POMEM ve PMYO adaylarının sağlık kurulu sürecinde en sık karşılaştıkları ortopedik bulgulardan biri skolyozdur. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, polis okullarına alınacak tüm öğrenci adaylarında aynı sağlık şartlarına uygunluk aramaktadır ve bu şartlar POMEM ile PMYO adayları kadar PAEM ve İGF adayları için de geçerlidir. Skolyoz nedeniyle verilen elenme kararı doğrudan ilişik kesme işlemi olarak uygulanmakta ve adaylar çoğu zaman bu kararla ilk kez sağlık kurulu raporu tebliğ edildiğinde yüzleşmektedir. Yönetmeliğin ortopedi ve travmatoloji bölümünde skolyoz sınırları net sayısal değerlerle belirlenmiş olmasına rağmen, ölçüm yöntemlerindeki farklılıklar ve sağlık kurullarının değerlendirme yaklaşımları nedeniyle hatalı elenme kararları verilmesi mümkündür.
Skolyoz, omurganın önden bakıldığında sağa veya sola doğru normal ekseninden sapması olarak tanımlanan bir omurga eğriliğidir ve polislik mesleğine giriş sürecinde ortopedi muayenesinin en kritik değerlendirme kalemlerinden birini oluşturmaktadır. Omurganın bu eğriliğinin derecesi tıpta Cobb açısı adı verilen standart bir yöntemle belirlenir. Cobb açısı ölçümünde adayın ayakta çekilmiş tam omurga grafisinde eğriliğin başladığı en üst omur ile bittiği en alt omur tespit edilir ve bu omurların uç plaklarından çizilen dik hatlar arasındaki açı hesaplanır. Sağlık kurulundaki ortopedi uzmanı bu ölçüm sonucuna göre adayın yönetmelikteki sınırı karşılayıp karşılamadığına karar vermektedir.
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğinde Skolyoz Sınırları Nelerdir?
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği ortopedi ve travmatoloji branşında skolyoz için net bir sayısal eşik belirlenmiştir. Buna göre 0 ile 10 derece arasındaki skolyoz (10 derece dahil) sağlam kabul edilir ve polis öğrenciliğine engel teşkil etmez. Ancak 10 derecenin üzerine çıkan skolyoz yönetmeliğin EK-3 Bölüm 9 B Dilimi (4). maddesi kapsamında öğrenciliğe engel kabul edilmektedir. Bu madde yalnızca skolyozu değil, omurgada yapısal anomali ve rotasyon anomalisi varlığını, omurga dengesinin bozulduğu durumları (gövde kayması) ve kifoz dahil diğer omurga eğriliklerinin mevcudiyetini de kapsamaktadır. Bu kapsamdaki bulgulardan herhangi birinin tespiti halinde aday hakkında doğrudan elenme kararı verilmektedir.
Yönetmelikteki 10 derecelik sınır keskin bir eşik niteliği taşımaktadır. Cobb açısı tam olarak 10 derece ölçülen bir aday sağlam kabul edilirken 11 derece ölçülen bir aday öğrenci olamaz kararıyla karşılaşmaktadır. Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus Cobb açısı ölçümünün mutlak hassasiyete sahip bir yöntem olmamasıdır. Aynı grafide farklı hekimler tarafından yapılan ölçümlerde 3 ila 5 derecelik sapmalar görülebilmektedir. Sağlık kurulunda ortopedi uzmanının eğriliğin üst ve alt sınır omurlarını belirlemesi, çizgilerin yerleştirilmesi ve açının hesaplanması sürecinde oluşan küçük farklılıklar bir adayın sınır değerin altında veya üstünde kalmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle sınır değere yakın skolyoz derecelerine sahip adayların sağlık kurulu öncesinde tam omurga grafisi çektirerek kendi Cobb açı değerlerini bilmeleri ve gerekirse bağımsız bir ortopedi uzmanından da ölçüm yaptırmaları büyük önem taşımaktadır.
