Veraset ilamı, miras bırakanın yasal ve varsa atanmış mirasçılarını ile bu kişilerin miras paylarını gösteren resmi belgedir. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, Türkiye’ye gelmeksizin bu belgeyi alabilmektedir. Bunun için bulundukları ülkedeki Türk Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla özel yetkili bir vekaletname düzenleterek Türkiye’deki bir avukata yetki vermeleri gerekmektedir. Vekaletnamede mirasçılık belgesi talebinde bulunma yetkisinin açıkça yer alması zorunludur. Vekil aracılığıyla yapılan başvuru, miras bırakanın Türkiye’deki son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine veya notere yöneltilir. Miras bırakanın son yerleşim yerinin Türkiye’de olmaması halinde ise terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkili olmaktadır.
Miras bırakanın yurt dışında vefat etmesi durumunda ek bir adım olarak ölümün Türkiye’deki nüfus kayıtlarına tescil edilmesi gerekmektedir. Bunun için yabancı ülke makamlarından alınan ölüm belgesinin apostil şerhi ile onaylatılması, yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi ve Türkiye’deki nüfus müdürlüğüne sunulması zorunludur. Ölüm kaydının tescili tamamlandıktan sonra veraset ilamı başvurusu yapılabilmektedir. Yurt dışından yürütülen bu işlemler konsolosluk ve avukat koordinasyonuyla tamamen uzaktan tamamlanabilmektedir. Sulh Hukuk Mahkemesine yapılan başvurularda mahkemenin iş yüküne bağlı olarak süreç genellikle iki ila altı hafta arasında sürmektedir.
Veraset İlamı İçin Noter mi Mahkeme mi Tercih Edilmelidir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi uyarınca mirasçılık belgesi hem Sulh Hukuk Mahkemesinden hem de noterlikten alınabilmektedir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 71/A maddesi ve ilgili yönetmelik kapsamında nüfus kayıtlarının açık ve yeterli olduğu, mirasçılık hesabının tartışmasız olduğu ve yabancılık unsurunun bulunmadığı durumlarda noter başvurusu mümkündür. Noter başvurusu genellikle birkaç gün içinde sonuçlanmakta ve mahkeme sürecine kıyasla çok daha hızlı ilerlemektedir. Ancak noterlerin veraset ilamı verebilmesi her durumda mümkün değildir ve kanunda belirtilen sınırlar dışına çıkılması halinde noter başvuruyu reddederek kişiyi mahkemeye yönlendirmektedir.
Yurt dışında yaşayan mirasçılar söz konusu olduğunda noter yolu çoğu zaman uygulanabilir olmamaktadır. Mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişi bulunması, miras bırakanın yurt dışında vefat etmiş olması, çifte vatandaşlık durumu, soybağı sorunu, evlatlık ilişkisi veya vasiyetnameye dayalı atanmış mirasçılık iddiası bulunan dosyalarda noterler belge düzenleyememektedir. Bu durumların herhangi birinin varlığında Sulh Hukuk Mahkemesine başvurmak zorunlu hale gelmektedir. Gurbetçi aileler açısından önceki evliliklerden çocuklar, farklı ülkelerde doğan ve nüfus kayıtları tam olmayan mirasçılar gibi karmaşık durumlar sıklıkla karşılaşılan sorunlardır. Bu nedenle yurt dışından takip edilen miras dosyalarında baştan mahkeme yolunun tercih edilmesi, olası zaman kayıplarının önüne geçmektedir.
Yurt Dışındaki Mirasçıların Veraset İlamı Başvurusunda Gerekli Belgeler Nelerdir?
Veraset ilamı başvurusunda temel olarak miras bırakanın ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği ve mirasçıların kimlik bilgileri gerekmektedir. Türkiye’de vefat eden ve nüfus kaydı Türkiye’de bulunan miras bırakanlar için bu belgeler mahkeme tarafından e-Devlet üzerinden doğrudan talep edilebildiğinden, mirasçının dava dilekçesiyle birlikte mahkemeye başvurması çoğu zaman yeterli olmaktadır. Yurt dışından başvuru yapan mirasçılar için ise konsolosluktan düzenlenmiş özel yetkili vekaletname, avukata verilen yetki belgesinin aslı ve mirasçının kimlik fotokopisi başvuru dosyasına eklenmelidir. Vekaletnamede miras işlemlerine ilişkin yetkilerin açık ve ayrıntılı biçimde belirtilmiş olması gerekmektedir.
