Çocukluk veya ergenlik döneminde bir kez nöbet geçirmiş ve yıllardır hiçbir belirti yaşamamış bir bireyin polislik sağlık kurulunda epilepsi geçmişi nedeniyle elenebileceği, adayların büyük çoğunluğunun öngöremediği bir gerçektir. Epilepsi beynin elektriksel aktivitesindeki anormal ve aşırı deşarjlar sonucu tekrarlayan nöbetlerle kendini gösteren kronik bir nörolojik hastalıktır. Ancak epilepsi tanısı almış bireylerin önemli bir kısmı tedaviyle veya zaman içinde kendiliğinden nöbetsiz bir yaşama kavuşabilmektedir. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği epilepsiyi sinir sistemi hastalıkları branşında düzenlemiş olup diğer branşlardaki bazı hastalıklardan farklı biçimde, psikiyatrideki son iki yıl kuralına benzer bir istisna mekanizması tanımamıştır. Bu hükümler POMEM ve PMYO ile birlikte PAEM ve İGF adayları için de aynı şekilde geçerlidir.
Epilepsi konusundaki yönetmelik düzenlemesini polis adayları açısından özellikle sancılı kılan husus, hastalığın ne kadar eski olduğunun veya adayın ne kadar uzun süredir nöbetsiz yaşadığının elenme kararını ortadan kaldırmamasıdır. Psikiyatri branşında geçirilmiş depresyon veya anksiyete gibi tanılar için son iki yılın semptomsuz ve tedavisiz geçirilmesi halinde sağlam kabul edilme imkanı bulunmaktadır. Nöroloji branşında ise epilepsi için böyle bir istisna mekanizması mevcut değildir. En az iki yıldır nöbet geçirmemiş ve tüm muayene bulguları normal olan adaylar dahi yönetmeliğin B dilimi kapsamında öğrenciliğe engel kabul edilmektedir. Emniyet teşkilatı bünyesinde bu bulguya dayalı elenme kararı doğrudan ilişik kesme olarak uygulanmakta ve adaya herhangi bir iç itiraz mekanizması tanınmamaktadır.
Epilepsi Tanısı Almış Adaylar Yönetmelikte Nasıl Değerlendirilir?
Yönetmeliğin EK-3 Bölüm 10 sinir sistemi hastalıkları ve beyin ve sinir cerrahisi branşı B Dilimi (2). maddesi epilepsi konusundaki temel düzenlemedir ve adayların durumunu belirleyen tüm koşulları tek bir cümlede sıralamıştır. Maddeye göre fizik muayene ve nörolojik muayenesi normal olan, kranial MR bulguları normal olan, EEG’si normal olan ve en az iki yıldır nöbet geçirmeyen, antiepileptik ilaç kullanan veya kullanmayan, daha önce epilepsi tanısı almış olgular B dilimi kapsamında öğrenciliğe engel kabul edilmiştir. Bu maddenin kapsamı son derece geniştir çünkü adayın mevcut durumundaki tüm parametrelerin normal olması bile elenme kararını değiştirmemektedir. Nörolojik muayenesi normal, beyin MR görüntülemesi temiz, EEG’sinde epileptik aktivite yok ve iki yılı aşkın süredir tek bir nöbet yaşamamış bir aday yönetmelik gereği hala öğrenci olamaz kararıyla karşılaşmaktadır.
Bu düzenleme epilepsinin nörolojik doğasından kaynaklanmaktadır. Polislik mesleği ateşli silah kullanımı, yüksek hızda araç kullanımı, operasyonel müdahale ve çatışma ortamında görev yapma gibi koşulları içermekte ve bu koşullardan herhangi birinde yaşanacak bir nöbet hem adayın kendisi hem de çevresindekiler için hayati tehlike oluşturabilmektedir. Yönetmelik bu riski sıfıra indirmek amacıyla epilepsi geçmişini koşulsuz olarak öğrenciliğe engel kabul etmiştir. C Dilimi (2). maddesinde ise organ ve sistem fonksiyonlarını etkilemiş fakat çalışma olanağı veren, seyrek gelen, hayatı tehdit etmeyen ve ilaçla kontrol edilebilen epilepsiler düzenlenmiştir. D Dilimi (2). maddesinde ise ilaçla kontrol altına alınabilen veya alınamayan, sürekli uzman doktor kontrolü gerektiren sık epileptik nöbetler yer almaktadır. Bu kademelendirme memuriyetteki değerlendirmelerde anlam kazanmakla birlikte öğrenci adayları için B, C ve D dilimlerinin tamamı öğrenciliğe engel kabul edilmektedir.
