Dövme (tatuaj), TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nin EK-C Hastalıklar Listesi’nde Deri ve Zührevi Hastalıklar bölümünde Madde 29/A-1 kapsamında değerlendirilir. ASEM (Astsubay Eğitim Merkezi) adayları askeri öğrenci statüsünde olduğundan tam sağlam olma şartı aranır ve Hastalıklar Listesi’nin A dilimine giren bir dövme dahi elenme sebebi oluşturabilir. Yönetmeliğin 29. maddesi, dövmenin vücuttaki konumuna ve büyüklüğüne göre farklı kurallar öngörmektedir. Belirli bölgelerdeki dövmeler büyüklüğüne bakılmaksızın kesin elenme sebebi oluştururken, diğer bölgelerdeki dövmelerde alan hesaplaması yapılarak karar verilir.
Ekim 2024 tarihinde yönetmeliğe eklenen AÇIKLAMA-3 ile vücudun görünmeyen bölgelerindeki dövmelerin sözleşmeli erbaş ve er adaylarında sağlam kabul edileceği düzenlenmiştir. Ancak bu esneklik yalnızca sözleşmeli erbaş ve er adaylarını kapsamaktadır; ASEM adayları, subay adayları, astsubay adayları ve uzman erbaş adayları için bu istisna geçerli değildir. Dolayısıyla ASEM adaylarında görünmeyen bölgelerdeki dövmeler dahi 20 cm² sınırına tabidir ve bu sınırı aşması halinde elenme sebebi oluşturur. Bu noktada adayların başvuru öncesinde dövmelerinin bölge ve alan durumunu doğru değerlendirmeleri büyük önem taşımaktadır.
ASEM için Görünen ve Görünmeyen Bölge Ayrımı Nasıl Yapılır?
Yönetmelik, dövme değerlendirmesinde vücudu görünen ve görünmeyen olmak üzere iki bölgeye ayırmaktadır. Görünen bölgeler şunlardır: yüz bölgesi, baş bölgesi, tüm boyun, el parmak uçlarından itibaren dirsekler dahil kollarda kısa kollu gömlek ile görünen alanlar ve dizden itibaren görünen bacak alanları. Bu bölgelerdeki dövmeler boyutuna bakılmaksızın kesin elenme sebebidir; 1 cm²’lik bir dövme dahi bu bölgelerden birinde bulunuyorsa ASEM adayı elenir. Görünmeyen bölgeler ise bunların dışında kalan tüm vücut alanlarıdır: sırt, göğüs, karın, üst kol (omuz ile dirsek arası), üst bacak (kalça ile diz arası) gibi yazlık askeri üniforma ile görünmeyen bölgeler.
Görünmeyen bölgelerdeki dövmelerde sağlık kurulu alan hesaplaması yapar. ASEM adaylarında görünmeyen bölgelerdeki dövmelerin toplamı 20 cm²’yi geçmemelidir. Alan hesaplamasında dövmenin genel şekli kabaca belirlenir (daire, dikdörtgen, üçgen, yamuk gibi) ve bu geometrik şekle göre alan formülü uygulanır. Birden fazla dövme varsa her birinin alanı ayrı ayrı hesaplanır ve toplamı dikkate alınır. Uygulamada sağlık kurullarının alan hesaplama yöntemleri arasında farklılıklar bulunmaktadır; bazı kurullar dövmenin tam sınırlarını ölçerken, bazıları dövmeyi çevreleyen en küçük dikdörtgeni esas alarak hesaplama yapmaktadır. Bu ikinci yöntem dövmenin gerçek alanından daha büyük bir değer ortaya çıkarabilir ve sınırda kalan adaylarda haksız elenmeye yol açabilir.
ASEM için Dövme Sildirme Sonrası Kalan İz Engel Olur Mu?
Dövme sildirme (lazer ile tatuaj giderme) işlemi sonrasında ciltte kalan iz, yönetmelikte dövme ile aynı madde kapsamında değerlendirilmemektedir. Sildirme sonrası kalan iz, dövmenin tamamen giderilmiş olması halinde tatuaj değil sikatris (yara izi) olarak sınıflandırılır. Sikatrisler de Madde 29/A-1 kapsamında yer almakla birlikte, alan sınırları dövmeden farklıdır: yüz bölgesinde 4 cm²’den, diğer bölgelerde 20 cm²’den büyük sikatrisler elenme sebebidir. Dolayısıyla görünen bölgedeki bir dövmeyi sildiren adayda kalan izin 4 cm² veya 20 cm² sınırını aşıp aşmadığına bakılır.
Ancak burada kritik olan husus, sildirme işleminin ne kadar başarılı olduğudur. Lazer ile dövme sildirme işlemi çoğu zaman dövmeyi tamamen gidermez; boya pigmentlerinin bir kısmı ciltte kalabilir ve dövmenin silik de olsa izleri görünebilir. Sağlık kurullarının bir kısmı, sildirme sonrası hâlâ dövme izleri görülebilen durumları tatuaj olarak değerlendirmeye devam etmektedir. Bu durumda görünen bölgedeki sildirme izi, boyutuna bakılmaksızın elenme sebebi olarak yorumlanabilir. Öte yandan dövmenin tamamen giderildiği ve ciltte yalnızca dövmeyle ilişkili olmayan bir skar dokusunun kaldığı durumlarda, dermatolog bu izi sikatris olarak raporlayabilir. Sildirme düşünen ASEM adaylarının işlemi mümkün olduğunca erken başlatması ve sağlık kurulu muayenesinden yeterli süre önce tamamlanmış olması, izin olgunlaşması ve minimal düzeye inmesi açısından önemlidir.
Dövme Nedeniyle ASEM’den Elenme Halinde İptal Davası
Dövme nedeniyle ASEM’den elenen adaylar, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık karşılaşılan hukuka aykırılıklar arasında alan hesaplamasının hatalı yapılması, dövmeyi çevreleyen dikdörtgen yönteminin kullanılarak gerçek alandan büyük değer çıkarılması, sildirme sonrası kalan izin hâlâ tatuaj olarak kodlanması ve bölge ayrımının yanlış uygulanması yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, dövme nedeniyle ASEM sağlık kurulundan olumsuz rapor alan adaylara iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek dermatoloji uzmanınca dövmenin bölge ve alan değerlendirmesinin yeniden yapılmasını isteyebilmektedir. Alan hesaplamasında hata veya bölge ayrımında yanlış uygulama tespit edilmesi halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
