Sakralizasyon ve lumbalizasyon, omurganın bel-kuyruk bölgesindeki geçiş omurlarında görülen doğuştan (konjenital) anatomik varyasyonlardır. Sakralizasyon; bel omurganın son omuru olan L5’in sakrum kemiğiyle kısmen veya tamamen kaynaşması, lumbalizasyon ise sakrum kemiğinin ilk parçası olan S1’in bel omuru özelliği kazanarak lomber bölgeden ayrışması durumudur. Her iki durumda da kişinin büyük çoğunluğunda herhangi bir ağrı, hareket kısıtlılığı veya fonksiyonel bozukluk görülmez; bu nedenle genellikle başka bir nedenle çekilen bel grafisi veya MR’da tesadüfen tespit edilir. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde bu durumlar Madde 63/A-3 kapsamında değerlendirilmektedir.
SUEM, JAMYO ve JSGF adayları askeri öğrenci statüsünde olduğundan, bu adaylarda sakralizasyon ve lumbalizasyon konusundaki güncel durum büyük önem taşımaktadır. Ekim 2024 yönetmelik değişikliğiyle getirilen yeni düzenleme, bazı okul türleri için bu durumları engel olmaktan çıkarmış; ancak JSGA bünyesindeki SUEM, JAMYO ve JSGF adayları bu esnekliğin kapsamı dışında kalmıştır. Dış kaynak subay ve astsubay adaylarında ise tablo farklıdır; bu statüdeki adaylar için değişiklik önemli bir esneklik getirmiştir.
Sakralizasyon ve Lumbalizasyon Yönetmelikte Nasıl Değerlendirilir?
Yönetmeliğin Hastalıklar Listesi’nin 63/A-3 maddesi, “hareket, his ve stabilite bozukluğu yapmayan, paravertebral kas spazmı göstermeyen, uzun süre ayakta durma ve yürüyüşte bel ve bacak ağrısı meydana getirmeyen” omurga hastalıkları ve varyasyonlarını A diliminde düzenlemektedir. Sakralizasyon ve lumbalizasyon, klinik belirti vermediği sürece bu madde kapsamında A dilimine kodlanmaktadır. A dilimine giren bir durum, EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nde ilgili aday türünün sütununa göre (+) sağlam kabul veya (-) elenme kararına karşılık gelmektedir.
Yönetmelikte sakralizasyon ve lumbalizasyonu ayrıca düzenleyen açıklama hükmü, aday türüne göre farklı sonuçlar doğurmaktadır. Bu hükmün kapsamı, Ekim 2024 değişikliğiyle yeniden şekillendirilmiştir. Belirtisiz yani klinik olarak anlamsız sakralizasyon ve lumbalizasyonun tüm aday türlerinde kabul edilmesi teorik olarak ideal bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir; ancak yönetmelik mevcut haliyle okul ve statü bazlı bir ayrım öngörmektedir.
2024 Yönetmelik Değişikliği ile Hangi Durumlarda Engel Kalktı?
Ekim 2024 tarihli yönetmelik değişikliğiyle Madde 63/A-3’e eklenen açıklama hükmü, tek ve çift taraflı sakralizasyon ile tek vertebrada lumbalizasyonun belirli aday gruplarında sağlam kabul edileceğini düzenlemiştir. Bu esneklikten yararlanan aday grupları şunlardır: TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı adına eğitim görülen diğer fakültelere alınacak öğrenci adayları ve MSÜ Bando Astsubay Meslek Yüksekokulu (BAMYO) adayları. Bu iki grup için tek ve çift taraflı sakralizasyon ile tek vertebrada lumbalizasyon artık engel teşkil etmemektedir.
Dış kaynaktan alınacak subay ve astsubay adayları ise Şubat 2023 tarihli önceki bir değişiklikle getirilen ve Ekim 2024 değişikliğiyle de devam eden bir düzenleme kapsamında değerlendirilmektedir. Bu adaylarda sakralizasyon ve lumbalizasyon, EK-D Değerlendirme Çizelgesi’nde yardımcı sınıf sütununda (+) artı işareti taşıyabileceğinden, yardımcı sınıfa başvuran dış kaynak adaylarda bu durumlar sağlam kabul edilebilmektedir. Muharip sınıf dış kaynak adaylarında ise çizelgedeki karşılık (-) olabilir; bu adaylarda sakralizasyon elenme sebebi oluşturmaya devam etmektedir. Sakralizasyon konusunda muharip ve yardımcı sınıf ayrımının dış kaynak adaylar için belirleyici olduğunu vurgulamak gerekmektedir.
SUEM, JAMYO ve JSGF Adaylarında Değerlendirme
SUEM, JAMYO ve JSGF adayları Ekim 2024 değişikliğiyle getirilen istisnadan yararlanamamaktadır. Açıklama hükmü yalnızca “TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik adına eğitim görülen diğer fakülteler” ile “BAMYO” adaylarını kapsamakta; JSGA bünyesindeki SUEM, JAMYO ve JSGF bu istisnaya dahil edilmemektedir. Kara, Deniz ve Hava Harp Okulları ile KAMYO, DAMYO, HAMYO gibi MSÜ bünyesindeki diğer okullar da bu istisna kapsamında yer almamaktadır. Dolayısıyla SUEM, JAMYO ve JSGF adaylarında tek veya çift taraflı sakralizasyon ile lumbalizasyon elenme sebebi olmayı sürdürmektedir.
Bu durum uygulamada çelişkili sonuçlar doğurabilmektedir. Örneğin, daha önce dış kaynak uzman erbaş alımında yardımcı sınıf kapsamında sakralizasyonuyla sağlam rapor alan ve göreve başlayan bir personel, JAMYO geçişine başvurduğunda askeri öğrenci statüsüne geçeceğinden aynı sakralizasyon nedeniyle elenebilmektedir. Aynı anatomik varyasyona sahip kişilerin statüye göre farklı değerlendirilmesi, idare mahkemelerinde sıklıkla sorgulanan bir husus olmakta ve bilirkişi incelemesinde adayda klinik belirti bulunmaması halinde iptal davalarında başarılı sonuçlar alınabilmektedir.
Sakralizasyon Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Sakralizasyon veya lumbalizasyon nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz dilekçesinde adayda herhangi bir klinik belirti (bel ağrısı, hareket kısıtlılığı, paravertebral spazm, bacağa yayılan ağrı) bulunmadığı, radyolojik bir varyasyonun yönetmeliğin öngördüğü fonksiyonel değerlendirme yapılmadan elenme gerekçesi yapıldığı ve dış kaynak adaylarında yardımcı sınıf sütunundaki EK-D Çizelgesi karşılığının dikkate alınmadığı hususları vurgulanmalıdır. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, sakralizasyon ve lumbalizasyon nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek ortopedi uzmanınca fonksiyonel değerlendirme yapılmasını ve gerekirse MR ile eşlik eden patoloji bulunup bulunmadığının araştırılmasını isteyebilmektedir. Adayda klinik belirti bulunmaması ve fonksiyonel bozukluk saptanmaması halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte, dış kaynak yardımcı sınıf adaylarında ise EK-D Çizelgesi’ndeki (+) karşılığının hatalı uygulandığının tespiti halinde de aynı sonuca ulaşılabilmektedir.
