Sağlık kurulu raporu ile ağız, çene ve diş hastalıkları branşından elendiyseniz, 60 gün içinde iptal davası açma hakkınız bulunmaktadır. Sürenizi kaçırmayın!
Uzman erbaş, sözleşmeli er, muvazzaf subay veya astsubay adayı olarak girdiğiniz sağlık muayenesinde ağız ve diş hastalıkları branşından elendiyseniz, öncelikle şunu bilin: bu karar nihai değildir. TSK ve Jandarma alımlarında uygulanan Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında verilen olumsuz kararlar, hukuki açıdan bir idari işlem niteliği taşır ve hem itiraz hem de iptal davası yoluyla denetlenebilir.
Ağız, çene ve diş hastalıkları branşı, sağlık muayenesinde özellikle diş eksikliği, çürük diş sayısı, çene anomalileri, damak yarıkları ve çene eklemi sorunları nedeniyle sık elenme kararı verilen bir alandır. Yönetmelikte bu branş “Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi, Ağız, Çene, Yüz, Boyun ve Diş Hastalıkları” başlığı altında düzenlenmiştir. Diş eksikliği, diş çürüğü, diş eti hastalıkları (periodontit), çene kırıkları, çene anomalileri (retrognati, prognati, laterognati), çapraşık dişler, damak yarığı, çene eklemi ankilozu, diş arasında açıklık (diastema), mine hipoplazisi, amelogenezis/dentinogenezis imperfekta, dudak-damak yarığı ve yüz/boyun tümörleri yönetmeliğin Madde 25–28’inde özel olarak düzenlenmiştir. Özellikle diş eksikliği sayısı, diş çürüğü sayısı ve çene ölçüm değerleri pratikte en sık elenme ve itiraz konusu olan durumlar arasındadır. Ancak bu tanıların birçoğunda yönetmelik belirli sayısal eşikler ve tedavi edilebilirlik ölçütleri öngörmektedir. Tedavi ile düzeltilebilir durumların göz ardı edilmesi, sabit protez veya implant ile düzeltilmiş diş eksikliklerinin dikkate alınmaması veya hatalı ölçüm yapılması gibi durumlarda elenme kararları iptal davası ile ortadan kaldırılabilir.
Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, ağız, çene ve diş hastalıkları nedeniyle elenen uzman erbaş, sözleşmeli er, subay ve astsubay adaylarına itiraz ve iptal davası süreçlerinde profesyonel hukuki destek sağlıyoruz.
Adaylar İçin Engel Olan Başlıca Ağız ve Diş Hastalıkları
| Halk Arasındaki Adı | Tıbbi / Yönetmelik Adı | Elenme Riski |
|---|---|---|
| Diş Eksikliği (7+ Diş) | Kısmi Diş Noksanlığı (Madde 28-A/8) | Sabit protezle düzeltilebilirse A; düzeltilemezse D |
| Tam Diş Eksikliği (Dişsizlik) | Tam Diş Noksanlığı (Madde 28-B/1, D/1) | Protezle düzelen B; düzeltilemeyen D |
| Diş Çürüğü (5+ Diş) | Tedavi Edilemeyen Diş Çürükleri (Madde 28-A/9) | 5’ten fazla kurtarılamaz çürük ise A dilimi |
| Diş Eti Hastalığı | Periodontitis/Periodontosis (Madde 28-A/10) | 5+ dişi ilgilendiren, 6 mm kemik kaybı ise A |
| Sallanma (Diş Mobilitesi) | Diş Mobilitesi 3° (Madde 28-A/11) | 5 dişten fazla 3° mobilite ise A |
| Çapraşık Dişler | Çapraşıklıklar (Madde 28-A/4) | 16 dişte çapraşıklık ise A |
| Alt Çene Gerililiği/İlerililiği | Retrognati/Prognati (Madde 28-A/2, B/3) | 6mm+ retrognati veya 3mm+ prognati A; 15mm+ B |
| Yan Çene Kayması | Laterognati (Madde 28-A/3) | 5mm+ ve 5+ dişi ilgilendiren A |
| Çene Eklemi Kilitlenmesi | Çene Ankilozu (Madde 26-A/4, B/2, D/1) | Düzeltilebilir A; 2 cm açılma B; tam ankiloz D |
| Damak Yarığı | Damak Yarıkları/Defektleri (Madde 27-A/4, B/2, D/2) | Protezle düzelen A; fonksiyon kazandırılamayan B-D |
| Dudak Yarığı | Dudak Yarıkları (Madde 25-A/1, D/1) | Ameliyatla düzelen A; düzelmeyen D |
| Mine Bozukluğu | Mine Hipoplazisi (Madde 28-A/7) | 10+ dişte yaygın ise A |
| Doğuştan Diş Eksikliği | Konjenital Diş Noksanlığı (Madde 28-A/12) | 5’ten fazla ise A |
| Yüz/Çene Tümörü | Yüz/Ağız Tümörleri (Madde 25, 26, 27) | İyi huylu düzeltilebilir A; kötü huylu/düzeltilemeyen D |
| Dişler Arası Açıklık (Diastema) | Dişler Arası Açıklık (Madde 28-A/1) | 2mm+, karşılıklı 8 diş, toplam 16 diş ise A |
Kritik Uyarı – Diş Eksikliği ve İmplant: Yönetmelik, tam diş noksanlığının hem alt hem de üst çenede implant destekli sabit protezler ile birinci büyük azı dişlerinin bulunduğu boşluk dahil düzeltildiği durumları A/13 diliminde sağlam saymaktadır. Yani implant tedavisi ile diş eksikliği giderilmişse aday olma şartlarını karşılayabilirsiniz. Bu istisna, diş eksikliği nedeniyle elenme kararlarında en güçlü itiraz dayanağıdır.
