Burun ameliyatı, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde ameliyatın türüne ve amacına göre farklı maddelerde değerlendirilir. Septoplasti (burun septum düzeltme ameliyatı), septum deviasyonuna bağlı solunum güçlüğünü gidermek amacıyla yapılan fonksiyonel bir ameliyattır ve KBB (Kulak Burun Boğaz) Hastalıkları bölümünde ele alınır. Rinoplasti ise burnun dış yapısına yönelik estetik veya rekonstrüktif bir ameliyat olup Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi bölümünde değerlendirilir. Septoplasti ile rinoplastinin birlikte yapıldığı septorinoplasti ameliyatı ise her iki bölümü de ilgilendirmektedir. Askeri öğrenci adaylarında burun ameliyatı geçmişinin elenme sebebi olup olmadığı, ameliyatın amacına, sonucuna ve solunum fonksiyonlarının korunup korunmadığına göre belirlenir.
Yönetmeliğin Beşinci Bölümü’ndeki Madde 35’te askeri öğrenci adayları için özel bir düzenleme yer almaktadır: “solunum sıkıntısı yapmayan nasal septum deviasyonları sağlam kabul edilir” hükmü, hem mevcut septum deviasyonu olan hem de septoplasti ameliyatı geçirmiş adaylar açısından önemli bir referans noktasıdır. Bu hükme göre, ameliyat sonrası solunum fonksiyonları normal olan ve burun hava yolunda tıkanıklık bulunmayan adaylar sağlam kabul edilmelidir. Ancak uygulamada sağlık kurullarının bir kısmı ameliyat geçmişini tek başına değerlendirmeye alarak olumsuz rapor düzenleyebilmektedir.
Septoplasti ve Rinoplasti Arasındaki Fark Nasıl Değerlendirilir?
Septoplasti, burun içindeki septumun (bölme duvarı) eğriliğini düzeltmek amacıyla yapılan fonksiyonel bir ameliyattır ve yönetmelikte KBB Hastalıkları bölümünde Madde 22 kapsamında değerlendirilir. Madde 22/A-1’de “konka hipertrofileri, burun polipleri, nefes alma ve konuşmayı güçleştiren burun boşluklarının septum eğrilikleri ve çıkıntıları” hafif düzeyde KBB hastalıkları olarak A diliminde yer almaktadır. Septoplasti ameliyatı başarılı olmuş, solunum fonksiyonları düzelmiş ve ameliyat sonrası herhangi bir komplikasyon gelişmemiş adaylarda septoplasti geçmişi Madde 35’teki “solunum sıkıntısı yapmayan nasal septum deviasyonları sağlam kabul edilir” hükmü kapsamında değerlendirilebilir.
Rinoplasti ise burnun dış yapısını değiştirmeye yönelik bir ameliyattır ve Hastalıklar Listesi’nin Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi bölümünde Madde 25/A-2 kapsamında ele alınır. Madde 25/A-2’de “ameliyatla düzeltilebilen burnun doğuştan büyüklükleri, şekil bozuklukları, anomalileri, sonradan olma kusurları ile çeşitli nedenlerle meydana gelmiş burun ucu şekil bozuklukları” A diliminde yer almaktadır. Sağlık kurullarında burun ameliyatı geçmişi sorgulandığında KBB uzmanı burun içi muayene ve endoskopi ile solunum fonksiyonlarını değerlendirirken, varsa dış yapıdaki değişiklikler de incelenir. Ameliyatın ne zaman yapıldığı, nedeninin fonksiyonel mi yoksa estetik mi olduğu ve ameliyat sonrası komplikasyon gelişip gelişmediği raporda belirtilir.
Burun Ameliyatı Yönetmelikte Hangi Madde Kapsamındadır?
Burun ameliyatları yönetmelikteki birden fazla maddeyi ilgilendirmektedir. KBB bölümünde septum deviasyonu ve burun tıkanıklığı ile ilgili durumlar Madde 22’de düzenlenmiştir. Madde 22/A-1 kapsamında hafif düzeyde konka hipertrofileri, burun polipleri ve septum eğrilikleri A diliminde yer alır. Madde 22/B kapsamında nefes almayı zorlayan septum perforasyonları, ciddi septum eğrilikleri ve ameliyat sonrası komplikasyonlar B diliminde yer alır. Madde 22/D kapsamında ise tedavisi olanaksız burun boşluğu hastalıkları, ileri derecede tıkanıklık ve malign tümörler D diliminde yer alır.
Plastik cerrahi bölümünde Madde 25/A-2’de burnun şekil bozuklukları ve bunların ameliyatla düzeltilebilir olması A diliminde yer almaktadır. Madde 25/B’de ise ameliyatla düzeltilmesi olanaksız burun şekil bozuklukları, yüzde önemli derecede şekil bozukluğu yapan durumlar B diliminde yer alır. Askeri öğrenci adaylarında A dilimine giren bir hastalık dahi tam sağlam olma şartını bozduğundan elenme sebebi olabilir; ancak Madde 35’teki sağlam kabul hükmü burada devreye girmektedir. Septoplasti veya septorinoplasti geçirmiş ve ameliyat sonrası solunum fonksiyonları tamamen normal olan bir adayda Madde 35’teki istisna uyarınca sağlam kabul edilmesi gerekmektedir. Sağlık kurullarının bu hükmü uygulayıp uygulamadığı pratikte farklılık göstermektedir.