En Az İki Yıl Nöbet Geçirmeme Koşulu Nasıl Uygulanır?
B Dilimi (2). maddesindeki en az iki yıldır nöbet geçirmeyen ifadesi ilk bakışta psikiyatrideki son iki yıl kuralına benzer bir istisna mekanizması gibi algılanabilmektedir ancak uygulamada işleyişi tamamen farklıdır. Psikiyatri branşında son iki yılın semptomsuz ve tedavisiz geçirilmesi halinde aday A dilimi kapsamında sağlam kabul edilebilmektedir. Nöroloji branşında ise iki yıllık nöbetsiz dönem adayı A dilimine taşıyan bir istisna mekanizması değil B dilimi içindeki bir koşuldur. Yani en az iki yıldır nöbet geçirmeme durumu adayı sağlam kabul ettiren bir kural değil, adayın B diliminde yani öğrenciliğe engel kategorisinde değerlendirilmesinin koşullarından birini tanımlamaktadır. İki yıldan kısa süredir nöbetsiz olan veya hala nöbet geçiren adaylar ise C veya D dilimi kapsamına girmekte ve daha ağır bir sınıflandırmaya tabi tutulmaktadır.
Bu koşulun uygulanmasında sağlık kurulundaki nöroloji uzmanı adayın geçmiş tıbbi kayıtlarını, e-Nabız sistemindeki hastane başvurularını ve ilaç reçete geçmişini incelemektedir. Son iki yıl içinde nöroloji polikliniğine nöbet şikayetiyle başvuru kaydı, acil servise nöbet nedeniyle getiriliş kaydı veya antiepileptik ilaç dozajında artış yapıldığına dair reçete kaydı bulunması iki yıllık nöbetsiz dönem koşulunun karşılanmadığı anlamına gelebilmektedir. Ayrıca EEG’de epileptiform aktivite saptanması iki yıllık nöbetsiz dönemin nöbet özgürlüğü anlamına gelmediğini düşündürebilmekte ve adayın risk profilini değiştiren bir bulgu olarak değerlendirilmektedir. Madde metnindeki EEG’si normal olan koşulu yalnızca nöbetsiz olmanın yeterli olmadığını, aynı zamanda EEG kaydında epileptiform deşarjların da bulunmaması gerektiğini vurgulamaktadır. İki yıldır nöbet geçirmeyen ancak EEG’sinde epileptiform aktivite saptanan bir aday B dilimindeki tüm koşulları karşılayamamakta ve değerlendirmesi farklı bir madde üzerinden yürütülebilmektedir.
Antiepileptik İlaç Kullanan Adayların Durumu Nedir?
Yönetmelikteki B Dilimi (2). maddesinin dikkat çekici bir özelliği antiepileptik ilaç kullanan veya kullanmayan ifadesini açıkça içermesidir. Bu ifade iki farklı durumu kapsamaktadır. Birincisi epilepsi tanısı almış, tedavi görmüş ve ilaçları hekim kontrolünde kesilmiş olup mevcut durumda hiçbir ilaç kullanmayan adaylar, ikincisi ise profilaktik amaçla hala antiepileptik ilaç kullanmaya devam eden adaylardır. Yönetmelik her iki grubu da aynı dilimde değerlendirmiş ve ilaç kullanıp kullanmamanın elenme kararını etkilemediğini açıkça ortaya koymuştur. İlaçlarını bırakmış ve yıllardır nöbetsiz yaşayan bir adayla hala günlük antiepileptik ilaç kullanan bir aday yönetmelik kapsamında aynı sonuçla karşılaşmaktadır.
