POMEM ve PMYO adaylarının sağlık kurulu sürecinde sıkça karşılaştıkları ortopedik bulgulardan biri düztabanlıktır. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği polis okullarına alınacak tüm öğrenci adaylarında aynı sağlık şartlarını aramakta ve bu şartlar POMEM ile PMYO adaylarının yanı sıra PAEM ve İFG adayları için de geçerlidir. Düztabanlık tıpta pes planus olarak adlandırılmakta olup ayağın iç kenarındaki medial longitudinal arkın (ayak iç kavisi) normalden düşük olması veya tamamen kaybolması durumunu ifade etmektedir. Polislik mesleğinin gerektirdiği uzun süreli ayakta durma, koşma ve fiziksel müdahale kapasitesi göz önünde bulundurularak yönetmelikte düztabanlık değerlendirmesi hassas kriterlerle düzenlenmiştir.
Düztabanlık nedeniyle verilen elenme kararları emniyet teşkilatı bünyesinde doğrudan ilişik kesme işlemi olarak uygulanmaktadır. Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki askeri okul alımlarından farklı olarak sağlık kurulu kararına karşı iç idari itiraz veya ek süre tanıma gibi bir ara mekanizma bulunmamakta ve karar tebliğ edildiği anda adayın okulla bağlantısı sona ermektedir. Ancak yönetmelikteki düztabanlık sınıflandırması klinik ve radyolojik değerlendirmenin birlikte ele alınmasını gerektirmekte ve bu değerlendirme sürecinde hatalı kararlar verilebilmektedir. Özellikle flexible (esnek) düztabanlık ile rigid (esnek olmayan) düztabanlık ayrımının doğru yapılmaması pek çok adayın haksız yere elenmesine neden olmaktadır.
Emniyet Teşkilatı Yönetmeliğinde Düztabanlık Nasıl Değerlendirilir?
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği EK-3 Bölüm 9 ortopedi ve travmatoloji branşında düztabanlık iki temel kategori üzerinden değerlendirilmektedir. Yönetmeliğe göre flexible pes planus (esnek düztabanlık) sağlam kabul edilir ve polis öğrenciliğine engel teşkil etmez. Flexible pes planus, ayak yere basarken iç kavisin düşmesi ancak ayak yerden kaldırıldığında veya parmak ucuna kalkıldığında kavisin kendiliğinden geri oluşması durumudur. Bu tip düztabanlıkta ayağın kemik ve eklem yapısı normaldir, eğriliğe yalnızca bağ ve kas gevşekliği neden olmaktadır ve fonksiyonel bir kısıtlılık söz konusu değildir.
Buna karşılık flexible olmayan düztabanlık yönetmeliğin B Dilimi (9)(a) maddesi kapsamında öğrenciliğe engel kabul edilmektedir. Flexible olmayan (rigid) düztabanlıkta ayağın iç kavisi yere basarken düşmekte ve ayak yerden kaldırıldığında veya parmak ucuna kalkıldığında da kavis geri oluşmamaktadır. Bu durumda ayaktaki kemik yapısında, eklemlerde veya destek dokularda kalıcı bir değişiklik mevcuttur. Sağlık kurulundaki ortopedi uzmanı adayın muayenesinde öncelikle düztabanlığın flexible mi yoksa rigid mi olduğunu klinik testlerle değerlendirmekte ve bu ayrıma göre karar vermektedir. Flexible olmayan düztabanlık tespit edilen adaylar hakkında doğrudan ilişik kesme işlemi başlatılmaktadır.
Flexible Pes Planus ile Flexible Olmayan Düztabanlık Arasındaki Fark Nedir?
Flexible pes planus ile flexible olmayan düztabanlık arasındaki ayrım sağlık kurulu kararını doğrudan belirleyen en kritik faktördür. Flexible pes planusta ayağın iç kavisi yalnızca ağırlık bindirilen pozisyonda düşer ve ayak serbest bırakıldığında kavis kendiliğinden geri gelir. Bu durum klinik muayenede birkaç farklı yöntemle tespit edilmektedir. Jack testi olarak bilinen yöntemde ortopedi uzmanı adayın ayak başparmağını yukarı doğru kaldırır ve bu hareketle birlikte iç kavisin yeniden oluşup oluşmadığını gözlemler. Kavis yeniden oluşuyorsa düztabanlık flexible kabul edilir. Benzer şekilde adaydan parmak ucunda yükselmesi istenir ve bu pozisyonda kavisin belirginleşip belirginleşmediğine bakılır. Ayrıca adayın oturur pozisyonda yani ayağa ağırlık binmeden yapılan muayenede de arkın mevcut olup olmadığı değerlendirilir. Tüm bu testlerde kavisin yeniden oluşması flexible pes planus lehine yorumlanmakta ve bu durum yönetmelik kapsamında sağlam kabul edilmektedir.