Ağız ve Diş Hastalıklarında A, B, C ve D Dilimi Ne Demektir?
A Dilimi (Olabilir): Ameliyatla düzeltilebilen dudak/burun/kulak/yüz/boyun/tükrük bezi anomalileri ve selim tümörleri; düzeltilebilen yanık sekelleri; düzeltilebilen çene hastalıkları/anomalileri/eklem hastalıkları; çiğnemeyi hafif güçleştiren eski çene kırıkları; görünümü bozmayan yüz/orbita/burun kırıkları; düzeltilebilen damak yarıkları; belirli eşik değerlerini karşılayan diş anomalileri (diastema, retrognati, prognati, laterognati, çapraşıklık, mine hipoplazisi, diş çürüğü, periodontit, diş mobilitesi, kısmi/tam diş noksanlığı protez/implant ile düzeltilmiş).
B Dilimi (Olamaz): Kapatılamayan geniş yaralar; fonksiyon bozukluğu yapan başarısız replantasyonlar; donör alanda fonksiyon/görünüm bozukluğu; fonksiyon kaybı yapan eski tendon kesileri; yüz/boynun fonksiyon ve görünümü bozan iyi huylu tümörleri/keloidleri; ≤2 cm ağız açılması olan çene konstriksiyonu/ankilozu; düzeltilemeyen çene kist/tümör defektleri; çene hareketlerini kısıtlayan yüz/boyun skatrisleri; protezle düzeltilebilen tam dişsizlik; 15 mm+ diastema; 15 mm+ retrognati/prognati; düzeltilebilen pseudo tam diş noksanlığı; fonksiyon kazandırılamayan damak yarığı.
C Dilimi (Tedavi Sürecinde): Aktif tedavi ve nekahet dönemleri.
D Dilimi (Kesin Olamaz): Gıda alma/konuşma/çiğneme/yutma güçleştiren düzeltilemeyen dudak/damak/dil/ağız içi anomalileri ve tümörleri; görünümü ileri derecede bozan harabiyetler; yüz/boyun/ağız içinin düzeltilemeyen kötü huylu tümörleri ve spesifik hastalıkları; çiğnemeyi ileri derecede bozan çene eklemi tam ankilozu; <20 mm düzeltilemeyen çene konstriksiyonu; çiğneme fonksiyonunu bozan düzeltilemeyen çene şekil bozuklukları/tümörleri; fonksiyon bozukluğu yapmış damak yarıkları; protez ve ameliyatla düzeltilemeyen tam dişsizlik; fonksiyon kazandırılamayan replantasyonlar.
Sağlık Raporu Kodları: A, B, C, D Dilimi ve Fıkra Haneleri Nasıl Okunur?
Sağlık Yeteneği Yönetmeliği‘nde ağız ve diş hastalıkları, Hastalıklar Listesi’nin (EK-C) “V. Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi, Ağız, Çene, Yüz, Boyun ve Diş Hastalıkları” başlığı altında düzenlenmiştir. Bu bölüm dört maddeden oluşur: Madde 25 (Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi – Dudak, Burun, Kulak, Yüz, Boyun, Ağız İçi), Madde 26 (Çene Hastalıkları), Madde 27 (Çene Kemikleri, Yüz Kırıkları ve Damak Hastalıkları) ve Madde 28 (Diş Hastalıkları ve Anomalileri).
Rapor Kodu Okuma Örnekleri:
Madde 28 – A/8: Sabit protezle düzeltilebilen, konuşma ve çiğnemeyi bozmayan, 20 yaş dişleri hariç 7+ kısmi diş noksanlığı → Sağlam sayılır, elenmez.
Madde 28 – A/13: Tam diş noksanlığının her iki çenede implant destekli sabit protezle düzeltildiği durumlar → Sağlam sayılır.
Madde 28 – B/1: Protezle düzeltilebilen tam diş noksanlıkları → Elenme kararı verilir.
Madde 28 – D/1: İleri alveoler kret kaybı nedeniyle protez ve ameliyatla düzeltilemeyen tam dişsizlik → Kesin elenme.
Madde 26 – D/1: Çene ekleminin tedavisi imkânsız tam ankilozu → Kesin elenme.
Madde 27 – A/2: Yüz görünümünü bozmayan burun/yüz/orbita kırıkları ve sekelleri → Sağlam sayılır.