Bu düzenlemenin pratikte yarattığı en önemli soru, epilepsi tanısının kendisinin mi yoksa nöbet geçirme riskinin mi asıl elenme gerekçesini oluşturduğudur. Tıp pratiğinde epilepsi tanısı konulduktan sonra uzun süreli nöbetsiz dönem geçiren ve ilaçları başarıyla kesilen hastaların bir kısmında tanının revizyonu yani epilepsinin artık aktif olmadığının kabul edilmesi gündeme gelebilmektedir. Uluslararası Epilepsi Ligi (ILAE) tanımına göre en az 10 yıldır nöbetsiz olan ve son 5 yıldır antiepileptik ilaç kullanmayan bireylerde epilepsinin çözülmüş (resolved) olduğu kabul edilebilmektedir. Ancak yönetmelikteki madde daha önce epilepsi tanısı almış olgular ifadesini kullanmıştır ve bu ifade tanının ne zaman konulduğuna veya hastalığın çözülmüş kabul edilip edilmediğine bakılmaksızın geçmişteki tanının kendisini esas almaktadır. Bu durum onlarca yıl önce çocukluk dönemi epilepsisi tanısı almış ve o dönemden bu yana hiçbir nöbet yaşamamış yetişkin bireylerin bile yönetmelik kapsamında elenme kararıyla karşılaşmasına neden olabilmektedir.
Epilepsi Nedeniyle İlişiği Kesilen Adaylar Ne Yapmalıdır?
Epilepsi geçmişi nedeniyle ilişiği kesilen adayların hukuki süreçte kullanabilecekleri en güçlü argüman, mevcut durumda aktif bir epileptik hastalığın bulunmadığının kapsamlı nörolojik değerlendirmeyle ortaya konmasıdır. Bağımsız bir nöroloji kliniğinden veya üniversite hastanesinin nöroloji bölümünden detaylı bir değerlendirme yaptırılmalı ve bu değerlendirmede nörolojik muayene, kranial MR görüntüleme, uyanıklık ve uyku EEG kaydı ve gerektiğinde video EEG monitörizasyonu gibi incelemelerin tamamı uygulanmalıdır. Bu incelemelerin tamamında normal sonuçlar elde edilmesi adayın mevcut durumda epileptik bir hastalık taşımadığını objektif verilerle kanıtlayan güçlü bir delil seti oluşturacaktır. Ayrıca geçmişteki epilepsi tanısının doğruluğunun sorgulanması bazı vakalarda etkili bir strateji olabilmektedir. Çocukluk döneminde ateşli havale (febril konvülziyon) yaşamış ve bu durumun epilepsi olarak kayıtlara geçmiş olması, tek bir provoke nöbetin (uyku yoksunluğu, alkol veya ilaç etkisiyle tetiklenmiş) epilepsi olarak tanılanması ya da epileptik olmayan nöbetlerin (psikojenik nonepileptik nöbet gibi) epilepsi olarak değerlendirilmesi gibi tanısal hatalar nadir olmayan durumlardır. Febril konvülziyon epilepsi tanısı değildir ve bu ayrımın tıbbi kayıtlarda doğru yapılmamış olması adayın haksız yere elenmesine yol açabilmektedir.
Elenme kararının tebliğinden itibaren 60 günlük hak düşürücü süre içinde idare mahkemesine iptal davası açılması zorunludur. Epilepsi davalarında bilirkişi incelemesi adayın nörolojik durumunu kapsamlı şekilde yeniden değerlendirmekte ve geçmişteki epilepsi tanısının güncel klinik, radyolojik ve elektrofizyolojik bulgularla uyumlu olup olmadığını sorgulamaktadır. Bilirkişi heyeti adayın nörolojik muayenesini yapmakta, kranial MR görüntülerini incelemekte, EEG kayıtlarını değerlendirmekte ve geçmiş tıbbi kayıtlardaki tanının doğruluğunu irdelemektedir. Bilirkişi raporunda geçmişteki olayın aslında epilepsi değil febril konvülziyon veya provoke nöbet olduğu, mevcut durumda epileptik bir hastalığın bulunmadığı veya adayın polislik mesleğini icra etmesine engel bir nörolojik tablonun saptanmadığı tespit edilmesi halinde elenme kararının iptali mümkün olabilmektedir. Epilepsi tanısının doğruluğu tartışılamayan vakalarda bile ILAE kriterlerine göre hastalığın çözülmüş kabul edilip edilemeyeceğinin bilirkişi değerlendirmesinde gündeme getirilmesi hukuki süreçte alternatif bir argüman oluşturabilmektedir. Yürütmenin durdurulması talebi eğitim sürecinden uzak kalmanın yaratacağı telafisi güç zararın engellenmesi açısından dava ile birlikte yapılmalıdır.
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği kapsamında epilepsi nedeniyle ilişiği kesilen adaylara yönelik iptal davası süreçlerinde Ulus Hukuk ve Danışmanlık idare hukuku alanındaki deneyimiyle hukuki destek sağlamaktadır.
