ASEM (Astsubay Meslek Yüksekokulu) adaylık sürecinde dahiliye (iç hastalıkları) muayenesi, adayın metabolik, endokrin, hematolojik, hepatik, renal ve kardiyovasküler sistemlerinin kapsamlı değerlendirmesidir. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431 BKK) madde 35-36, öğrenci adaylarının “tam sağlam” olmasını ve zorunlu tetkiklerin tamamlanmasını şart koşar. Hepatit, diyabet, hipertansiyon, tiroid bozuklukları, anemi, böbrek hastalıkları ve karaciğer fonksiyon bozuklukları farklı kriterlere tabidir. Bu kapsamlı rehberde; ASEM dahiliye şartları, zorunlu tetkikler, referans aralıkları, hastalık bazlı değerlendirme tabloları, itiraz ve iptal davası süreci ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
ASEM Dahiliye Şartları 2026 Nedir?
TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne göre dahiliye değerlendirmesi
ASEM dahiliye muayenesi, TSK SYY madde 35 (tam sağlam şartı) ve madde 36 (zorunlu tetkikler) çerçevesinde yapılır. Muayenede klinik muayene (palpasyon, oskültasyon, perküsyon), kapsamlı kan tetkikleri, idrar tahlili, batın ultrasonografisi, akciğer grafisi ve EKG birlikte değerlendirilir. Hastalıklar Listesi’nin sindirim sistemi (m. 43-47), dolaşım sistemi (m. 42), endokrin/metabolik (m. 33-34), hematoloji (m. 35-37), böbrek/üriner (m. 48-51) ve enfeksiyon (m. 40-41) maddeleri uygulanır.
Heyet raporunda “A, B, C, D Dilimi” ne anlama gelir?
| Dilim | Anlam | ASEM Adayı Sonucu | Dahiliye Örneği |
|---|---|---|---|
| A Dilimi | Hafif / sağlam | Astsubay olur | Hafif enzim yüksekliği (<2x), tedaviyle iyileşmiş tiroid |
| B Dilimi | Orta derecede | Astsubay olamaz (adaylar) | Hepatit B taşıyıcılığı, kontrollü diyabet |
| C Dilimi | Tedavi/nekahet | Astsubay olamaz | Dahiliye hastalıklarının tedavi sürecindeki halleri |
| D Dilimi | Ağır / kalıcı | Kesin olarak astsubay olamaz | İnsüline bağımlı diyabet, kronik böbrek yetmezliği, siroz |
ASEM Zorunlu Dahiliye Tetkikleri ve Referans Aralıkları
Yönetmelik Kaynağı (TSK SYY m. 36): Her öğrenci adayına yapılması zorunlu tetkikler: (a) Akciğer grafisi, direkt üriner sistem grafisi, (b) HBsAg, Anti-HCV, Anti-HIV, (c) Tam kan sayımı ve sedimantasyon, (ç) Tam idrar muayenesi, (d) Üre, kreatinin, AST, ALT, ALP, LDH, GGT, bilirubinler, TSH, total kolesterol, trigliserit, (e) Açlık kan şekeri, (f) Ultrasonografi, (g) EKG.
| Tetkik | Normal Referans Aralığı | Sınırda Değer | Elenme Riski |
|---|---|---|---|
| Açlık Kan Şekeri | 70-100 mg/dL | 100-125 mg/dL (prediyabet) | ≥126 mg/dL (diyabet tanısı) |
| AST (SGOT) | 0-40 U/L | 40-80 U/L (<2x normal) | >80 U/L (2x+ normal) detaylı inceleme |
| ALT (SGPT) | 0-41 U/L | 41-82 U/L (<2x normal) | >82 U/L (2x+ normal) detaylı inceleme |
| Total Bilirübin | 0.1-1.2 mg/dL | 1-3 mg/dL (hafif hiperbilirübinemi) | >3 mg/dL detaylı inceleme |
| Üre | 17-43 mg/dL | 44-60 mg/dL | >60 mg/dL böbrek değerlendirme |
| Kreatinin | 0.7-1.3 mg/dL (erkek) | 1.3-1.5 mg/dL | >1.5 mg/dL böbrek fonksiyon testi |
| TSH | 0.27-4.2 mIU/L | Sınır değerlerde kontrol | Belirgin anormallikte tiroid değerlendirme |
| Hemoglobin | 13.5-17.5 g/dL (erkek) / 12-16 g/dL (kadın) | 12-13.5 g/dL (erkek) hafif anemi | <12 g/dL (erkek) anemi araştırma |
| HBsAg | Negatif | – | Pozitif = Hepatit B taşıyıcı/enfeksiyon |
| Anti-HCV | Negatif | – | Pozitif = Hepatit C değerlendirme |
| Anti-HIV | Negatif | – | Pozitif = kesin elenme |
| Kolesterol | <200 mg/dL | 200-239 mg/dL sınırda yüksek | ≥240 mg/dL yüksek (ek değerlendirme) |
| Trigliserit | <150 mg/dL | 150-199 mg/dL sınırda | ≥200 mg/dL (ek değerlendirme) |
| Sedimantasyon (ESR) | 0-15 mm/saat (erkek) / 0-20 (kadın) | Hafif yükseklik | Belirgin yükseklik (enflamasyon araştırma) |
Hastalıklar Listesine göre; fonksiyon testlerinde bozukluğa neden olmamış veya normalin üst sınırının 2 katından az olan enzim yükseklikleri ile seyreden yağlı karaciğer, A diliminde sağlam kabul edilir. Yani AST 40-80 U/L veya ALT 41-82 U/L aralığında olup başka patoloji yoksa elenme sebebi oluşturmaz. Ayrıca total bilirübin 1-3 mg/dL arası olan ve diğer karaciğer fonksiyon testleri tamamen normal bulunan hafif hiperbilirübinemiler de A diliminde değerlendirilir (Gilbert sendromu gibi).