Miras bırakanın yurt dışında vefat ettiği veya nüfus kayıtlarının yabancı ülke belgelerine dayandığı durumlarda ek belgeler zorunlu hale gelmektedir. Yabancı ülkeden temin edilecek ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği ve varsa evlilik belgesi gibi evrakların apostil şerhi ile onaylanmış olması ve yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilip noter tasdiki yaptırılması gerekmektedir. Apostil şerhi, Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde düzenlenen resmi belgelerin uluslararası geçerliliğini sağlayan onay mekanizmasıdır. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde ise belgelerin o ülkedeki Türk Konsolosluğu aracılığıyla onaylatılması gerekmektedir. Eksik veya hatalı belgelerle yapılan başvurular mahkeme tarafından reddedilerek ek belge talep edilmekte ve bu durum sürecin uzamasına yol açmaktadır.
Yabancı Ülkede Alınan Mirasçılık Belgesi Türkiye’de Geçerli Midir?
Yabancı ülke makamlarından alınan mirasçılık belgeleri, Türkiye’deki taşınmaz intikal işlemlerinde doğrudan geçerli kabul edilmemektedir. 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 37. maddesi, yabancı gerçek kişilerin tapu intikal işlemlerinin ya Türk mahkemelerinden alınan veraset ilamına ya da kendi yetkili makamlarından alınıp Türk mahkemelerince Türk hukukunun veraset usulüne uygunluğu tasdik edilen belgelere dayanılarak yapılacağını açıkça öngörmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre de mirasçılık belgesi kesin hüküm niteliği taşımadığından tanıma ve tenfize konu edilememektedir. Bu nedenle Türkiye’de taşınmazı bulunan bir miras bırakanın mirasçıları, yabancı ülkeden aldıkları mirasçılık belgesine ek olarak Türk mahkemelerinden de ayrıca veraset ilamı almak durumundadır.
Ancak yabancı ülkede alınan mirasçılık belgesi tamamen işlevsiz değildir. Bu belge, Türkiye’deki mahkeme sürecinde mirasçılık sıfatını destekleyen önemli bir delil olarak kullanılabilmektedir. Özellikle apostil şerhli ve yeminli tercümeli olarak sunulan yabancı belgeler, mahkemenin mirasçılık tespiti yapmasını kolaylaştırmaktadır. Yargıtay kararlarında da apostil şerhli nüfus kayıt örneklerine dayanılarak mirasçılık sıfatının tespitinin isabetli bulunduğu görülmektedir. Bununla birlikte Türk vatandaşları için en pratik yol, yabancı ülkedeki belgelerle uğraşmak yerine doğrudan Türkiye’deki Sulh Hukuk Mahkemesinden veraset ilamı talebinde bulunmaktır. Mahkeme, nüfus kayıtlarını e-Devlet üzerinden sorgulayabildiğinden Türk vatandaşları için süreç genellikle daha hızlı ve daha az maliyetli olmaktadır.
Veraset İlamı Alınmazsa Miras İşlemleri Nasıl Etkilenir?
Miras hukuki olarak ölüm anında kendiliğinden mirasçılara geçmekte olup veraset ilamı alınması mirasçılık sıfatının kazanılması için bir ön koşul değildir. Ancak veraset ilamı, mirasçılık sıfatının kurumlara karşı ispatını sağlayan yegane resmi belge olduğundan, bu belge olmadan miras işlemlerinin fiilen yürütülmesi mümkün olmamaktadır. Tapu müdürlükleri veraset ilamı ibraz edilmeden taşınmazın intikal tescilini yapmamakta, bankalar miras bırakanın hesaplarındaki parayı mirasçılara ödememekte, trafik tescil müdürlükleri araç devrini gerçekleştirmemekte ve sigorta şirketleri tazminat ödemelerini yapmamaktadır. Dolayısıyla veraset ilamı alınmadığı sürece tereke malları fiilen dondurulmuş bir durumda kalmaktadır.
Veraset ilamının gecikmesi, yurt dışında yaşayan mirasçılar açısından ek riskler de doğurmaktadır. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin yasal süre içinde verilmesi zorunlu olup yurt dışında bulunan mirasçılar için bu süre ölüm tarihinden itibaren altı aydır. Veraset ilamı alınmadan vergi beyannamesi verilebilse de vergi ödenmeden tapu devri ve satış işlemi yapılamamaktadır. Bunun yanı sıra veraset ilamı alınmadan geçen sürede diğer mirasçıların tereke malları üzerinde haksız tasarruflarda bulunması, taşınmazları üçüncü kişilere devretmesi veya banka hesaplarını boşaltması gibi durumlar yaşanabilmektedir. Bu nedenle yurt dışında yaşayan mirasçıların miras bırakanın vefatının ardından vakit kaybetmeksizin veraset ilamı sürecini başlatmaları ve gerekli hallerde tereke üzerine ihtiyati tedbir konulmasını talep etmeleri hak kayıplarını önlemenin en etkili yoludur.