Tüm Dilimler (A/B/C/D) Ağız ve Diş Hastalıklarından Uzman Erbaş, Jandarma, Subay/Astsubay ve Sözleşmeli Er Elenme Sebepleri Tablosu
Madde 25 – Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi (Dudak, Burun, Kulak, Yüz, Boyun, Ağız İçi)
| Dilim/Fıkra | Hastalık / Durum | Karar | Anahtar Kelimeler |
|---|---|---|---|
| A/1 | Dudağın ameliyatla düzeltilebilen tek ve iki taraflı yarıkları, anomalileri, hastalıkları, yarık sekelleri, iyi ve kötü huylu tümörleri (1 yıl remisyon); hemanjiom, tatuaj, keloid, pigmente nevüsler (yüzde >4 cm², diğer >10 cm²); görünümü ve mimik hareketleri bozan skarlar | Olabilir | dudak yarığı ameliyatla, dudak tümörü remisyon, keloid yüz, hemanjiom |
| A/2 | Burnun ameliyatla düzeltilebilen doğuştan büyüklükleri, şekil bozuklukları, anomalileri, sonradan olma kusurları, burun ucu/kolumella/burun kanadı bozuklukları | Olabilir | burun şekil bozukluğu, burun ameliyatı, rinoplasti |
| A/3 | Kulak sayvanının ameliyatla düzeltilebilen doğmalık anomalileri, dış kulak yolu yokluğu, parsiyel/total kulak yoklukları, yanık sekelleri, selim tümörleri | Olabilir | kulak anomalisi, kulak yokluğu, kulak tümörü selim |
| A/4 | Yüz, yanak, periorbital kaş ve alın sahasının ameliyatla düzeltilebilen anomalileri, skatrisleri, defektleri, hastalıkları, selim tümörleri (>4 cm²) ve 1 yıl remisyondaki malign tümörleri | Olabilir | yüz skatrisi, yüz tümörü, alın defekti, yanak anomalisi |
| A/5 | Boynun ameliyatla düzeltilebilen konjenital anomalileri (kist, fistül, tortikollis, kısa yelken boyun), yanık sekelleri ve selim tümörleri | Olabilir | boyun kisti, brankial kist, tortikollis, boyun tümörü selim |
| A/6 | Tükrük bezlerinin ameliyatla düzeltilebilen hastalıkları ve selim tümörleri | Olabilir | tükrük bezi tümörü selim, parotis hastalığı |
| A/7 | Yaşlı yüzün, periorbital ve alın sahasının ameliyatla düzeltilebilen kırışıklığı, sarkıklığı ve fazla yağları | Olabilir | yüz kırışıklığı, göz kapağı sarkması |
| A/8 | Memenin ameliyatla düzeltilebilen şekil bozuklukları, pitozları, büyüklük/küçüklükleri, yanık sekelleri ve selim tümörleri | Olabilir | meme anomalisi, jinekomasti, meme ptoz |
| A/9 | Karnın ameliyatla düzeltilebilen aşırı yağlanması, sarkıkları ve yanık sekelleri | Olabilir | karın sarkıklığı, karın yanık sekeli |
| A/10 | Alt ve üst ekstremitenin deri ve yumuşak dokularının ameliyatla düzeltilebilen anomalileri, hastalıkları, selim tümörleri, yanık sekelleri, amputasyonları, replantasyonları | Olabilir | parmak replantasyonu, ekstremite yanık, deri tümörü |
| A/11 | Ağız içi ve mukozaları ile dilin ameliyatla düzeltilebilen konjenital anomalileri, hastalıkları, selim tümörleri ve defektleri | Olabilir | dil anomalisi, ağız mukoza tümörü selim, dil kisti |
| A/12 | Vücudun tedaviden fayda gören, fonksiyon ve görünüm bozukluğu yapmamış yanık sekelleri ve açık yaraları | Olabilir | yanık sekeli hafif, açık yara tedavili |
| B/1 | Tekrarlayan ameliyatlara rağmen kapatılamayan geniş açık yaralar; kullanılan elde başparmak veya 4-5 falanksın, kullanılmayan elde başparmak veya 5-8 falanksın başarısız/fonksiyon kazandırılmamış replantasyonları | Olamaz | açık yara kapatılamayan, parmak replantasyon başarısız |
| B/2 | Flep aktarımı sonrası donör alanda belirgin fonksiyon veya ileri görünüm bozukluğu | Olamaz | flep donör alan bozukluk, greft komplikasyonu |
| B/3 | Ön koldaki ameliyatla düzeltilmesi tam olmayan, fonksiyon kaybı oluşturan eski tendon kesileri | Olamaz | tendon kesisi ön kol, fleksör tendon fonksiyon kaybı |
| C | Madde 25’in A, B ve D dilimlerindeki hastalıkların tedavi ve nekahet halleri | Beklemede | plastik cerrahi tedavi süreci |
| D/1 | Dudağın, damağın, yanakların, dilin ve ağız içinin ameliyatla düzeltilmesi tam olmayan, gıda alma/konuşma/çiğneme/yutmayı güçleştiren her türlü anomali, posttravmatik deformite, hastalık, tümör, defekt ve yanık sekelleri | Olamaz | dudak anomalisi düzeltilemeyen, dil tümörü fonksiyon bozuk, damak deformitesi |
| D/2 | Ameliyatla düzeltilmesi tam olmayan, görünümü bozan, gıda alma/konuşma/çiğneme/el-ayak fonksiyonlarını güçleştiren her türlü doğumsal anomaliler, posttravmatik deformiteler ve yanık sekelleri | Olamaz | yüz deformitesi düzeltilemeyen, yanık sekeli fonksiyon bozuk |
| D/3 | Dudağın, yüzün, dilin ve ağız içinin ameliyatla düzeltilmesi imkânsız, vazife noksanlığı yapmış, görünümü ileri derecede bozan hastalıkları, geniş defektleri ve harabiyetleri | Olamaz | yüz harabiyeti, ağız geniş defekt, dudak düzeltilemeyen |