10 Derece Üzeri Skolyozda İlişik Kesme Nasıl Gerçekleşir?
POMEM ve PMYO adayları fiziki yeterlilik sınavı ile mülakat aşamalarını başarıyla geçtikten sonra polis okullarına geçici olarak kaydedilir. Bu geçici kayıt kesin kayıt anlamına gelmemektedir. Adayların sağlık kurulu raporları hastaneden alındıktan sonra Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığına gönderilir ve burada yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Ortopedi muayenesinde Cobb açısı 10 derecenin üzerinde ölçülen adaylar hakkında doğrudan ilişik kesme işlemi başlatılır. Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki askeri okul alımlarından farklı olarak emniyet teşkilatı bünyesinde sağlık kurulu kararına karşı ek süre tanıma gibi bir ara mekanizma bulunmamaktadır. Karar tebliğ edildiği anda ilişik kesme işlemi gerçekleşir ve adayın okulla bağlantısı sona erer.
İlişik kesme kararının tebliği genellikle adayın okul idaresi tarafından bilgilendirilmesi şeklinde gerçekleşir ve sağlık kurulu raporunda adayın hangi branştan elendiği ile yönetmelik referans kodları yer almaktadır. Skolyoz nedeniyle ilişiği kesilen pek çok aday sağlık kurulu raporundaki ölçümün hatalı olabileceğini fark etmeden süreci kabullenmektedir. Ancak Cobb açısı ölçümündeki hekim kaynaklı sapma payı düşünüldüğünde özellikle 10 ile 15 derece arasındaki sınır değerlerde verilen kararların tıbbi açıdan tartışmaya açık olduğu görülmektedir. Adayların ilişik kesme kararını öğrendikleri anda rapordaki ölçüm değerini sorgulamaları ve farklı bir merkezden bağımsız ölçüm yaptırmaları sürecin doğru yürütülmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Rotasyon Anomalisi ve Gövde Kayması Olan Adaylar Nasıl Değerlendirilir?
Yönetmelikteki ilgili maddede skolyozun yanı sıra omurgadaki yapısal anomali, rotasyon anomalisi varlığı ve omurga dengesinin bozulduğu durumlar da ayrıca sayılmıştır. Bu durum uygulamada Cobb açısı 10 derece ve altında olan bir adayın bile omurgasında rotasyon anomalisi veya gövde kayması tespit edilmesi halinde elenme kararıyla karşılaşabileceği anlamına gelmektedir. Rotasyon anomalisi omurga cisimlerinin kendi ekseni etrafında dönmesi durumudur ve genellikle skolyoza eşlik eder. Gövde kayması ise omurganın genel dengesinin bozularak gövdenin bir yana doğru yer değiştirmesi şeklinde tanımlanır. Sağlık kurulundaki ortopedi uzmanı adayın fizik muayenesinde Adam ileri eğilme testi ile rotasyonu, omurga grafisinde ise vertebral rotasyon derecesini ve gövde dengesini değerlendirmektedir.
Bu değerlendirme pratikte bazı sorunlara yol açabilmektedir. Rotasyon anomalisi ve gövde kayması kavramları yönetmelikte sayısal bir eşikle tanımlanmamış olup sağlık kurulunun takdirine bırakılmıştır. Bir sağlık kurulunun minimal düzeyde rotasyon tespit ettiği bir adayı elenme kararına dahil etmesi ile başka bir kurulun aynı bulguyu klinik olarak anlamsız bularak sağlam kararı vermesi mümkündür. Bu durumda adayın elenme kararının hukuki denetiminde hakem hastane veya Adli Tıp Kurumu gibi bağımsız bir kuruluşun yeniden değerlendirmesi belirleyici olmaktadır. Özellikle skolyoz derecesi sınır değerlerde olan ve buna ek olarak hafif rotasyon bulgusu tespit edilen adayların durumu idare mahkemesinde bilirkişi incelemesiyle yeniden ele alınabilmekte ve bağımsız uzman değerlendirmesinde rotasyonun fonksiyonel bir kısıtlılık yaratmadığı tespit edilirse elenme kararının iptali mümkün olabilmektedir.
Skolyoz Nedeniyle İlişiği Kesilen Adaylar Ne Yapmalıdır?
