Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, ikamet ettikleri ülkeden bağımsız olarak Türkiye’deki miras haklarını eksiksiz biçimde kullanabilmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılık sıfatı, kişinin nerede yaşadığına değil kan bağına, evlilik ilişkisine veya miras bırakanın iradesine bağlıdır. Dolayısıyla Almanya’da, Hollanda’da, Fransa’da, İngiltere’de, ABD’de veya dünyanın herhangi bir ülkesinde yaşayan bir Türk vatandaşı, Türkiye’de vefat eden anne, baba veya yakınından kalan taşınır ve taşınmaz mallar üzerinde yurt içinde yaşayan mirasçılarla birebir aynı haklara sahiptir. Yasal miras payları, saklı pay oranları ve mirasın reddi gibi konularda yurt dışında ikamet etmek herhangi bir farklılık yaratmamaktadır.
Ancak yurt dışında yaşamanın getirdiği pratik zorluklar, miras haklarının fiilen kullanılmasını güçleştirebilmektedir. Miras bırakanın vefatından haberdar olamama, terekedeki malvarlığını tespit edememe ve diğer mirasçıların yurt dışındaki kişinin bilgisi dışında tasarruflarda bulunması gibi durumlar ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir. Özellikle miras bırakanın sağlığında taşınmazlarını diğer mirasçılara devretmesi veya muvazaalı satış yapması halinde yurt dışındaki mirasçının tenkis davası ve muris muvazaası davası açma hakkı bulunmaktadır. Bu davaların zamanaşımı süreleri içinde açılması gerektiğinden, yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye’deki malvarlığı hareketlerini takip edebilecek bir avukatla çalışmaları büyük önem taşımaktadır.
Çifte Vatandaşların Türkiye’deki Miras Paylaşımında Hangi Hukuk Uygulanır?
Çifte vatandaşlık taşıyan kişilerin Türkiye’deki miras paylaşımında uygulanacak hukuk, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümleriyle belirlenmektedir. MÖHUK’un 20. maddesine göre miras ilişkilerine kural olarak miras bırakanın milli hukuku uygulanmaktadır. Ancak bu kuralın önemli bir istisnası vardır: Türkiye’de bulunan taşınmaz mallar için her durumda Türk hukuku geçerlidir. Bu istisna, miras bırakanın vatandaşlığından bağımsız olarak Türkiye’deki gayrimenkullerin Türk Medeni Kanunu’ndaki yasal miras payları ve saklı pay kurallarına göre paylaştırılacağı anlamına gelmektedir. Taşınır mallar (banka hesapları, araçlar, hisse senetleri gibi) bakımından ise miras bırakanın milli hukuku uygulanmaktadır.
Çifte vatandaşlığa sahip miras bırakanlar söz konusu olduğunda, hangi vatandaşlığın esas alınacağı MÖHUK’un 4. maddesine göre belirlenmektedir. Bu maddeye göre birden fazla vatandaşlığı bulunan kişinin Türk vatandaşlığı da varsa Türk hukuku uygulanır. Miras bırakanın Türk vatandaşlığı yoksa, söz konusu kişinin en sıkı ilişki içinde olduğu devletin hukuku esas alınmaktadır. Yurt dışında hazırlanan vasiyetnamelerin Türkiye’deki taşınmazlar üzerinde hüküm doğurabilmesi için Türk mahkemelerinde tanıma veya tenfiz davası açılması gerekmektedir. Vasiyetnamenin şekil şartları bakımından MÖHUK’un 21. maddesi geniş bir bağlama kuralı öngörmekte olup vasiyetnamenin düzenlendiği ülke hukukuna veya miras bırakanın milli hukukuna uygun olması yeterli sayılabilmektedir.
Mavi Kart Sahiplerinin Miras Hakkı Var Mıdır?
Mavi Kart sahipleri, miras hakları bakımından Türk vatandaşlarıyla aynı konumdadır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin ve üçüncü dereceye kadar altsoylarının, kanunda belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam edeceklerini açıkça düzenlemektedir. Bu kapsamda Mavi Kart sahipleri Türkiye’de mirasçı olabilir, taşınmaz edinebilir ve miras yoluyla malvarlığı kazanabilir. 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 35. maddesinde öngörülen yabancı uyrukluların taşınmaz edinim sınırlamaları (ülke kısıtlaması, yüzölçümü sınırı, askeri yasak bölge kısıtlaması gibi) Mavi Kart sahiplerine uygulanmamaktadır.