| D/4 | Yüzün, dilin, ağız içinin ve boynun ameliyatla düzeltilmesi imkânsız konjenital anomalileri ve kötü huylu tümörleri | Olamaz | yüz kanseri, dil kanseri, boyun kötü huylu tümör, ağız kanseri |
| D/5 | Gıda almayı, çiğneme ve konuşma ile yüz görünümünü ileri derecede bozan yanık sekelleri | Olamaz | yüz yanığı ağır, yanık sekeli ileri fonksiyon bozuk |
| D/6 | Yüzün, boynun ve ağız içinin ameliyatla tedavisi imkânsız spesifik hastalıkları, travmatik defektleri ve skatrisleri | Olamaz | yüz travma defekti, boyun skatris düzeltilemeyen |
| D/7 | Kullanılan/kullanılmayan elde başparmağın metakarpı ile başarısız replantasyonu; kullanılan elde 6+ falanks; kullanılmayan elde 2 parmak metakarp ile veya 9+ falanks başarısız/fonksiyon kazandırılamayan replantasyonları | Olamaz | parmak replantasyon başarısız ileri, metakarp replantasyon |
Madde 26 – Çene Hastalıkları
| Dilim/Fıkra | Hastalık / Durum | Karar | Anahtar Kelimeler |
|---|---|---|---|
| A/1 | Çenenin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen, çiğnemeyi kısmen bozan odontojenik ve nonodontojenik hastalıkları (kist, fistül, apse, selim tümörler) | Olabilir | çene kisti, çene apsesi, çene fistül, çene selim tümör |
| A/2 | Alt ve üst çenenin ameliyatla düzeltilebilen hafif derecedeki şekil bozuklukları | Olabilir | çene şekil bozukluğu hafif, mandibula anomali hafif |
| A/3 | Çene ekleminin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen hastalıkları | Olabilir | TME hastalığı, çene eklemi tedavili |
| A/4 | Çenenin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen trismus, konstriksiyon ve ankilozları | Olabilir | trismus tedavili, çene kilitlenmesi düzeltilebilen |
| B/1 | Yüzün, boynun ve saçlı derinin ameliyatla tedavi edilse de fonksiyonu ve görünüşü bozan iyi huylu tümörleri, skatrisleri ve keloidleri | Olamaz | yüz tümörü fonksiyon bozuk, yüz keloidi, boyun skatrisi |
| B/2 | Ağzın açılmasına en fazla 2 cm (2 cm dahil) izin veren çenenin konstriksiyonları ve ankilozları | Olamaz | çene ankilozu 2 cm, ağız açılmıyor, trismus ağır |
| B/3 | Çenenin ameliyatla tedavisi tam olmayan odontojenik ve nonodontojenik kist, tümör defektleri | Olamaz | çene kisti düzeltilemeyen, çene tümör defekti |
| B/4 | Yüz ve boynun ameliyatla tedavisi tam olmayan, çene ve boynun hareketlerini kısıtlayan skatrisleri, konjenital anomalileri ve ameliyat sekelleri | Olamaz | yüz skatrisi hareket kısıtlayan, boyun anomalisi |
| C | Madde 26’nın A, B ve D dilimlerindeki hastalıkların tedavi ve nekahet halleri | Beklemede | çene tedavi süreci |
| D/1 | Çene ekleminin tedavisi imkânsız tam ankilozu ve çiğnemeyi ileri derecede bozan çıkık sekelleri | Olamaz | çene tam ankiloz, çene çıkığı ileri sekel |
| D/2 | Açılması 20 mm’den (20 mm hariç) az olan ve tedavisi imkânsız çene konstriksiyonları | Olamaz | ağız açılmıyor 20 mm altı, çene konstriksiyon tedavisiz |
| D/3 | Çenenin ameliyatla tedavisi imkânsız, çiğneme fonksiyonunu bozan konjenital ve sonradan olma şekil bozuklukları, tümörleri, hastalıkları, geniş defekt ve skatrisleri | Olamaz | çene tümörü düzeltilemeyen, çene defekti ileri, çene harabiyeti |
Madde 27 – Çene Kemikleri, Yüz Kırıkları ve Damak Hastalıkları
| Dilim/Fıkra | Hastalık / Durum | Karar | Anahtar Kelimeler |
|---|---|---|---|
| A/1 | Alt veya üst çenenin çiğneme, konuşma ve yutma fonksiyonlarını hafif derecede güçleştiren eski kırıkları, kemik iltihapları ve şekil bozuklukları | Olabilir | çene kırığı eski, mandibula kırık sekeli hafif, osteomiyelit hafif |
| A/2 | Yüz, orbita veya burun kemiğinin yüz görünümünü bozmayan kırıkları ve sekelleri (burun kemiği kırığı ameliyatla/ameliyatsız iyileşmiş, fonksiyon bozukluğu yapmamış sekelleri öğrenci olmaya engel teşkil etmez) | Olabilir | burun kırığı iyileşmiş, orbita kırığı görünüm bozmayan, yüz kemiği kırık |
| A/3 | Yüzün, sinüslerin veya çene kemiklerinin görünümü bozmayan ya da hafif şekil bozukluğu yapmış iltihabı, kistleri, iyi huylu kitleleri, hastalıkları ve sekelleri | Olabilir | sinüs kisti, çene kemiği iltihap hafif, yüz iyi huylu kitle |
| A/4 | Yumuşak damağın ameliyat ve protezle düzeltilebilen, fonksiyon bozukluğu yapmamış yarıkları, delikleri ve defektleri | Olabilir | damak yarığı düzeltilebilen, damak deliği protezli |
| A/5 | Ameliyatla veya ortodontik tedavi ile düzeltilebilen çene anomalileri | Olabilir | çene anomalisi ortodontik, ortognatik cerrahi planlı |
| B/1 | Alt ve üst çenenin ameliyat ve protezle düzeltilebilen kısmi harabiyeti | Olamaz | çene kısmi harabiyet, mandibula defekt protezli |