Skolyoz nedeniyle ilişiği kesilen POMEM ve PMYO adaylarının öncelikle sağlık kurulu raporunu detaylı şekilde incelemeleri ve rapordaki Cobb açısı değerini, muayene bulgularını ve verilen kararı doğru şekilde anlamaları gerekmektedir. Raporda belirtilen skolyoz derecesinin gerçekten mevcut durumu yansıtıp yansıtmadığını değerlendirebilmek için adayın bağımsız bir devlet üniversitesi hastanesi veya eğitim araştırma hastanesinin ortopedi bölümünden yeni bir tam omurga grafisi çektirerek Cobb açısını yeniden ölçtürmesi önerilmektedir. Farklı bir merkezden alınan ölçüm sonucunun sağlık kurulu raporundaki değerden düşük çıkması halinde bu bulgu ilerleyen hukuki süreçte önemli bir delil niteliği taşıyacaktır. Adayların elenme kararını öğrendikleri tarihten itibaren vakit kaybetmeden hukuki süreçlerini başlatmaları gerekmektedir çünkü idare mahkemesine iptal davası açma süresi tebliğden itibaren 60 gün ile sınırlıdır ve bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Bunun yanı sıra yönetmelikte sağlık nedeniyle ilişiği kesilen adaylara ek bir hak daha tanınmıştır. İlişik kesme tarihinden itibaren bir yıl içinde bir defaya mahsur olmak üzere devlet hastanelerinden veya devlet üniversite hastanelerinden sağlık durumunun düzeldiğini gösterir sağlık kurulu raporu alarak Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığına başvuru yapılabilmektedir. Bu başvuru üzerine aday tekrar yönetmelik kapsamında sağlık kurulu raporu aldırılmak üzere hastaneye sevk edilir. Ancak skolyoz gibi yapısal bir durumda kısa sürede derece değişikliği beklenmesi güçtür ve bu yolun pratikte sınırlı bir uygulama alanı bulunmaktadır. Bu nedenle skolyoz nedeniyle ilişiği kesilen adaylar için en etkili hukuki yol idare mahkemesine iptal davası açmak ve yürütmenin durdurulması talebinde bulunmaktır.
Skolyoz Elenme Kararına Karşı İdare Mahkemesinde İptal Davası Süreci
Skolyoz nedeniyle ilişiği kesilen adayların elenme kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açmaları gerekmektedir. Dava dilekçesinde sağlık kurulu raporunun dayandığı yönetmelik maddesi, Cobb açısı ölçüm değeri, kurulun teşekkül şekli ve varsa bağımsız merkezlerden alınan farklı ölçüm sonuçları detaylı şekilde belirtilmelidir. Dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talebinde de bulunulması büyük önem taşımaktadır çünkü dava sürerken eğitimden uzak kalan aday dönem kaybına uğrayabilmekte ve telafisi güç zararlarla karşılaşabilmektedir. Mahkeme yürütmeyi durdurma kararı verdiği takdirde aday hukuki süreç devam ederken eğitimine geri dönme imkanı elde edebilmektedir.
İdare mahkemesi skolyoz nedeniyle açılan iptal davalarında genellikle adayı hakem hastaneye veya Adli Tıp Kurumuna sevk ederek bağımsız bir bilirkişi incelemesi yaptırmaktadır. Bu incelemede adayın mevcut omurga grafisi üzerinden Cobb açısı yeniden ölçülmekte, rotasyon ve gövde dengesi değerlendirilmekte ve adayın polislik mesleğini icra etmesine engel bir fonksiyonel kısıtlılık bulunup bulunmadığı tespit edilmektedir. Bilirkişi raporunda Cobb açısının 10 derece veya altında olduğu ya da mevcut eğriliğin fonksiyonel bir bozukluk yaratmadığı sonucuna varılması halinde sağlık kurulunun elenme kararı hukuka aykırı bulunarak iptal edilmektedir. Uygulamada sınır değerlerde verilen skolyoz elenme kararlarının bilirkişi incelemesi sonucunda iptal edildiği çok sayıda emsal bulunmaktadır ve bu durum adayların hukuki yollara başvurmaktan çekinmemesi gerektiğini açıkça göstermektedir. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği kapsamında skolyoz ve diğer ortopedik bulgular nedeniyle ilişiği kesilen adaylara yönelik iptal davası süreçlerinde Ulus Hukuk ve Danışmanlık idare hukuku alanındaki deneyimiyle hukuki destek sağlamaktadır.