Dahiliye Hastalıkları ve ASEM Değerlendirme Kriterleri
| Hastalık / Durum | Dilim | ASEM Sonucu | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Hafif enzim yüksekliği (<2x normal) | A (sağlam) | Uygun | Fonksiyon bozukluğu yok, yağlı karaciğer |
| Hafif hiperbilirübinemi (1-3 mg/dL, testler normal) | A (sağlam) | Uygun | Gilbert sendromu vb. |
| Tedaviyle iyileşmiş tiroid hastalığı | A | Uygun | Salgı bozukluğu belirtisi yok |
| İdiopatik glikozüri (diyabet dışı) | A | Uygun | Kan şekeri normal |
| Tedaviyle iyileşmiş ülser/gastrit | A | Uygun | Pasaj ve mukoza normal |
| Hepatit B taşıyıcılığı (HBsAg pozitif) | B-D | Elenme | Viral yüke ve karaciğer durumuna göre |
| Hepatit C (Anti-HCV pozitif) | B-D | Elenme | Tedavi durumuna göre |
| HIV pozitif | D | Kesin elenme | – |
| Tip 1 Diyabet (insüline bağımlı) | D | Kesin elenme | m. 38 “öğrenciliğe devam edemez” |
| Tip 2 Diyabet (ilaçla kontrol) | B-D | Elenme | Kronik hastalık |
| Kontrol altında olmayan hipertansiyon | B-D | Elenme | Sistol >150 ve/veya diastol >95 |
| Kronik böbrek yetmezliği | D | Kesin elenme | m. 43 uzun süreli tedavi |
| Karaciğer sirozu | D | Kesin elenme | – |
| Talasemi majör | D | Kesin elenme | Kronik transfüzyon ihtiyacı |
| Talasemi minör (taşıyıcı) | A-B | Değerlendirmeye bağlı | Hemoglobin düzeyine göre |
Hepatit (B ve C) ASEM’e Engel mi?
Hepatit B taşıyıcılığı nasıl değerlendirilir?
HBsAg pozitif çıkan adaylar detaylı değerlendirmeye alınır. İnaktif taşıyıcılık (HBV DNA düşük, karaciğer enzimleri normal, biyopside fibrozis minimal) ile aktif enfeksiyon farklı değerlendirilir. Ancak öğrenci adaylarında “tam sağlam” şartı arandığından HBsAg pozitifliği genellikle B dilimine girer ve elenme sebebi oluşturur. TSK SYY m. 76’da sivil personel için de “hepatit B bulunmamalı” hükmü yer alır.
Hepatit C tedavi görmüş adaylar kabul edilir mi?
Anti-HCV pozitif çıkan adaylarda HCV RNA testi yapılır. Tedaviyle kalıcı viral yanıt (SVR) elde edilmiş ve karaciğer fonksiyonları normal olan adaylar tartışmalıdır. Öğrenci adaylarında “tam sağlam” şartı katı uygulandığından tedavi görmüş hepatit C genellikle B diliminde değerlendirilir.
Şeker Hastalığı (Diyabet) ASEM’de Nasıl Değerlendirilir?
Diyabet, ASEM adaylığında kesin elenme nedenlerinden biridir. TSK SYY m. 38’de “tedavisi mümkün olmayan hastalıkları nedeniyle beden eğitimi ile askeri veya mesleki eğitim derslerine devamlı şekilde katılamayacaklar” arasında diyabet açıkça sayılmıştır. Tip 1 diyabet (insüline bağımlı) D diliminde kesin elenme sebebidir. Tip 2 diyabet (ilaçla kontrol altında) da B-D diliminde değerlendirilerek elenme kararı verilir. Prediyabet (açlık kan şekeri 100-125 mg/dL) durumunda ise OGTT (oral glukoz tolerans testi) yapılarak kesin tanı konur.
Hipertansiyon, Tiroid ve Diğer Dahiliye Hastalıkları
Hipertansiyon hangi seviyede elenme sebebi?
