Antidepresan kullanım geçmişi, subay ve astsubay adaylarının sağlık kurullarında en sık karşılaştığı ve en çok endişe duyduğu konulardan biridir. Yönetmelik, antidepresan kullanımını bağımsız bir madde olarak düzenlememektedir; bu kullanım, Hastalıklar Listesi’nin 16/A-1 maddesi (geçirilmiş nevrotik bozukluklar) kapsamında psikiyatri geçmişinin bir parçası olarak değerlendirilir. SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarında sağlık kurulları, adayın e-Nabız kayıtlarını ve Medula reçete geçmişini inceleyerek geçmişte antidepresan ilaç (SSRI grubu: Lustral, Cipralex, Prozac; SNRI grubu: Efexor, Cymbalta ve benzeri preparatlar) reçete edilip edilmediğini tespit eder. Antidepresan reçetesinin varlığı, büyük çoğunlukla psikiyatri polikliniğine başvurunun ve dolayısıyla 16/A-1 kapsamında bir psikiyatrik tanı kaydının göstergesi olarak yorumlanmaktadır.
Antidepresan kullanımının tek başına kesin elenme sebebi olmadığını bilmek kritik öneme sahiptir. 10 Ekim 2024 ve 13 Eylül 2025 tarihlerinde yapılan yönetmelik değişiklikleriyle 16/A-1 maddesine eklenen AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2, geçmiş antidepresan kullanımının belirli koşulların sağlanması halinde elenme sebebi oluşturmayacağını açıkça ortaya koymaktadır. Ancak uygulamada sağlık kurullarının bir kısmı hâlâ e-Nabız’da antidepresan reçetesi görmesi üzerine AÇIKLAMA koşullarını değerlendirmeden doğrudan olumsuz rapor düzenlemektedir.
Aktif Kullanım ile Geçmiş Kullanım Arasındaki Fark
Antidepresan değerlendirmesinde belirleyici olan birinci ayrım, ilacın hâlâ kullanılıp kullanılmadığıdır. Hâlihazırda antidepresan kullanan yani aktif reçetesi devam eden adaylar, sağlık kurullarınca aktif psikiyatrik tedavi altında kabul edilir. Bu durum, adayın ruh sağlığı açısından tam sağlam olmadığını gösterdiğinden SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarında kesin elenme sebebidir. İlacın türü, dozu veya ne amaçla kullanıldığı bu değerlendirmeyi değiştirmez; aktif kullanımın kendisi belirleyicidir.
Geçmişte antidepresan kullanmış ancak tedavisini tamamlamış ve hâlihazırda ilaç kullanmayan adaylarda ise değerlendirme çok daha karmaşık ve nüanslıdır. Burada sağlık kurulunun yapması gereken, AÇIKLAMA-1 kapsamındaki değerlendirme prosedürünü adım adım uygulamaktır. Geçmiş antidepresan kullanımının elenme sebebi oluşturup oluşturmayacağı; kullanımın süresi, geçmiş psikiyatrik tanının reaktif niteliği, tıbbi kayıtlardaki ağırlaştırıcı unsurların varlığı ve muayene anındaki ruhsal duruma göre belirlenmektedir. Fiilen hiç kullanılmamış ya da birkaç hafta içinde kesilen bir antidepresan reçetesi ile yıllarca süren kronik antidepresan tedavisi arasında hukuki ve tıbbi açıdan dağlar kadar fark bulunmakta; ancak sağlık kurullarının bir kısmı bu ayrımı yapmaksızın her iki durumu da aynı şekilde değerlendirmektedir.
Son 3 Yıl ve 3 Ay Kuralı Antidepresan İçin Nasıl Uygulanır?
13 Eylül 2025 tarihli güncel yönetmelik düzenlemesine göre SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarında antidepresan geçmişi değerlendirmesinde iki koşul birlikte aranmaktadır. AÇIKLAMA-1 kapsamında geçmiş tedavinin 3 aydan kısa sürmüş olması gerekmektedir. AÇIKLAMA-2 kapsamında ise sağlık kuruluna başvuru tarihinden geriye dönük son 3 yılda psikiyatrik bir tanı veya tedavi kaydı bulunmaması şartı aranmaktadır. Her iki koşulun da birlikte sağlanması zorunludur; yalnızca birini sağlamak yeterli değildir.
Pratikte bu şu anlama gelir: 4 yıl önce sınav stresi nedeniyle psikiyatri polikliniğine başvuran ve 6 haftalık antidepresan tedavisi alan bir SUEM veya JSGF adayı, son 3 yılda herhangi bir psikiyatrik kayıt yoksa ve muayene anında psikopatolojik bulgu saptanmıyorsa sağlam kabul edilmelidir. Öte yandan 2 yıl önce antidepresan kullanan bir aday, tedavi süresi 3 aydan kısa olsa dahi son 3 yıl kuralını karşılamadığından AÇIKLAMA-2 kapsamında değerlendirilemez. “3 ay” hesaplamasında kritik olan, ilk psikiyatri polikliniği girişi ile son giriş ya da son reçete tarihi arasındaki sürenin değil, fiili tedavi süresinin esas alınmasıdır. Sağlık kurullarının bir kısmı bu hesaplamayı poliklinik giriş tarihleri üzerinden yaparak adayın aleyhine sonuçlar doğurabilmektedir.