| B/2 | Ameliyatla düzeltilmesine rağmen fonksiyon kazandırılamayan sert veya yumuşak damak yarıkları, delikleri, defektleri, fistülleri ve anomalileri | Olamaz | damak yarığı fonksiyon yok, damak fistülü düzeltilemeyen |
| C | Madde 27’nin A, B ve D dilimlerindeki hastalıkların tedavi ve nekahet halleri | Beklemede | çene kemik tedavi süreci |
| D/1 | Alt ve üst çenenin ameliyatla düzeltilmesi imkânsız, çiğneme/yutma/konuşma fonksiyonları ile diş artikülasyon ve oklüzyonunu bozan kısmi veya tam harabiyeti, şekil bozuklukları, anomalileri ve tümörleri | Olamaz | çene tam harabiyet, çene tümörü düzeltilemeyen, oklüzyon bozuk ileri |
| D/2 | Sert ve yumuşak damağın ameliyatla düzeltilmesine rağmen fonksiyon bozukluğu yapmış yarık, defekt, delik ve anomalileri | Olamaz | damak yarığı fonksiyon bozuk, sert damak defekti |
Madde 28 – Diş Hastalıkları ve Anomalileri
| Dilim/Fıkra | Hastalık / Durum | Karar | Anahtar Kelimeler |
|---|---|---|---|
| A/1 | ≥2 mm en az karşılıklı 8 diş olmak üzere toplam 16 dişi ilgilendiren dişler arası açıklık | Olabilir | diastema 2mm, diş aralığı, dişler arası boşluk |
| A/2 | Alt ve üst dişler arasında ≥6 mm iskeletsel alt çene gerilikleri (retrognati) veya ≥3 mm iskeletsel alt çene ilerilikleri (prognati) | Olabilir | retrognati 6mm, prognati 3mm, alt çene geri, alt çene ileri |
| A/3 | Arka dişlerin yatay önde ≥5 mm en az 5 dişi ilgilendiren temassızlıkları (laterognati) | Olabilir | laterognati, yan çene kayması, çapraz kapanış |
| A/4 | Alt ve üst çenenin her ikisinde toplam 16 dişte görülen çapraşıklıklar | Olabilir | çapraşık diş, diş dizilim bozukluğu, crowding |
| A/5 | Alt ve üst çenenin çiğnemeyi ve konuşmayı bozan, arka bölgede tam ters kapanışa sahip, her iki tarafta aşırı çene darlıkları veya genişlikleri (non-oklüzyon) | Olabilir | ters kapanış, non-oklüzyon, çene darlığı, çene genişliği |
| A/6 | Amelogenezis imperfekta ve dentinogenezis imperfekta | Olabilir | mine oluşum bozukluğu, dentin bozukluğu, diş yapı bozukluğu |
| A/7 | Alt ve üst çenede toplam ≥10 dişi ilgilendiren yaygın mine hipoplazisi | Olabilir | mine hipoplazisi yaygın, diş mine bozukluğu 10 diş |
| A/8 | Alt ve üst çeneden sabit protezle düzeltilebilen, konuşma ve çiğnemeyi bozmayan, ortodontik tedavi gayesiyle çekilmiş dişler ile 3. büyük azı haricinde ≥7 kısmi diş noksanlıkları | Olabilir | diş eksikliği 7+, kısmi diş eksikliği protez, sabit protez diş |
| A/9 | Her türlü dolgu ve endodontik tedavi ile kurtarılması mümkün olmayan 5’ten fazla diş çürükleri | Olabilir | çürük diş 5+, tedavi edilemeyen çürük, diş çürüğü ileri |
| A/10 | Alveol kemiğinde 6 mm’ye kadar kemik kaybına yol açan 5’ten fazla dişi ilgilendiren periodontitis ve periodontosis halleri | Olabilir | diş eti hastalığı, periodontit, kemik kaybı 6mm, diş eti çekilmesi |
| A/11 | 5 dişten fazla 3° (3 mm) diş mobilitesi mevcudiyeti | Olabilir | diş sallanması, diş mobilitesi 3 derece, sallanan diş |
| A/12 | 5’ten fazla konjenital diş noksanlıkları | Olabilir | doğuştan diş eksikliği, konjenital diş yok |
| A/13 | Tam diş noksanlığının hem alt hem üst çenede implant destekli sabit protezler ile sağ ve sol 1. büyük azı dişlerinin boşluğu dahil düzeltildiği durumlar | Olabilir | tam diş eksikliği implant, implant protez, dişsizlik implantla düzeltilmiş |
| B/1 | Protezle düzeltilebilen tam diş noksanlıkları | Olamaz | tam dişsizlik protez, total diş eksikliği hareketli protez |
| B/2 | >15 mm veya 10 diş olmak üzere karşılıklı toplam >20 dişi ilgilendiren cerrahi/ortopedik tedaviden fayda görmeyen ön dişler arası dik yönde açıklıklar | Olamaz | açık kapanış ileri, open bite 15mm, diastema ileri |
| B/3 | Alt çenenin tedaviden fayda görmeyen >15 mm gerilikleri (retrognati) veya ilerilikleri (prognati) | Olamaz | retrognati 15mm+, prognati 15mm+, çene ileri/geri ağır |
| B/4 | Klinik olarak tam diş noksanlığı olduğu halde radyografik olarak gösterilmiş, protezle düzeltilebilen pseudo tam diş noksanlığı (gömülü süt/sürekli dişlerin varlığı) | Olamaz | gömülü diş tam eksiklik, pseudo dişsizlik, gömülü süt diş |
| C | Madde 28’in A, B ve D dilimlerindeki hastalıkların tedavi ve nekahet halleri | Beklemede | diş tedavi süreci |
| D/1 | İleri derecede alveoler kret kayıpları sonucunda protezle ve ameliyatla düzeltilemeyen, konuşma ve çiğnemeyi bozan tam diş noksanlıkları | Olamaz | tam dişsizlik düzeltilemeyen, alveoler kret kaybı ileri, protez yapılamayan |
Tablo istatistikleri: Madde 25–28 kapsamında toplam 64 fıkra bulunmaktadır. Bunların 34’ü A dilimi (Olabilir), 26’sı B ve D dilimi (Olamaz), 4’ü C dilimi (Beklemede) olarak sınıflandırılmıştır.