Flexible olmayan düztabanlıkta ise yukarıda sayılan testlerin hiçbirinde kavis geri oluşmamaktadır. Bu durumda tarsal kemiklerde koalisyon (kemik köprüleşmesi), eklemlerde dejenerasyon veya ankiloz, peroneal kas spazmı ya da tarsal kemiklerde yapısal bozukluk gibi altta yatan patolojiler söz konusu olabilmektedir. Rigid düztabanlıkta ayak iç kavisi hem yüklü hem yüksüz pozisyonda düşük kalmakta ve bu durum kalıcı bir yapısal değişikliği göstermektedir. Sağlık kurullarında bazı durumlarda flexible ve rigid ayrımının net yapılamaması veya klinik testlerin yeterince titiz uygulanmaması nedeniyle aslında flexible olan bir düztabanlığın rigid olarak raporlanması mümkündür. Bu tür hatalı değerlendirmeler adayların haksız yere elenmesine yol açmakta ve iptal davalarında sıklıkla karşılaşılan bir durum olarak öne çıkmaktadır.
Düztabanlık Muayenesinde Radyolojik Ölçümler Nasıl Yapılır?
Sağlık kurulunda düztabanlık değerlendirmesi yalnızca klinik muayene ile sınırlı kalmayıp radyolojik ölçümlerle de desteklenmektedir. Düztabanlık şüphesi bulunan adaylardan ayağın basarak (yüklü) çekilen lateral grafisi istenir. Bu grafide ayağın iç kavis yapısını ve yüksekliğini gösteren birkaç farklı açı ölçümü yapılmaktadır. Kalkaneal pitch açısı (kalkaneus zemin açısı) bu ölçümlerin en önemlilerinden biri olup kalkaneus kemiğinin alt yüzeyine teğet çizilen çizgi ile zemin arasındaki açıyı ifade eder ve normal değeri 15 derecenin üzerinde kabul edilmektedir. Bunun yanı sıra talometatarsal açı (Meary açısı) olarak bilinen ölçümde talus kemiğinin ekseni ile birinci metatars kemiğinin ekseni arasındaki açı değerlendirilir ve bu açının normalde sıfıra yakın olması beklenir. Talus zemin açısı ise midtalar çizgi ile zemin arasındaki açıyı göstermekte olup düztabanlıkta bu açının artması beklenmektedir.
Radyolojik ölçümlerde dikkat edilmesi gereken en önemli husus grafinin doğru teknikle çekilmiş olmasıdır. Basarak çekilen grafi ile basmadan çekilen grafi arasında ciddi ölçüm farkları ortaya çıkabilmektedir çünkü ayağın kavisi ağırlık altında çökerken ağırlık kalktığında yükselebilmektedir. Sağlık kurulunda grafinin ayakta tam ağırlık bindirilerek çekilmiş olması zorunludur. Ayrıca aynı grafide farklı radyoloji uzmanları tarafından yapılan ölçümlerde bile açı değerlerinde sapmalar görülebilmektedir. Bu durum özellikle sınır değerlerde olan adaylar için ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. Bağımsız bir merkezden alınan ikinci bir radyolojik değerlendirme, sağlık kurulu raporundaki ölçümlerle karşılaştırma imkanı sağlayarak ilerleyen hukuki süreçte önemli bir delil niteliği taşıyabilmektedir.
Düztabanlık Nedeniyle İlişiği Kesilen Adaylar Ne Yapmalıdır?
Düztabanlık nedeniyle ilişiği kesilen POMEM ve PMYO adaylarının öncelikle sağlık kurulu raporundaki tanıyı ve muayene bulgularını dikkatle incelemeleri gerekmektedir. Raporda düztabanlığın flexible mi yoksa flexible olmayan (rigid) olarak mı değerlendirildiğinin açıkça belirtilip belirtilmediği kontrol edilmelidir. Klinik muayenede Jack testi, parmak ucunda yükselme testi ve oturur pozisyonda muayene bulgularının raporda yer alıp almadığı incelenmelidir çünkü bu testlerin sonuçları flexible ve rigid ayrımının temelini oluşturmaktadır. Raporda bu ayrımın yeterince açık yapılmadığı veya yalnızca radyolojik bulguya dayanılarak karar verildiği durumlarda elenme kararı hukuki açıdan tartışmaya açık hale gelmektedir. Adayların elenme kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesine iptal davası açmaları gerekmekte olup bu süre hak düşürücü niteliktedir.
İdare mahkemesi düztabanlık nedeniyle açılan iptal davalarında genellikle adayı hakem hastaneye veya Adli Tıp Kurumuna sevk ederek bağımsız bir bilirkişi incelemesi yaptırmaktadır. Bilirkişi incelemesinde adayın ayağı yeniden klinik ve radyolojik olarak değerlendirilmekte, düztabanlığın gerçekten flexible olmayan tipte olup olmadığı ve polislik mesleğini icra etmesine engel bir fonksiyonel kısıtlılık bulunup bulunmadığı tespit edilmektedir. Bilirkişi raporunda düztabanlığın flexible nitelikte olduğu veya mevcut durumun fonksiyonel bir bozukluk yaratmadığı sonucuna varılması halinde sağlık kurulunun elenme kararı hukuka aykırı bulunarak iptal edilmektedir. Dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması da büyük önem taşımaktadır çünkü eğitimden uzak kalınan sürede yaşanan dönem kaybı telafisi güç zararlara yol açabilmektedir.
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği kapsamında düztabanlık nedeniyle ilişiği kesilen adaylara yönelik iptal davası süreçlerinde Ulus Hukuk ve Danışmanlık idare hukuku alanındaki deneyimiyle hukuki destek sağlamaktadır.