SUEM ve JSGF Adaylarında Antidepresan Geçmişi Değerlendirmesi
SUEM ve JSGF adaylarında antidepresan geçmişi değerlendirmesi Jandarma bünyesindeki sağlık kurullarınca yürütülmektedir. Bu adaylar askeri öğrenci statüsünde olduğundan ve dış kaynak adaylarla aynı AÇIKLAMA kapsamında değerlendirildiğinden, 3 ay ve son 3 yıl kurallarının ikisi de birlikte uygulanmaktadır. SUEM ve JSGF’ye başvuran adayların büyük çoğunluğunu üniversite mezunu genç kişiler oluşturmaktadır. Bu yaş grubunda üniversite sınavı hazırlık dönemi ve üniversite yıllarındaki geçici stres dönemlerine bağlı psikiyatri başvuruları son derece yaygındır; bir kez yazılmış antidepresan reçetesi e-Nabız’da yıllarca kalıcı iz bırakmaktadır.
SUEM ve JSGF adaylarında sıkça karşılaşılan bir durum, adayın reçete edilen antidepresanı hiç kullanmamasına rağmen sağlık kurulunun bu reçeteyi tedavi geçmişi olarak kayıt altına almasıdır. Tıbbi açıdan fiilen kullanılmamış bir ilaç, tedavi olarak kabul edilmemelidir; ancak e-Nabız kayıtlarında yalnızca reçete tarihi ve ilaç adı görünmekte, ilacın kullanılıp kullanılmadığına dair bilgi yer almamaktadır. Bu nedenle adayların itiraz sürecinde reçetenin fiilen kullanılmadığını ya da kısa sürede kesildiğini belgeleyebilmeleri önemli bir hukuki argüman oluşturmaktadır.
JAMYO Adaylarında Antidepresan Geçmişi Değerlendirmesi
JAMYO adaylarında antidepresan geçmişi değerlendirmesi SUEM ve JSGF adaylarıyla aynı kurallara tabidir. 3 ay ve son 3 yıl kuralları birlikte aranmakta, AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 koşullarının tamamı sağlanmadıkça antidepresan geçmişi elenme sebebi oluşturmaktadır.
JAMYO başvurularında özellikle dikkat çeken bir durum, mevcut Jandarma personelinin geçiş başvurularında yaşadığı sorunlardır. Jandarma bünyesinde uzman erbaş veya sözleşmeli er olarak görev yaparken askerlik döneminde uyum güçlüğü veya geçici stres nedeniyle antidepresan kullanan personel, bu kaydın JAMYO geçiş muayenesinde karşısına çıkmasıyla elenebilmektedir. Burada kritik olan husus, antidepresan kullanımının ne zaman gerçekleştiğidir: sağlık kuruluna başvuru tarihinden 3 yıldan daha önce olan ve tedavisi 3 aydan kısa süren kullanımlar için AÇIKLAMA koşullarının değerlendirilmesini talep etmek, adayın hukuki açıdan en güçlü savunma hattını oluşturmaktadır.
Antidepresan Geçmişi Nedeniyle Subaylıktan Elenme Halinde İtiraz ve İptal Davası Süreci
Antidepresan geçmişi nedeniyle olumsuz sağlık raporu verilen SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adayları, raporun tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz etmelidir. Hakem hastane kararı da olumsuz ise 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda en sık karşılaşılan hukuka aykırılıklar arasında sağlık kurulunun AÇIKLAMA-1 ve AÇIKLAMA-2 koşullarını değerlendirmeden doğrudan olumsuz rapor vermesi, fiilen kullanılmamış veya çok kısa süre kullanılmış ilacın kronik tedavi geçmişi gibi yorumlanması, 3 aylık sürenin poliklinik giriş tarihleri üzerinden hatalı hesaplanması ve muayene anında psikopatolojik bulgu saptanmamasına rağmen yalnızca reçete kaydına dayanılarak karar verilmesi yer almaktadır.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık, antidepresan geçmişi nedeniyle olumsuz sağlık raporu alan SUEM, JAMYO, JSGF ve dış kaynak subay/astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası sürecinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu davalarda mahkeme, adayı üniversite hastanesine sevk ederek güncel psikiyatrik muayene ve psikometrik değerlendirme yaptırabilmekte; sağlık kurulunun yönetmelik değişikliklerini uygulamadığının tespiti halinde olumsuz raporu iptal edebilmektedir.