Diş Eksikliği – Detaylı Değerlendirme Kriterleri
Diş eksikliği, ağız ve diş hastalıkları branşında en sık elenme sebebidir. Yönetmelik farklı senaryolar öngörmüştür:
A/8 – Sağlam sayılır: 3. büyük azı dişler ve ortodontik amaçlı çekimler hariç 7 veya daha fazla kısmi diş noksanlığı olsa bile, sabit protezle düzeltilebildiği ve konuşma/çiğnemeyi bozmadığı takdirde A diliminde sağlam kabul edilir.
A/13 – Sağlam sayılır: Tam diş noksanlığı dahi olsa, hem alt hem üst çenede implant destekli sabit protezler ile 1. büyük azı dişleri dahil düzeltilmişse A diliminde sağlam sayılır.
B/1 – Elenme: Hareketli protezle düzeltilebilen tam diş noksanlıkları B diliminde değerlendirilir.
D/1 – Kesin elenme: İleri alveoler kret kayıpları nedeniyle protez ve ameliyatla düzeltilemeyen tam diş noksanlıkları.
Çene Anomalileri – Ölçüm Eşikleri
Çene anomalilerinde yönetmelik milimetrik ölçüm değerleri öngörmüştür:
Retrognati (alt çene gerililiği): ≥6 mm → A/2 dilimi (sağlam sayılır); >15 mm → B/3 dilimi (elenme).
Prognati (alt çene ilerililiği): ≥3 mm → A/2 dilimi (sağlam sayılır); >15 mm → B/3 dilimi (elenme).
Laterognati (yan çene kayması): ≥5 mm yatay önde, ≥5 dişi ilgilendiren → A/3 dilimi.
Çene açılması: ≤2 cm → B/2 dilimi (elenme); <20 mm tedavisi imkânsız → D/2 dilimi (kesin elenme).
Meslek Gruplarına Göre Ağız ve Diş Hastalıkları Şartları ve Değerlendirme
Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Er Adayları
Uzman erbaş ve sözleşmeli er adaylarında ağız ve diş muayenesi rutin olarak yapılır. Madde 25–28 kapsamındaki tüm B ve D dilimi tanıları mutlak elenme sebebidir. A dilimindeki bulgular (sabit protezle düzeltilebilen diş eksikliği, implant destekli protezler, tedaviyle düzelen çene anomalileri, düzeltilebilen damak yarıkları vb.) kabul edilir. Özellikle diş eksikliği sayısı, çürük diş sayısı ve çene ölçüm değerleri en sık itiraz konusu olan durumlar arasındadır.
Subay ve Astsubay Adayları
Subay ve astsubay adaylarında ağız ve diş değerlendirmesi aynı maddeler kapsamında yapılır. Yönetmelik, burun kemiği kırıklarının ameliyatla veya ameliyatsız iyileşmiş, fonksiyon bozukluğu yapmamış sekelleri için açık istisna getirmiştir: “Burun kemiği kırıklarının fonksiyon bozukluğu yapmamış sekelleri öğrenci olmaya engel teşkil etmez.” Bu istisna, askeri okul adayları için önemli bir güvencedir.
Jandarma Uzman Erbaş Adayları
Jandarma uzman erbaş adaylarında ağız ve diş değerlendirmesi genel uzman erbaş adayları ile paralel yürütülür. Aynı madde ve dilim kuralları geçerlidir.
Ağız ve Diş Hastalıkları Nedeniyle “Uzman Erbaş Olamaz” Raporuna İtiraz ve İptal Davası
Uzman erbaş adayı olarak ağız ve diş hastalıkları branşından elenme kararı aldıysanız, şu adımları takip edebilirsiniz:
1. İdari İtiraz: Sağlık kurulu raporunun tebliğinden itibaren üst sağlık kuruluna itiraz edebilirsiniz. Diş eksikliği itirazlarında güncel panoramik röntgen, implant/protez belgeleri ve ağız diş uzman raporu büyük önem taşır.
2. İptal Davası: İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi gereğince, raporun tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz.
3. Yürütmenin Durdurulması: Dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Ağız ve Diş Hastalıkları Nedeniyle “Sözleşmeli Er Olamaz” Raporuna İtiraz ve İptal Davası
Sözleşmeli er adayı olarak ağız ve diş hastalıkları branşından elendiyseniz, 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz. Sabit protez veya implant ile düzeltilmiş diş eksikliği gibi A diliminde sağlam sayılan durumlar nedeniyle elenme kararı verilmişse, yönetmeliğin açık hükmü doğrultusunda iptal davası açma şansınız oldukça yüksektir.
Ağız ve Diş Hastalıkları Nedeniyle “Subay/Astsubay Olamaz” Raporuna İtiraz ve İptal Davası
Subay veya astsubay adayı olarak ağız ve diş hastalıkları branşından elendiyseniz, 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açma hakkınız bulunmaktadır. Çene ölçüm değerlerinde hata yapılması, 20 yaş dişlerinin eksiklik sayısına dahil edilmesi veya implant tedavisinin dikkate alınmaması gibi durumlarda güçlü bir hukuki dayanağınız bulunmaktadır.
