınırı öngörmemektedir. Yurt içinde bulunan sanığın SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılması bakımından suç ayrımı yapılmaksızın her türlü ceza davasında kullanılabilmektedir. Bu yönüyle SEGBİS, istinabe yolundan farklılaşmaktadır; zira istinabe yoluyla sorgu yalnızca alt sınırı beş yıldan az hapis cezası gerektiren suçlarda mümkün iken SEGBİS’te böyle bir sınırlama bulunmamaktadır. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar dahil olmak üzere her türlü ceza yargılamasında mahkeme SEGBİS uygulamasına karar verebilmektedir.
SEGBİS yalnızca ceza davalarıyla sınırlı olmayıp hukuk davalarında da kullanılmaktadır. Anlaşmalı boşanma davalarında tarafların farklı adliyelerden veya yurt dışındaki konsolosluktan SEGBİS bağlantısıyla irade beyan etmesi uygulamada mümkündür. Aile mahkemelerinde görülen nafaka, velayet ve tazminat davalarında, iş mahkemelerinde ve asliye hukuk mahkemelerinde de tarafların veya tanıkların SEGBİS ile dinlenmesine karar verilebilmektedir. Ancak her durumda karar mahkemenin takdirindedir. Mahkeme, SEGBİS uygulamasının zorunlu olduğuna kanaat getirmelidir; yurt dışında ikamet etmek ve duruşmaya katılmanın güçlüğü, mahkemece genellikle yeterli bir zorunluluk gerekçesi olarak kabul edilmektedir.
Yurt Dışından SEGBİS ile Duruşmaya Katılmak İçin Başvuru Nasıl Yapılır?
SEGBİS ile duruşmaya katılmak isteyen yurt dışındaki taraf veya avukatı, davanın görüldüğü esas mahkemeye yazılı bir dilekçe sunarak talepte bulunmaktadır. Dilekçede davanın dosya numarası, duruşma tarihi, sanığın veya tarafın yurt dışında bulunduğu ve duruşmaya bizzat katılmasının güç olduğu belirtilmekte ve SEGBİS bağlantısının hangi konsolosluk veya büyükelçilik üzerinden kurulmasının talep edildiği açıklanmaktadır. Yurt dışından SEGBİS bağlantısı kurulması teknik koordinasyon gerektirdiğinden, başvurunun duruşma tarihinden en az otuz ila kırk gün önce yapılması gerekmektedir. Yurt içi adliyeler arası bağlantılarda on ila on dört günlük süre yeterli olabilmekte, ancak uluslararası bağlantılarda konsoloslukla koordinasyon süresi nedeniyle bu süre uzamaktadır.
Mahkeme, SEGBİS talebini değerlendirirken zorunluluk şartını incelemektedir. CMK’nın 196. maddesinin 4. fıkrasına göre SEGBİS uygulamasına ancak mahkemenin zorunlu gördüğü hallerde başvurulabilmektedir. Yurt dışında ikamet etme, sağlık sorunu, seyahat imkansızlığı ve işten ayrılamama gibi gerekçeler mahkemece zorunluluk kapsamında değerlendirilmektedir. Mahkeme talebi kabul ettiğinde, bağlantının kurulacağı konsolosluk veya büyükelçiliğe yazı yazılarak teknik hazırlıkların yapılması istenmektedir. Talebin reddi halinde karara itiraz edilebilmekte veya duruşmadan vareste tutulma ya da istinabe yoluyla sorgu yapılması gibi alternatif yollar değerlendirilebilmektedir. SEGBİS hizmeti tamamen ücretsiz olup taraflardan herhangi bir ücret alınmamaktadır.
SEGBİS Kullanılamadığında Alternatif Katılım Yöntemleri Nelerdir?
SEGBİS bağlantısının teknik nedenlerle kurulamaması, konsolosluğun teknik altyapısının yetersiz olması veya mahkemenin talebi reddetmesi halinde yurt dışındaki sanık veya taraf için birkaç alternatif katılım yöntemi bulunmaktadır. Birincisi, CMK’nın 196. maddesinin 2. fıkrası kapsamında istinabe yoluyla sorgudur. Alt sınırı beş yıldan az hapis cezası gerektiren suçlarda sanığın bulunduğu yerdeki mahkeme veya uluslararası adli iş birliği kapsamında yabancı ülkedeki adli makam aracılığıyla sorgusunun yapılması mümkündür. İstinabede sanık, esas mahkemesi huzurunda değil istinabe makamı huzurunda sorgulanmaktadır. İkincisi, CMK’nın 196. maddesinin 1. fıkrası kapsamında duruşmadan vareste tutulma talebidir. Sorgusu daha önce yapılmış olan sanığın, kendisi veya avukatı tarafından duruşmadan bağışık tutulması talep edilebilmekte ve mahkemece uygun görülmesi halinde sanık duruşmaya katılmaksızın yargılama sürdürülebilmektedir.
Üçüncü alternatif olarak, sanığın avukatının duruşmalara katılarak savunmayı yürütmesi ve sanığın yazılı savunma sunması mümkündür. Avukatın mahkemede sanık adına beyanda bulunması, delillere itiraz etmesi ve savunma yapması duruşmadan vareste tutulan sanık açısından etkin bir yöntemdir. Dördüncü olarak, CMK’nın 196. maddesinin 6. fıkrası uyarınca yurt dışında bulunan sanığın belirlenen duruşma tarihinde hazır bulunmasının zorluğu halinde, duruşma tarihinden önce duruşma açılarak sorgusunun yapılması da mümkündür. Sanığın kısa süreli bir Türkiye ziyaretinde önceden belirlenmiş bir tarihte mahkemeye gelerek sorgusunu yaptırması ve ardından duruşmadan vareste tutulma talep etmesi, yurt dışındaki gurbetçiler için uygulamada sıkça başvurulan pratik bir çözümdür. Hangi yöntemin tercih edileceği, suçun niteliğine, ceza sınırına ve yargılamanın aşamasına göre avukat tarafından somut dosyaya uygun biçimde değerlendirilmelidir.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının ceza davalarına uzaktan katılımı, yargılama sürecinin sağlıklı işlemesi ve savunma hakkının etkin kullanılabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, SEGBİS başvurusu, istinabe talebi, duruşmadan vareste tutulma ve tüm savunma süreçlerinin yurt dışından vekaletname ile uzaktan yürütülmesi konusunda hukuki destek sağlamaktayız.