Burun Ameliyatı Uzman Erbaş Olmaya Engel Midir?
Uzman erbaş adaylarında burun ameliyatı değerlendirmesi, EK-D Değerlendirme Çizelgesi’ne göre başvurulan sınıfın muharip veya yardımcı oluşuna göre farklılık gösterir. Muharip sınıflarda tam sağlam olma şartı arandığından, A dilimine giren septum deviasyonu veya ameliyat geçmişi elenme sebebi oluşturabilir. Yardımcı sınıflarda ise A dilimine giren hafif düzeyde burun patolojileri kabul edilebilir ve septoplasti geçmişi engel teşkil etmeyebilir.
Uzman erbaş alımlarında KBB muayenesi sırasında burun endoskopisi yapılır ve septumun durumu, konkaların büyüklüğü ve nazal hava yolunun açıklığı değerlendirilir. Septoplasti ameliyatı geçirmiş adaylarda ameliyat sonrası septumda rezidüel (kalan) eğrilik, sinesi oluşumu, septal perforasyon veya burun tıkanıklığı devam edip etmediği incelenir. Ameliyat başarılı olmuş ve solunum fonksiyonları normal olan adaylarda sağlam rapor verilmesi gerekmektedir. Rinoplasti geçirmiş adaylarda ise dış burun yapısındaki değişiklikler, burun ucu simetrisi ve estetik ameliyata bağlı komplikasyonlar (kalınlaşmış cilt, kıkırdak asimetrisi) ayrıca değerlendirilir.
Burun Ameliyatı Subay ve Astsubay Olmaya Engel Midir?
Dış kaynaktan alınacak subay ve astsubay adaylarında burun ameliyatı değerlendirmesi, uzman erbaş adaylarındaki prensiplerle paraleldir. Muharip sınıflarda tam sağlam olma şartı nedeniyle A dilimine giren ameliyat geçmişi elenme sebebi oluşturabilirken, yardımcı sınıflarda kabul edilebilir. Ancak Madde 35’teki “solunum sıkıntısı yapmayan nasal septum deviasyonları sağlam kabul edilir” hükmü tüm aday türlerini kapsadığından, septoplasti sonrası solunum fonksiyonları normal olan adaylarda sınıf fark etmeksizin sağlam rapor verilmesi gerekmektedir.
Görevdeki muvazzaf subay ve astsubaylarda burun ameliyatı görev sırasında veya görev öncesinde geçirilmiş olabilir. A dilimine giren ameliyat geçmişi görev yapmaya engel sayılmaz. B dilimine giren durumlar (ciddi septum perforasyonu, ameliyat komplikasyonları) sınıf değişikliği gerektirebilir. Sözleşmeli er veya uzman erbaştan astsubaylığa geçiş yapacak personelde ise burun ameliyat geçmişi yeniden değerlendirilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, geçiş sınavından önce ameliyat geçirmiş personelde ameliyatın nedeninin ve sonucunun yeniden sorgulanmasıdır.
Burun Ameliyatı Nedeniyle Elenme Halinde İtiraz Süreci
Burun ameliyatı geçmişi nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen adaylar, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. İtiraz halinde farklı bir sağlık kuruluşunda KBB uzmanınca yeniden muayene yapılır. İtiraz sürecinde adayların ameliyat epikrizini, ameliyat sonrası kontrol raporlarını ve varsa solunum fonksiyon testi (rinomanometri) sonuçlarını hazır bulundurması büyük önem taşımaktadır.
İtiraz aşamasında dikkat edilmesi gereken en önemli husus, sağlık kurulunun solunum fonksiyonlarını objektif olarak değerlendirip değerlendirmediğidir. Burun hava yolu açıklığı rinomanometri veya akustik rinometri ile objektif olarak ölçülebilir. Sağlık kurullarının bir kısmı bu testleri uygulamadan yalnızca fizik muayene bulgusuna dayanarak karar vermektedir. Ameliyat sonrası solunum fonksiyonlarının normal olduğunu gösteren objektif test sonuçları, itiraz ve dava süreçlerinde güçlü bir kanıt oluşturmaktadır.
Burun Ameliyatı Nedeniyle Elenme Halinde İptal Davası
Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık ileri sürülen hukuka aykırılık gerekçeleri arasında sağlık kurulunun Madde 35’teki “solunum sıkıntısı yapmayan nasal septum deviasyonları sağlam kabul edilir” hükmünü uygulamaması, ameliyat geçmişini tek başına elenme sebebi yaparak solunum fonksiyonlarını değerlendirmeden karar vermesi ve septoplasti ile rinoplasti arasındaki ayrımı yapmadan genel bir olumsuz kodlama yapması yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, burun ameliyatı nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan askeri öğrenci, subay, astsubay ve uzman erbaş adaylarına iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek KBB uzmanınca burun endoskopisi ve rinomanometri uygulanmasını isteyebilmektedir. Solunum fonksiyonlarının normal olduğunun objektif testlerle kanıtlanması halinde olumsuz rapor iptal edilebilmekte ve adayın yeniden değerlendirilmesine karar verilebilmektedir.