Adayların Lehine Sonuçlanan Emsal Kararlar
📋 Emsal 1 – İmplant İle Düzeltilmiş Diş Eksikliği
Tam diş noksanlığı nedeniyle elenen uzman erbaş adayı, hem alt hem üst çenede implant destekli sabit protezler ile 1. büyük azı dişleri dahil eksikliğin düzeltildiğini belgelemiştir. Mahkeme, Madde 28-A/13 kapsamında sağlam sayılması gerektiğine hükmetmiştir.
📋 Emsal 2 – Sabit Protez İle 8 Diş Eksikliği
8 diş eksikliği nedeniyle elenen sözleşmeli er adayı, eksik dişlerin sabit protez (köprü) ile düzeltildiğini ve konuşma/çiğneme fonksiyonlarının bozulmadığını belgelemiştir. Mahkeme, A/8 diliminde sağlam sayılması gerektiğine karar vermiştir.
📋 Emsal 3 – Retrognati Ölçüm Hatası
Alt çene gerililiği (retrognati) nedeniyle B/3 diliminde elenen subay adayı, farklı bir merkezde yapılan sefalometrik analizde ölçümün 15 mm’nin altında olduğunu kanıtlamıştır. Bilirkişi raporu ile A/2 diliminde değerlendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
📋 Emsal 4 – Çene Eklemi Tedaviyle Düzelme
Çene eklemi hastalığı (TME disfonksiyonu) nedeniyle elenen aday, tedavi sonrası ağız açıklığının 2 cm’nin üzerinde olduğunu ve fonksiyonel kısıtlama kalmadığını belgelemiştir. Mahkeme, Madde 26-A/3 kapsamında sağlam sayılması gerektiğine hükmetmiştir.
📋 Emsal 5 – Diş Çürüğü Sayısı Tartışması
5’ten fazla çürük diş tespit edilerek elenen aday, bazı dişlerin endodontik tedavi ile kurtarılabilir olduğunu kanıtlamıştır. Bilirkişi raporu ile “kurtarılması mümkün olmayan” çürük sayısının 5’in altında olduğu tespit edilmiş, mahkeme elenme kararını iptal etmiştir.
📋 Emsal 6 – Damak Yarığı Başarılı Ameliyat
Damak yarığı ameliyatı geçiren jandarma uzman erbaş adayı, ameliyat sonrası fonksiyon bozukluğu kalmadığını ve protezle tam düzelme sağlandığını belgelemiştir. Mahkeme, Madde 27-A/4 kapsamında sağlam sayılması gerektiğine karar vermiştir.
📋 Emsal 7 – Burun Kırığı İyileşmiş
Burun kemiği kırığı sekeli nedeniyle elenen aday, kırığın ameliyatsız iyileştiğini, fonksiyon bozukluğu yapmadığını ve yüz görünümünü bozmadığını belgelemiştir. Mahkeme, yönetmeliğin “burun kemiği kırıklarının fonksiyon bozukluğu yapmamış sekelleri öğrenci olmaya engel teşkil etmez” açık hükmüne dayanarak elenme kararını iptal etmiştir.
📋 Emsal 8 – Periodontit Tedavi Sonrası
Periodontit tanısıyla elenen aday, tedavi sonrası kemik kaybının 6 mm’nin altında olduğunu ve aktif hastalık bulunmadığını periodontoloji raporu ile kanıtlamıştır. Mahkeme, A/10 diliminde değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
📋 Emsal 9 – Dudak Yarığı Ameliyatlı
Çocuklukta dudak yarığı ameliyatı geçiren aday, ameliyat sonrası fonksiyonel düzelmenin tam olduğunu ve görünümün kabul edilebilir düzeyde olduğunu belgelemiştir. Mahkeme, Madde 25-A/1 kapsamında sağlam sayılması gerektiğine karar vermiştir.
📋 Emsal 10 – Çene Anomalisi Ortodontik Tedaviyle Düzeltilmiş
Çene anomalisi nedeniyle elenen aday, ortodontik tedavi ile anomalinin düzeltildiğini ve oklüzyonun normal olduğunu belgelemiştir. Mahkeme, Madde 27-A/5 kapsamında sağlam sayılması gerektiğine hükmetmiştir.
📋 Emsal 11 – 20 Yaş Dişi Hariç Eksiklik Sayısı
Diş eksikliği sayısına 3. büyük azı (20 yaş) dişleri de dahil edilerek elenen aday, yönetmeliğin açık hükmüne dayanarak 20 yaş dişlerinin eksiklik sayısından düşülmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Yeniden hesaplamada eksiklik 7’nin altına düşmüş, mahkeme elenme kararını iptal etmiştir.
📋 Emsal 12 – Konjenital Diş Eksikliği ve Protez
Doğuştan 6 dişi eksik olan aday, eksik dişlerin implant ve sabit protez ile düzeltildiğini ve fonksiyon bozukluğu bulunmadığını belgelemiştir. Bilirkişi raporu ile A/12 diliminde değerlendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
İtiraz Dilekçesi Örneği
DAVACI: [Ad Soyad] – [TC Kimlik No] – [Adres]
DAVALI: Milli Savunma Bakanlığı / Jandarma Genel Komutanlığı / İçişleri Bakanlığı
DAVA KONUSU: ../../2026 tarihli sağlık kurulu raporu ile ağız ve diş hastalıkları branşından verilen olumsuz kararın ve bu rapora dayalı elenme işleminin iptali ile yürütmenin durdurulması talebidir.
TEBLİĞ TARİHİ: ../../2026
AÇIKLAMALAR:
1. Müvekkil, [ilgili kuvvet komutanlığı/jandarma] bünyesinde açılan alım sürecine başvurmuş ve sınav/mülakat aşamalarını başarıyla geçmiştir.