Ancak vatandaşlıktan çıkma biçiminin bu haklar üzerinde doğrudan etkisi bulunmaktadır. Mavi Kart, yalnızca çıkma izni alarak vatandaşlıktan ayrılan kişilere ve altsoylarına verilmektedir. Vatandaşlıktan çıkarma, vatandaşlığın kaybettirilerek geri alınması veya seçme hakkını kullanarak başka bir ülke vatandaşlığını tercih etme gibi farklı yollarla Türk vatandaşlığını kaybedenler Mavi Kart hakkından yararlanamamakta ve yabancı statüsünde değerlendirilmektedir. Bu kişilerin Türkiye’deki miras hakları ise yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin mütekabiliyet ilkesine ve yasal sınırlamalara tabi olmaktadır. Bu nedenle vatandaşlığını kaybeden kişilerin hukuki statülerini doğru biçimde tespit ettirmeleri, miras işlemlerinin aksamadan yürütülmesi açısından kritik bir adımdır.
Yurt Dışında Yaşayan Mirasçıların Türkiye’deki Taşınmaz Hakları Nelerdir?
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı mirasçılar, Türkiye’deki taşınmazlar üzerinde yurt içindeki mirasçılarla eşit haklara sahiptir. Miras bırakanın vefatıyla birlikte terekeye dahil taşınmazlar, yasal mirasçılara kendiliğinden intikal etmektedir. Ancak tapu sicilinde bu intikalin tescili için mirasçılık belgesinin (veraset ilamı) alınması ve tapu müdürlüğüne başvurulması gerekmektedir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar, mirasçılık belgesini miras bırakanın Türkiye’deki son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesinden veya noterden alabilmektedir. Son yerleşim yerinin Türkiye’de olmaması halinde ise terekeye dahil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkili kılınmaktadır. Bu işlemlerin tamamı, konsolosluktan çıkarılacak özel yetkili vekaletname aracılığıyla avukat vasıtasıyla yürütülebilmektedir.
Tapu intikal işlemlerinde veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesi zorunludur. Beyanname, ölüm tarihinden itibaren Türkiye’de bulunan mirasçılar için dört ay, yurt dışında bulunan mirasçılar için altı ay içinde verilmelidir. Vergi ödenmeden tapuda devir veya satış işlemi yapılamamaktadır. Miras yoluyla intikal eden taşınmazın diğer mirasçılar tarafından haksız olarak kullanılması halinde ecrimisil (haksız işgal tazminatı) talep edilebilmekte, paylaşım konusunda anlaşmazlık yaşanması halinde ise ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası açılabilmektedir. Yurt dışındaki mirasçının bu davalardan zamanında haberdar olabilmesi için Türkiye’de bir avukata vekalet vermesi ve tebligata elverişli bir adres bildirmesi süreçlerin sağlıklı işlemesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Gurbetçi Mirasçılar Miras Paylaşımı İçin Türkiye’ye Gelmek Zorunda Mıdır?
Yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye’deki miras işlemlerini yürütmek için bizzat Türkiye’ye gelmesi zorunlu değildir. Konsolosluk veya büyükelçilik aracılığıyla düzenlenecek özel yetkili bir vekaletname ile Türkiye’deki bir avukata yetki verilerek mirasçılık belgesi alınması, tapu intikal işlemlerinin tamamlanması, banka hesaplarının devredilmesi, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi ve gerekli hallerde dava açılması gibi tüm işlemler uzaktan yürütülebilmektedir. Vekaletname metninde miras işlemlerine ilişkin yetkilerin açıkça ve ayrıntılı biçimde yer alması, özellikle tapu devri, miras payının satışı ve dava açma yetkilerinin belirtilmesi gerekmektedir.
Mirasın reddi de yurt dışından yapılabilecek işlemler arasındadır. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasın reddi, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleştirilmektedir. Yurt dışında yaşayan mirasçı bu süre içinde konsolosluktan özel yetkili vekaletname çıkararak avukatına mirası reddetme yetkisi verebilmektedir. Üç aylık sürenin hak düşürücü nitelikte olduğu, yani bu süre geçtikten sonra mirasın reddedilmesinin kural olarak mümkün olmadığı unutulmamalıdır. Özellikle miras bırakanın borçlarının malvarlığından fazla olduğu durumlarda mirasın reddi, mirasçıyı kişisel sorumluluğa karşı koruyan kritik bir işlemdir ve zamanında yapılması büyük önem taşımaktadır.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ve Mavi Kart sahiplerinin Türkiye’deki miras hakları, doğru yönetilmediğinde ciddi hak kayıplarına dönüşebilmektedir. Ulus Hukuk ve Danışmanlık olarak, mirasçılık belgesi alınması, terekenin tespiti, tapu intikal işlemleri, mirastan mal kaçırma davaları ve mirasın reddi süreçlerinde yurt dışından vekaletname ile uzaktan hukuki destek sağlamaktayız.
