Almanya’daki Aile Mahkemesi (Familiengericht) tarafından verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması ve tenfizi için 5718 sayılı MÖHUK’un 53. maddesi uyarınca belirli belgelerin eksiksiz sunulması zorunludur. Gerekli belgeler şunlardır: Alman mahkemesi tarafından verilen boşanma kararının (Beschluss) kesinleşme şerhli (Rechtskräftig) aslı veya mahkemece onaylı örneği, kararın kesinleştiğini gösteren ve mahkeme tarafından ayrıca düzenlenen kesinleşme belgesi, bu belgelere Almanya’daki yetkili makamdan alınan Apostil şerhi, tüm Almanca belgelerin yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilerek noter veya konsolosluk tasdiki yapılmış tercümeleri, tarafların nüfus kayıt örnekleri ve davayı avukat aracılığıyla takip ettirmek isteyenlerin konsolosluktan düzenleyeceği özel yetkili vekaletname. Belgelerdeki eksiklik, davanın uzamasına veya usulden reddine yol açabilmektedir.
Vekaletname konusunda dikkat edilmesi gereken önemli bir husus bulunmaktadır. Tenfiz davası için düzenlenecek vekaletname genel bir vekaletname değildir. Vekaletnamede yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi davası açma, takip etme, kabul etme veya feragat etme yetkilerinin açıkça yer alması gerekmektedir. Konsoloslukta düzenlenen vekaletname, Türk noterliğinde düzenlenen vekaletname ile aynı hukuki geçerliliğe sahip olup ayrıca apostil şerhi alınmasına gerek bulunmamaktadır. Almanya’da bulunan Türk vatandaşları, Frankfurt, Berlin, Stuttgart, Münih, Köln, Hamburg, Hannover, Karlsruhe, Münster veya Nürnberg Başkonsolosluklarına başvurarak hem vekaletname düzenletebilir hem de gerekli belge tasdik işlemlerini yaptırabilmektedir.
Almanya’dan Alınan Boşanma Kararına Apostil Şerhi Nasıl Alınır?
Apostil şerhi, 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi kapsamında bir belgenin düzenlendiği ülkedeki yetkili makam tarafından onaylanarak diğer taraf ülkelerde yasal geçerliliğinin sağlanması işlemidir. Almanya ve Türkiye bu sözleşmeye taraf olduğundan, Alman mahkemesinden alınan boşanma kararının Türkiye’de kullanılabilmesi için apostil şerhi alınması zorunludur. Apostilsiz gönderilen belgeler Türk mahkemelerince kabul edilmemektedir. Almanya’da apostil şerhi vermeye yetkili makam, boşanma kararını veren mahkemenin bulunduğu eyalete göre değişmektedir. Eyalete bağlı olarak bu yetkili makam Bölge Yüksek Mahkemesi Başkanlığı (Oberlandesgericht / Präsident des OLG), Eyalet Hükümeti Başkanlığı (Regierungspräsidium) veya Eyalet Adalet Bakanlığı (Landesjustizministerium) olabilmektedir.
Apostil başvurusu yapılırken kesinleşme şerhini de içeren boşanma kararının aslının veya mahkemece onaylı örneğinin sunulması gerekmektedir. Apostil işlemi genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanmakta olup belge üzerine yapıştırılan veya eklenen özel bir doğrulama etiketinden ibarettir. Uygulamada sıkça yapılan bir hata, apostilin yanlış makamdan alınmasıdır. Hangi eyalette hangi makamın yetkili olduğu farklılık gösterdiğinden, başvuru öncesinde kararı veren mahkemenin yazı işleri müdürlüğünden (Geschäftsstelle) apostil için hangi makama başvurulması gerektiğinin sorulması sürecin aksamadan yürümesi açısından tavsiye edilmektedir. Apostil alındıktan sonra belgenin yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi ve tercümenin noter veya konsolosluk tarafından onaylanması gerekmektedir.
Tenfiz Davasında Yeminli Tercüme ve Noter Onayı Zorunlu Mudur?
Türk mahkemeleri yabancı dilde düzenlenmiş belgeleri doğrudan inceleme yetkisine sahip olmadığından, Almanca boşanma kararının ve eklerinin Türkçeye çevrilmesi zorunludur. MÖHUK’un 53. maddesi, yabancı mahkeme ilamının onanmış tercümesinin dava dosyasına eklenmesini açıkça şart koşmaktadır. Tercüme, yeminli tercüman (beeidigte/r Dolmetscher/in veya öffentlich bestellte/r Übersetzer/in) tarafından yapılmalıdır. Almanya’daki yeminli tercümanlar tarafından yapılan tercümelerin Türk Konsolosluğu tasdiki veya noter onayı ile birlikte sunulması gerekmektedir. Türkiye’de yapılan tercümelerde ise noter tarafından onaylanmış tercüme yeterli kabul edilmektedir.