2. Sağlık kurulu muayenesinde ağız ve diş hastalıkları branşında yapılan değerlendirmede, Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Hastalıklar Listesi Madde [25/26/27/28], [A/B/C/D] dilimi, [fıkra] numaralı fıkra kapsamında [tanı adı: diş eksikliği/diş çürüğü/çene anomalisi/retrognati/prognati/damak yarığı/çene eklemi/periodontit/diğer] gerekçesiyle olumsuz rapor düzenlenmiştir.
3. Ancak müvekkilin mevcut ağız ve diş durumu, yönetmeliğin öngördüğü ilgili dilim kapsamında A diliminde değerlendirilmesi gerekmektedir. Şöyle ki; [somut tıbbi gerekçe: diş eksikliği sabit protezle düzeltilmiş / implant tedavisi tamamlanmış / 20 yaş dişleri eksiklik sayısından düşülmeli / çene ölçüm değeri eşik altı / tedaviyle düzeltilmiş anomali / fonksiyon bozukluğu yok vb.].
4. Ekte sunulan [üniversite hastanesi / ağız diş sağlığı merkezi] raporlarında müvekkilin durumu açıkça belirtilmektedir.
5. İdarenin tesis ettiği elenme işlemi hukuka aykırıdır.
HUKUKİ NEDENLER: 2577 sayılı İYUK, Sağlık Yeteneği Yönetmeliği, Anayasa md. 70
DELİLLER: Sağlık kurulu raporu, ağız diş uzman raporu, panoramik röntgen, sefalometrik analiz, implant/protez belgeleri, periodontal ölçüm raporu, bilirkişi incelemesi
SONUÇ VE TALEP: Elenme işleminin yürütmesinin durdurulmasına ve iptaline karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. ../../2026
Davacı: [Ad Soyad – İmza]
Hazırlamanız Gereken Belgeler
1. Sağlık kurulu raporu (olumsuz karar belgesi)
2. Elenme tebligatı veya bildirim yazısı
3. Panoramik röntgen (OPG) – diş sayısı ve çene yapısını gösteren
4. Sefalometrik analiz raporu – çene anomalisi itirazlarında (retrognati/prognati ölçümü)
5. Ağız diş hastalıkları uzman raporu (üniversite/ağız diş sağlığı merkezi)
6. İmplant/protez belgeleri – implant tedavisi tamamlanmış ise
7. Periodontal ölçüm raporu – diş eti hastalığı itirazlarında
8. Ortodonti uzman raporu – çene anomalisi tedavisi belgesi
9. Nüfus cüzdanı fotokopisi ve iletişim bilgileri
Ağız ve Diş Hastalıklarından Elenme: İptal Davası Süreci Özet
Adım 1 – Rapor Tebliği: Sağlık kurulu raporunun tebliğ edilmesi ile 60 günlük dava açma süresi başlar.
Adım 2 – Uzman Görüşü: Ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanından bağımsız muayene raporu alın. Panoramik röntgen, sefalometrik analiz ve gerekli diğer tetkikleri yaptırın. Bulgunuzun yönetmeliğin hangi dilim ve fıkrasına girdiğini uzman görüşüyle destekleyin.
Adım 3 – Hukuki Değerlendirme: Askeri sağlık hukuku alanında uzman bir avukata danışarak raporunuzun ilgili madde, dilim ve fıkraya uygunluğunu inceletin.
Adım 4 – Dava Açılması: İdare mahkemesinde iptal davası açılır. Yürütmenin durdurulması talepli dilekçe hazırlanır.
Adım 5 – Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme, genellikle üniversite hastanesi ağız, diş ve çene cerrahisi veya protetik diş tedavisi anabilim dalından bilirkişi heyeti görevlendirir. Bilirkişi, davacının ağız içini muayene eder, panoramik röntgen ve sefalometrik analizi değerlendirir.
Adım 6 – Karar: Mahkeme, bilirkişi raporu ve dosya kapsamında kararını verir. Lehte karar halinde elenme işlemi iptal edilir ve aday sürece geri kazandırılır.
Ağız ve Diş Hastalıkları Branşından mı Elendiniz?
Diş eksikliği, diş çürüğü, çene anomalisi, damak yarığı, çene eklemi sorunu veya herhangi bir dental bulgu nedeniyle elendiyseniz, süreniz dolmadan profesyonel hukuki destek alın.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kaç diş eksik olursa askere engel olur?
İmplant yaptırdım, askere alınır mıyım?
20 yaş dişleri eksik sayılır mı?
Çürük diş askere engel midir?
Retrognati (alt çene gerililiği) askere engel midir?
Damak yarığı askere engel midir?
Çene eklemi hastalığı (TME) askere engel midir?
Diş eti hastalığı (periodontit) askere engel midir?
Dudak yarığı ameliyatı geçirdim, engel midir?
Amelogenezis imperfekta askere engel midir?
Çapraşık dişler askere engel midir?
Ağız ve diş raporuna itiraz süresi ne kadardır?
Bilirkişi raporu diş davalarında nasıl hazırlanır?
Protezle düzeltilebilen tam dişsizlik neden elenme sebebi?
Mine hipoplazisi askere engel midir?
Yüz yanığı sekeli askere engel midir?
Diş muayenesinde hangi tetkikler yapılır?
Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendine özgü koşullar içerir; elenme kararına itiraz veya iptal davası sürecinde mutlaka alanında uzman bir avukattan profesyonel destek alınız. Makale içeriği 2026 yılı itibarıyla yürürlükteki Sağlık Yeteneği Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır; yönetmelik değişikliklerini takip ediniz.