Sistolik arteriyel kan basıncı 150 mmHg, diyastolik kan basıncı 95 mmHg’nin üzerinde olması elenme gerekçesi oluşturur. Labil hipertansiyon (değişken tansiyon) A diliminde değerlendirilebilir. Sistol 90-150 mmHg ve diastol 90-95 mmHg arası A dilimi olarak kabul edilir.
Tiroid hastalıkları ASEM’i etkiler mi?
Tıbbi tedavi ya da ameliyatla iyileşmiş ve salgı bozukluğu belirtisi vermeyen tiroid bezi hastalıkları A diliminde sağlam kabul edilir. Aktif hipo/hipertiroidi, ilaç tedavisi devam eden tiroid hastalığı ise B-C dilimine girebilir.
Dahiliye Ameliyatları ve Tedavi Geçmişi ASEM’e Engel mi?
| Ameliyat / Tedavi | Dilim | Sonuç | Koşul |
|---|---|---|---|
| Kolesistektomi (safra kesesi, laparoskopik) | A (sağlam) | Uygun | Komplikasyon yok, sindirim fonksiyonu normal |
| Apandektomi (komplikasyonsuz) | A (sağlam) | Uygun | Komplikasyon yok |
| Laparotomi (komplikasyonsuz) | A | Uygun | Karın travması/ameliyat, komplikasyon yok |
| Tiroid ameliyatı (salgı bozukluğu yok) | A | Uygun | Tedaviyle iyileşmiş, hormon normal |
| Böbrek taşı ameliyatı (ESWL/lazer) | A-B | Değerlendirmeye bağlı | Fonksiyon normal, taş yok |
| Hepatit tedavisi (SVR elde edilmiş) | B | Değerlendirmeye bağlı | Karaciğer fonksiyonu normal |
| Kronik hastalık nedeniyle sürekli ilaç | B-D | Elenme | Kronikleşebilecek/artabilecek hastalık |
ASEM Dahiliye Muayenesi Nasıl Yapılır? Süreç Adım Adım
ASEM Dahiliye Nedeniyle Elenen Adaylar Ne Yapmalı? (İtiraz ve Dava)
| Kriter | Bilgi |
|---|---|
| İtiraz Süresi | Tebliğden itibaren 3 iş günü (aday) / 30 gün (mevcut öğrenci) |
| İtiraz Yeri | İl Sağlık Müdürlüğü’ne dilekçe |
| Hakem Hastane | Ek-12 listesindeki farklı hastane (tüm tetkikler tekrarlanır) |
| İptal Davası | Kesinleşen rapordan itibaren 60 gün – Ankara İdare Mahkemesi |
| YD Talebi | Mutlaka talep edilmeli |
| Bilirkişi | Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesi dahiliye/gastroenteroloji öğretim üyesi |
| Dava Süresi | YD: 15-30 gün, esas karar: 6-12 ay |
Karaciğer enzimleri (AST, ALT), stres, yoğun egzersiz, ilaç kullanımı ve beslenme faktörlerinden geçici olarak etkilenebilir. Muayene günü yüksek çıkan bir değerin 1-2 hafta sonra tekrarlanan testte normal çıkması mümkündür. Bu nedenle sınırda değerlerde bağımsız hastaneden alınan güncel tetkik sonuçları dava dosyasında güçlü delil oluşturur.
ASEM Dahiliye Sürecinde En Kritik Hatalar
Kronik hastalığı gizlemenin sonuçları
e-Nabız kayıtları, SGK ilaç temin kayıtları ve hastane başvuruları sağlık kurulunca incelenir. Kronik hastalığı gizlemeye çalışmak, tespit edildiğinde elenme gerekçesini güçlendirir. İlaç kullanım geçmişi eczane kayıtlarından da doğrulanabilir.
Eksik veya yanlış sağlık beyanı
Sağlık formunda verilen yanlış bilgi tespit edildiğinde güven ihlali olarak değerlendirilebilir. Doğru beyan vermek ve mevcut durumu tıbbi belgelerle desteklemek en sağlıklı yaklaşımdır.
E-Nabız ve Geçmiş Dahiliye Kayıtlarının Etkisi
Hepatit geçirmiş olmak ASEM’de risk oluşturur mu?
Geçmişte akut hepatit geçirmiş ancak tam iyileşmiş (HBsAg negatife dönmüş, Anti-HBs pozitif, karaciğer fonksiyonları normal) adaylar mevcut duruma göre değerlendirilir. Tam iyileşme belgelendiğinde A diliminde kabul edilebilir. Ancak kronik hepatit taşıyıcılığı farklıdır.
Çocuklukta geçirilen hastalıklar ASEM’i etkiler mi?
Çocuklukta geçirilen ve tam iyileşmiş hastalıklar (akut hepatit A, enfeksiyöz mononükleoz vb.) mevcut durum esas alınarak değerlendirilir. Sekel kalmamış ve fonksiyon bozukluğu olmayan durumlarda elenme gerekçesi oluşturmaz.