Uygulamada en pratik yol, tüm belge ve tercüme işlemlerinin Almanya’daki Türk Konsolosluğu koordinasyonuyla tamamlanmasıdır. Konsoloslukta kayıtlı yeminli tercümanlar tarafından hazırlanan tercümeler doğrudan konsolosluk tasdikiyle onaylanabilmekte ve ayrıca noter onayı aranmamaktadır. Tercüme yapılırken boşanma kararının tamamının, kesinleşme şerhinin ve apostil şerhinin eksiksiz olarak Türkçeye çevrilmesi zorunludur. Kısmi tercüme veya özet tercüme mahkeme tarafından kabul edilmemektedir. Belgelerin eksik veya hatalı tercüme edilmesi, mahkemenin ek süre vererek belge tamamlanmasını istemesine ve dava süresinin gereksiz yere uzamasına yol açmaktadır. Bu nedenle tercüme aşamasında aile hukuku terminolojisine hakim yeminli tercümanlarla çalışılması büyük önem taşımaktadır.
Tenfiz Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Almanya’da alınan boşanma kararının tanınması ve tenfizi davası, Türkiye’deki Aile Mahkemelerinde açılmaktadır. Yetkili mahkeme, MÖHUK’un 51. maddesi uyarınca davalının Türkiye’deki yerleşim yeri Aile Mahkemesidir. Davalının Türkiye’de yerleşim yeri yoksa son bilinen ikamet adresindeki Aile Mahkemesi, o da bilinmiyorsa davacının Türkiye’deki yerleşim yeri Aile Mahkemesi yetkilidir. Her iki tarafın da Türkiye’de yerleşim yeri bulunmaması halinde Ankara, İstanbul veya İzmir Aile Mahkemelerinden birinde dava açılabilmektedir. Dava, her iki tarafın da Almanya’da yaşaması durumunda dahi Türkiye’deki yetkili mahkemede açılmak zorundadır.
Tanıma ve tenfiz davalarında mahkeme, yeni bir boşanma yargılaması yapmamakta ve boşanma sebeplerinin esasına girmemektedir. Mahkemenin incelediği hususlar, MÖHUK’un 54. maddesinde sayılan koşullarla sınırlıdır: kararın kesinleşmiş olması, kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması, yargılama sırasında davalının savunma hakkının ihlal edilmemiş olması ve kararı veren ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) bulunması. Almanya ile Türkiye arasında 1929 tarihli iki taraflı anlaşma ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde hukuki mütekabiliyetin varlığı Türk yargısı tarafından kabul edilmektedir. Bu koşulların sağlanması halinde mahkeme tanıma veya tenfiz kararı vermekte ve karar kesinleştikten sonra nüfus kütüğüne tescil edilmektedir.
Almanya’daki Mal Paylaşımı Kararı Türkiye’de Tenfiz Edilebilir Mi?
Almanya’daki boşanma kararının Türkiye’de tanınması, o kararda yer alan mal paylaşımı hükümlerinin de otomatik olarak Türkiye’de uygulanacağı anlamına gelmemektedir. Alman hukukunda boşanma ile birlikte karara bağlanan mal paylaşımı (Zugewinnausgleich) ve emeklilik hakları paylaşımı (Versorgungsausgleich) hükümleri, Almanya’da bulunan malvarlığı için geçerli olmakla birlikte Türkiye’deki taşınmazlar ve banka hesapları üzerinde doğrudan icra edilememektedir. Yargıtay’ın yerleşik kararlarına göre, yabancı mahkemece verilen ve kesinleşen boşanma ilamı hakkında Türk mahkemelerince tanıma veya tenfiz kararı verilmedikçe eşler Türk hukukuna göre boşanmış sayılmadığından, Türkiye’de mal rejiminin tasfiyesi davası da açılamamaktadır. Bu nedenle Türkiye’deki malvarlığının paylaşılması, tenfiz davasından ayrı ve bağımsız bir süreçtir.
Türkiye’deki malların paylaşımı için izlenmesi gereken yol şu şekildedir: öncelikle Almanya’daki boşanma kararının Türkiye’de tanınması veya tenfizi sağlanmalı, ardından tanıma veya tenfiz kararının kesinleşmesinin ardından Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre Aile Mahkemesinde mal rejiminin tasfiyesi davası açılmalıdır. Burada son derece kritik bir zamanaşımı meselesi bulunmaktadır. TMK’nın 178. maddesi uyarınca mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Ancak bu on yıllık süre, Alman mahkemesi kararının kesinleşme tarihinden itibaren işlemeye başlamaktadır. Dolayısıyla Almanya’da boşanıp tanıma veya tenfiz davasını yıllarca erteleten kişiler, Türkiye’deki mal paylaşımı haklarını zamanaşımı nedeniyle kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenle Almanya’da boşanma kararı alan kişilerin hem tanıma veya tenfiz davasını hem de mal rejiminin tasfiyesi davasını eş zamanlı olarak açmaları büyük önem taşımaktadır.
Almanya’da alınan boşanma kararının Türkiye’de geçerli kılınması, apostilden tercümeye, tenfizden mal paylaşımına uzanan çok aşamalı bir süreçtir. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, belge temin rehberliği, tanıma ve tenfiz davası açılması, mal rejiminin tasfiyesi davası ve nüfus kaydı güncellenmesi süreçlerinde Almanya’dan vekaletname ile uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
